Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με μια σοβαρή ενεργειακή κρίση. Η μεγάλη άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με τα χαμηλά αποθέματα και τις αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά LNG, ενισχύουν τους φόβους για έναν δύσκολο χειμώνα και επαναφέρουν στο προσκήνιο τις προειδοποιήσεις ορισμένων κορυφαίων Ελλήνων επιχειρηματιών που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίζονταν ως απαισιόδοξα σενάρια.
Η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς του φυσικού αερίου έφθασε σήμερα τα 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έχοντας καταγράψει άνοδο 17% μέσα σε έναν μήνα και 68% σε ετήσια βάση. Η μικρή υποχώρηση των τιμών νωρίτερα σήμερα 20 Οκτωβρίου δεν αλλάζει τη συνολική εικόνα: το αέριο παραμένει σε επίπεδα υπερδιπλάσια σε σχέση με πέρυσι, ενώ η αγορά μπαίνει στην περίοδο αυξημένης ζήτησης χωρίς περιθώρια ασφαλείας.
Οι προειδοποιήσεις Εξάρχου για νέα ενεργειακή κρίση
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτούν ιδιαίτερο βάρος οι προειδοποιήσεις του Αλέξανδρου Εξάρχου, προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου του Ομίλου AKTOR που από τις αρχές του έτους υπογράμμιζε ότι η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένη στην αστάθεια της spot αγοράς. Η εξάρτηση από φορτία που αγοράζονται τη στιγμή της ανάγκης, προειδοποιούσε, αφήνει τις ευρωπαϊκές χώρες ευάλωτες στον ανταγωνισμό με την Ασία και στις απότομες μεταβολές των τιμών.
Τον Ιούνιο, ο κ. Εξάρχου είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την έλευση μιας νέας ενεργειακής κρίσης επισημαίνοντας ότι πρόβλημα μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο το κόστος, αλλά και η αδυναμία εξασφάλισης επαρκών ποσοτήτων φυσικού αερίου. Ο κ. Εξάρχου είχε κατηγορήσει παράλληλα, την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι συχνά αντιδρά στις κρίσεις εκ των υστέρων, με καθυστερήσεις και υψηλό οικονομικό κόστος. Είχε ταχθεί υπέρ της σύναψης μακροχρόνιων συμφωνιών και είχε προτείνει κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, στα πρότυπα του Ταμείου Ανάκαμψης, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις ενός νέου ενεργειακού σοκ.
Η πιο ηχηρή προειδοποίηση ήρθε τον Σεπτέμβριο, όταν ο κ. Εξάρχου διατύπωσε την εκτίμηση ότι η τιμή του φυσικού αερίου ενδέχεται να φτάσει ακόμη και στα 110 ευρώ/MWh τον χειμώνα, αναθεωρώντας προς τα πάνω την προηγούμενη πρόβλεψή του για 85 ευρώ. Η τιμή είχε ήδη πλησιάσει τα 75 ευρώ από τις πρώτες ημέρες του μήνα, πριν αυξηθεί η εποχική ζήτηση. Κατά τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να διατηρήσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα και να περιορίσει τις επενδύσεις. Για την αντιμετώπιση των συνεπειών είχε προτείνει ένα ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό, ενώ υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να εξαρτηθεί ξανά από μία μόνο πηγή προμήθειας.
Η σημερινή εικόνα δίνει πόση μεγάλη βάση είχαν οι προειδοποιήσεις αυτές. Ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ έχουν περιορίσει την παγκόσμια προσφορά LNG, ενώ οι ευρωπαϊκές αποθήκες παραμένουν χαμηλότερα από τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή. Την ίδια στιγμή, οι αγοραστές της Ευρώπης ανταγωνίζονται τους Ασιάτες για διαθέσιμα φορτία. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε το Reuters, τα αποθέματα της ΕΕ βρίσκονταν τον Αύγουστο κάτω από το 58%, σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο για την εποχή. Η κάλυψη του κενού απαιτεί ακριβότερες αγορές LNG, ακριβώς όταν οι ανάγκες αυξάνονται ενόψει του χειμώνα.
Οι προειδοποιήσεις Μυτιληναίου περί κινδύνων της αγοράς
Αντίστοιχη προειδοποίηση είχε απευθύνει την ίδια εποχή και ο Ευάγγελος Μυτιληναίος. Από το Μάιο ήδη, ο επικεφαλής της METLEN είχε επισημάνει ότι, χωρίς αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ή στην Ουκρανία, η Ευρώπη οδεύει προς ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα, με την αγορά LNG να θυμίζει τις συνθήκες της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
Ο Ευ. Μυτιληναίος είχε υπογραμμίσει ότι οι τιμές, που τότε βρίσκονταν περίπου στα 40-45 ευρώ/MWh, δεν αντανακλούσαν πλήρως τους κινδύνους της αγοράς και είχε προσθέσει ότι εάν περισσότερα φορτία LNG κατευθύνονταν προς την Άπω Ανατολή, η Ευρώπη θα αναγκαζόταν να προσφέρει υψηλότερες τιμές για να εξασφαλίσει τις ποσότητες που χρειάζεται.
Ο κ. Μυτιληναίος είχε επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για την ευρωπαϊκή απόφαση απαγόρευσης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, θεωρώντας ότι ο περιορισμός των διαθέσιμων πηγών εφοδιασμού, χωρίς παράλληλη εξασφάλιση επαρκών εναλλακτικών ποσοτήτων, αυξάνει τους κινδύνους για τις τιμές και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
