Η γεωπολιτική ρευστότητα στην Ανατολική Ευρώπη και η επιτακτική ανάγκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θωρακίσει την ανατολική της πτέρυγα επανακαθορίζουν με ταχύτητα τις ισορροπίες στη Βαλκανική Χερσόνησο.
Στην περίπλοκη αυτή σκακιέρα, όπου οι υποδομές μετατρέπονται σε εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας, η Αθήνα επιχειρεί να κατοχυρώσει ρόλο ρυθμιστή και τεχνολογικού καταλύτη για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Αυτό το διπλωματικό και οικονομικό αποτύπωμα καταγράφηκε στις εργασίες του διεθνούς φόρουμ για τον Κάθετο Διάδρομο Μεταφορών (TEN-T BBA Corridor) στη Σόφια. Η παρουσία του Πρωθυπουργού της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεβ και του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης Αλεξάνταρ Πούλεβ επιβεβαίωσε τη βαρύτητα που δίνει η Σόφια στον άξονα Αιγαίου – Μαύρης Θάλασσας – Βαλτικής.
Από ελληνικής πλευράς, η τοποθέτηση του Υφυπουργού Ανάπτυξης Σταύρου Καλαφάτη ανέδειξε μια νέα τακτική προσέγγιση της κυβερνητικής πολιτικής: τη χρήση της Έρευνας και της Καινοτομίας ως μέσου για να υπερκεραστούν οι χρόνιες διασυνοριακές και κατασκευαστικές καθυστερήσεις των Βαλκανίων.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα: Από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα
Ο Κάθετος Διάδρομος Μεταφορών (Θεσσαλονίκη / Αλεξανδρούπολη – Σόφια / Βάρνα – Ρούσε – Κωνστάντζα) δεν αποτελεί απλώς μια διακρατική εμπορική οδό. Στη σημερινή συγκυρία λειτουργεί ως ο κρισιμότερος «Διάδρομος Αλληλεγγύης της ΕΕ» (EU Solidarity Lanes) για τη διοχέτευση αγαθών και την τροφοδοσία της Μολδαβίας, της Ουκρανίας και της Κεντρικής Ευρώπης, προσφέροντας παράλληλα μια απαραίτητη εναλλακτική αρτηρία για την αποσυμφόρηση των θαλάσσιων ροών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Όπως επισημαίνουν διπλωματικοί κύκλοι, η Ελληνική Κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αντιμετωπίζουν τον άξονα αυτόν ως εθνικό κεφάλαιο υψηλής γεωστρατηγικής αξίας. Η δέσμευση για την ταχεία προώθηση των διασυνοριακών έργων —από τη σιδηροδρομική αναβάθμιση του τμήματος Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης – Ορμενίου έως τη διασύνδεση των λιμένων— παραμένει αταλάντευτη.
Ωστόσο, το μεγάλο στοίχημα είναι η ταχύτητα υλοποίησης. Ενώ οι βαριές κατασκευαστικές υποδομές απαιτούν χρόνο, η ελληνική πλευρά προτάσσει την «ψηφιακή νοημοσύνη» ως το εργαλείο που θα ξεκλειδώσει άμεσα τη δυναμικότητα των υφιστάμενων και νέων δικτύων.
O Υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης © Powergame.gr
Η «soft power» της καινοτομίας και το R&D Hub
Στην παρέμβασή του στη Σόφια, ο κ. Καλαφάτης συμπύκνωσε την ουσία του εγχειρήματος σημειώνοντας ότι «οι σύγχρονες μεταφορές δεν μετριούνται πλέον μόνο σε τόνους σκυροδέματος ή χιλιόμετρα χάλυβα, αλλά στη ψηφιακή νοημοσύνη και την ανθεκτικότητα των συστημάτων τους».
Η ελληνική πρόταση κινείται σε ένα πεδίο όπου η χώρα μας διαθέτει σαφές συγκριτικό πλεονέκτημα: το προηγμένο ερευνητικό οικοσύστημα της Βόρειας Ελλάδας, με αιχμή του δόρατος το ΕΚΕΤΑ (Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης) και το ΙΜΕΤ (Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών). Η τεχνογνωσία αυτών των φορέων στην ανάπτυξη ψηφιακών πρωτοκόλλων, έξυπνων λιμένων και συστημάτων διαχειριστικής κυκλοφορίας προσφέρει τη βάση για τη μετατροπή του άξονα σε ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό δίκτυο.
Παράλληλα, ευθυγραμμιζόμενος με την οριζόντια κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Resilience by Design» (Ανθεκτικότητα βάσει Σχεδιασμού), ο Υφυπουργός Ανάπτυξης ανέδειξε την αναγκαιότητα και τις προϋποθέσεις συντονισμού των τριών χωρών (Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας):
• Για τη συγκρότηση ενός κοινού Ερευνητικού Κονσόρτσιουμ (Greece – Bulgaria – Romania R&D Hub).
• Για τη συντονισμένη διεκδίκηση κονδυλίων από το επόμενο πρόγραμμα Horizon Europe (FP10), τον Μηχανισμό CEF (Connecting Europe Facility), καθώς και τα ευρωπαϊκά κονδύλια Στρατιωτικής Κινητικότητας και Ανθεκτικότητας (Dual-Use Infrastructure).
Ο Κάθετος Διάδρομος ως αρτηρία Συνοχής
Πέραν των οικονομικών και τεχνολογικών παραμέτρων, η τοποθέτηση του κ. Καλαφάτη ανέδειξε τη βαθύτερη πολιτική διάσταση της περιφερειακής Συνοχής (Cohesion ευρωπαϊστί). Ο Κάθετος Διάδρομος Μεταφορών και ο Κάθετος Διάδρομος Ενέργειας αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος για την ασφάλεια και την ευημερία των λαών της περιοχής.
Η μετάβαση σε έναν «Κάθετο Διάδρομο Συνεργασίας για την Έρευνα και την Καινοτομία» αποτελεί το πολιτικό βήμα που μπορεί να μετατρέψει τα Βαλκάνια από ιστορικό γεωγραφικό πέρασμα σε παγκόσμιο πρότυπο συνδεσιμότητας, τεχνολογικής αιχμής και ευρωπαϊκής ενοποίησης.
