Η χθεσινή άφιξη του μετροπόντικα «Αθηνά» στον σταθμό Ευαγγελισμός, ολοκληρώνοντας τη διάνοιξη της σήραγγας στο τμήμα Κατεχάκη – Ευαγγελισμός της υπό κατασκευή Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, συνιστά ένα ιδιαίτερα σημαντικό ορόσημο για το μεγαλύτερο δημόσιο έργο που υλοποιείται σήμερα στη χώρα. Το τεχνικό αυτό επίτευγμα, γνωστό στον κατασκευαστικό κλάδο ως breakthrough, επιβεβαιώνει ότι ένα ακόμη σύνθετο και απαιτητικό σκέλος του έργου ολοκληρώθηκε με επιτυχία.
Παρά τη σαφή πρόοδο στο υπόγειο τμήμα της νέας «πορτοκαλί» γραμμής, η συνολική εικόνα του έργου εξακολουθεί να σκιάζεται από κρίσιμες εκκρεμότητες που αφορούν συγκεκριμένους σταθμούς, στους οποίους οι εργασίες είτε δεν έχουν ξεκινήσει είτε έχουν καθυστερήσει σημαντικά. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο σταθμός Ευαγγελισμός και το πάρκο Ριζάρη, ενώ ακολουθούν οι σταθμοί Εξάρχεια και Πανεπιστημιούπολη, ενώ φαίνεται ότι τα προβλήματα με τον σταθμό στο Γουδή με την εύρεση αχαρτογράφητου κεντρικού αγωγού της ΕΥΔΑΠ, ξεπεράστηκαν και εκτός απρόοπτου θα παραδοθεί σε ένα μήνα.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών βρίσκεται σε συνεχή διάλογο και επαφές με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, επιδιώκοντας να βρεθεί κοινά αποδεκτή λύση και να «λυθεί ο γόρδιος δεσμός» ειδικά στο ζήτημα του πάρκου Ριζάρη. Την ίδια ώρα, αναμένεται η ανακοίνωση του επικαιροποιημένου χρονοδιαγράμματος της Γραμμής 4, το οποίο θα αποτυπώνει ρεαλιστικά τις νέες συνθήκες υλοποίησης.
Η συνολική πρόοδος του έργου
Η Γραμμή 4 αποτελεί το μεγαλύτερο αμιγώς δημόσιο έργο υποδομής στη χώρα, με προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 1,8 δισ. ευρώ με ΦΠΑ και χρηματοδότηση από τα προγράμματα ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027. Το έργο υλοποιείται από την κοινοπραξία ΑΒΑΞ Α.Ε. – GHELLA SpA – ALSTOM TRANSPORT S.A., η οποία επένδυσε στην προμήθεια δύο νέων μηχανημάτων TBM από τη Γερμανία, σχεδιασμένων ειδικά για τις γεωλογικές και αστικές συνθήκες της Αθήνας.
H άφιξη του μετροπόντικα «Αθηνά» στον σταθμό Ευαγγελισμός©intimme
Οι δύο μετροπόντικες ξεκίνησαν από τα δύο άκρα της γραμμής, με κοινό σημείο εξόδου τον σταθμό Ευαγγελισμός. Ο μετροπόντικας «Αθηνά» ολοκλήρωσε τη διαδρομή του, διανοίγοντας συνολικά 5,1 χιλιόμετρα σήραγγας και περνώντας από τους σταθμούς Γουδή, Ζωγράφου, Ιλίσια, Πανεπιστημιούπολη και Καισαριανή. Πλέον αποσυναρμολογείται και απομακρύνεται από το έργο.
Ο δίδυμος μετροπόντικας «Νίκη» συνεχίζει την αντίθετη πορεία από το Άλσος Βεΐκου προς το κέντρο της Αθήνας. Μέχρι σήμερα έχει διανοίξει περίπου 2,96 χιλιόμετρα σήραγγας, καλύπτοντας το 42% της διαδρομής του, και έχει ήδη φτάσει στον σταθμό Κυψέλη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ο συγκεκριμένος σταθμός αναμένεται να συγκαταλέγεται στους πλέον πολυσύχναστους της Γραμμής 4, λόγω της υψηλής πυκνότητας κατοικίας στην ευρύτερη περιοχή.
Ο μετροπόντικας «Νίκη», που ξεκίνησε από το φρέαρ Βεΐκου και έχει διασχίσει τους σταθμούς Άλσος Βεΐκου, Γαλάτσι και Ελικώνος, πρόκειται, μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών τεχνικής συντήρησης, να κατευθυνθεί προς τον επόμενο σταθμό, τα Δικαστήρια, όπου εκτιμάται ότι θα φτάσει έως τα τέλη Φεβρουαρίου. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει τη διαδρομή προς τους σταθμούς Αλεξάνδρας, Εξάρχεια, Ακαδημία και Κολωνάκι, για να τερματίσει στον σταθμό Ευαγγελισμός στα τέλη του 2026.
Συνολικά, οι δύο μετροπόντικες έχουν διανοίξει περισσότερα από 8 χιλιόμετρα από τα συνολικά 12,8 χιλιόμετρα της νέας Γραμμής 4, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 65% της υπόγειας χάραξης.
Πάρκο Ριζάρη – Ευαγγελισμός: H πιο σύνθετη εκκρεμότητα
Ο σταθμός Ευαγγελισμός αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο «αγκάθι» της Γραμμής 4. Πρόκειται για τον μοναδικό σταθμό όπου δεν έχουν ξεκινήσει ούτε οι πρόδρομες εργασίες, με την πρόοδο να παραμένει μηδενική επί σχεδόν πέντε χρόνια. Η εμπλοκή ξεκίνησε το 2022, όταν το Ίδρυμα Ν. Πατέρα προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας την ακύρωση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων του 2018, ειδικά ως προς τη χωροθέτηση του σταθμού κάτω από το πάρκο Ριζάρη.
Το ΣτΕ, με την απόφαση 2274/2023, έκανε εν μέρει δεκτή την προσφυγή, κρίνοντας ότι η ΑΕΠΟ δεν παρείχε επαρκείς και εξειδικευμένες προβλέψεις για την προστασία του πρασίνου και ότι απαιτείται η εκπόνηση Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΤΕΠΕΜ). Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη ότι το πάρκο Ριζάρη δεν αποτελεί έναν απλό κοινόχρηστο χώρο, αλλά ένα συμπαγές άλσος με δασικά χαρακτηριστικά και ιδιαίτερη περιβαλλοντική αξία.
Σε συμμόρφωση με την απόφαση, η Ελληνικό Μετρό εκπόνησε νέα, επικαιροποιημένη ΤΕΠΕΜ, η οποία κατατέθηκε στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον Μάιο του 2025 και διαβιβάστηκε στον Δήμο Αθηναίων τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Η μελέτη προβλέπει περιορισμό του εργοταξιακού χώρου κατά 1,7 στρέμματα, μετακίνησή του προς την οδό Ριζάρη, καθώς και αυξημένες φυτεύσεις, με αναλογία τριών νέων δέντρων για κάθε ένα που θα απομακρυνθεί.
Παρά τις αλλαγές, ο Δήμος Αθηναίων συνεχίζει να εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις, τόσο ως προς την επάρκεια της προστασίας του πρασίνου όσο και ως προς τις κυκλοφοριακές επιπτώσεις κατά τη διάρκεια των πολυετών εργασιών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε σημαντική επιβάρυνση βασικών οδικών αξόνων, όπως η λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας και η λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου.
Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επιχειρεί να διαμορφώσει συναινετική λύση, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να εξασφαλιστεί η έναρξη των εργασιών χωρίς νέες νομικές εμπλοκές.
Εξάρχεια: Τεχνικές προσαρμογές και νομικά όρια
Στον σταθμό Εξάρχεια, οι βασικές νομικές εκκρεμότητες έχουν σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί, ωστόσο απαιτήθηκαν προσαρμογές στον σχεδιασμό. Κατόπιν προσφυγών κατοίκων, το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, με απόφαση του 2024, υποχρέωσε την ανάδοχο εταιρεία να απομακρύνει την περίφραξη του εργοταξίου σε απόσταση περίπου πέντε μέτρων από τις παρακείμενες πολυκατοικίες, προκειμένου να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη πρόσβαση οχημάτων έκτακτης ανάγκης. Η απόφαση αυτή οδήγησε σε ανασχεδιασμό των εργοταξιακών εγκαταστάσεων, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλεται ο βασικός σχεδιασμός του σταθμού. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, οι απαιτούμενες τεχνικές προσαρμογές έχουν πλέον ενσωματωθεί και το έργο αναμένεται να προχωρήσει στο επόμενο διάστημα.
Πανεπιστημιούπολη: Η αρχαιολογική παράμετρος
Στον σταθμό Πανεπιστημιούπολη, οι καθυστερήσεις συνδέονται με την εξέλιξη της αρχαιολογικής έρευνας, η οποία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Πρόκειται για διαδικασία προβλεπόμενη από τη νομοθεσία και συνηθισμένη σε μεγάλα έργα υποδομής στην Αθήνα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των εμπλεκόμενων φορέων, το συγκεκριμένο ζήτημα αναμένεται να κλείσει το επόμενο διάστημα, επιτρέποντας την πλήρη ανάπτυξη των εργασιών.
Σήμερα, εργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη σε 11 από τους 15 σταθμούς της Γραμμής 4, με πιο προχωρημένους εκείνους του Κολωνακίου και του Άλσους Βεΐκου. Η πρόοδος στο υπόγειο τμήμα του έργου είναι σαφής και μετρήσιμη. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι η οριστική άρση των εκκρεμοτήτων στους σταθμούς που έχουν μείνει πίσω, με πρώτο το πάρκο Ριζάρη.
