Το ΤΕΕ ως εργολάβος του κράτους

Μέσα σε μια επταετία το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) άλλαξε φύση. Από γνωμοδοτικός θεσμός και τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, μετατράπηκε σε έναν από τους κεντρικούς επιχειρησιακούς βραχίονες για την απορρόφηση των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης (ΤΑΑ). Με διαδοχικές υπουργικές αποφάσεις, που του μεταβίβασαν αρμοδιότητες από διαφορετικά υπουργεία, και με νομικό όχημα τον νόμο 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις και τον κυρωτικό 4822/2021, το ΤΕΕ ανέλαβε ως Αναθέτουσα Αρχή και Φορέας Υλοποίησης ένα χαρτοφυλάκιο που αθροιστικά φτάνει σε κάποια δισεκατομμύρια ευρώ, αν συμπεριληφθεί και ο κεντρικός του ρόλος στα προγράμματα «Εξοικονομώ» και άλλα.

Το επιχείρημα για την ανάμειξη του ΤΕΕ σε κρίσιμους διαγωνισμούς, στο οποίο στηρίχθηκε και η διοίκηση του προέδρου Γιώργου Στασινού, ήταν η παράκαμψη των δομικών αδυναμιών της δημόσιας διοίκησης και η ανάγκη για ταχεία εκτέλεση των έργων του ΤΑΑ. Όπως και στους υπόλοιπους τομείς του Ταμείου Ανάκαμψης, η εικόνα για τα έργα που ανέλαβε να προχωρήσει το ΤΕΕ είναι μεικτή. Κάποια συμπεριλαμβάνονται στα λίγα που προχώρησαν, κάποια απεντάχθηκαν και προχωρούν ή θα προχωρήσουν μέσω άλλης χρηματοδοτικής διαδρομής. Όμως, αυτή η διαδικασία συνέδεσε το Επιμελητήριο με ένα νέο μοντέλο διαγωνισμών και υλοποίησης των έργων, του οποίου τα όρια ήδη συζητούνται, κυρίως σε σχέση με τη διαφάνεια. Κύκλοι του Επιμελητηρίου που ερωτήθηκαν σχολιάζουν πως «το ΤΕΕ ακολούθησε σε όλους τους διαγωνισμούς κάθε νόμιμη διαδικασία, με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, πλήρη διαφάνεια και όλα τα στοιχεία είναι διαθέσιμα και προσβάσιμα στις ιστοσελίδες του Δημοσίου και του ΤΕΕ».

Το βασικό εργαλείο ήταν οι συμφωνίες-πλαίσιο: ένα ανώτατο όριο δαπάνης με δύο ή τρεις προεπιλεγμένους αναδόχους και, στη συνέχεια, επιμέρους εκτελεστικές συμβάσεις ανά περιφέρεια ή ανά υπηρεσία. Το σχήμα προσφέρει ταχύτητα και ευελιξία, καθώς επιτρέπει την παράλληλη υλοποίηση και την προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες. Μεταθέτει όμως το πραγματικό κόστος και τη διαφάνεια στο επίπεδο της κάθε εκτελεστικής σύμβασης, όπου η δημοσιοποίηση των ποσών είναι άνιση: σε ορισμένα έργα είναι πλήρης, σε άλλα ελλιπής. Έτσι τουλάχιστον υποστηρίζουν οι άσπονδοι φίλοι του προέδρου του ΤΕΕ.

Ένα «ψηφιακό δίδυμο» της χώρας

Το πιο φιλόδοξο σκέλος δεν είναι τα έργα ως αυτόνομες εργολαβίες, αλλά η διασύνδεσή τους. Η ψηφιοποίηση των αρχείων των Υπηρεσιών Δόμησης -η μετατροπή 3,5 εκατομμυρίων οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν έως το 2018 σε 288 δήμους- αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα διαχείρισης εγγράφων στην Ευρώπη. Με κύριο ανάδοχο την κοινοπραξία Vodafone-Panafon και Netcompany-Intrasoft, η δεύτερη εκτελεστική σύμβαση για το Τμήμα 1 ανήλθε σε 77.470.220,85 ευρώ προ ΦΠΑ (96.063.073,85 ευρώ με ΦΠΑ) και στις 29 Μαΐου αναθεωρήθηκε δύο φορές: μια δεύτερη τροποποίηση ανέβασε το αντικείμενο στα 116.095.220,85 ευρώ για τη γεωκωδικοποίηση 2.451.994 αδειών και μια τρίτη πρόσθεσε 51.942.988,45 ευρώ για άλλες 1.204.160 άδειες. Συμπληρωματικά, ένα υποέργο 8,8 εκατ. που ανέλαβε η Netcompany-Intrasoft δημιουργεί τρισδιάστατο χαρτογραφικό υπόβαθρο σε 32 δήμους.

Αυτά τα δεδομένα τροφοδοτούν δύο ακόμη συστήματα. Ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης -σύμβαση 35,7 εκατ. προ ΦΠΑ (44,3 εκατ. συνολικά) με την ένωση ΟΤΕ – Intrasoft International, διάρκειας 24 μηνών- λειτουργεί ως το κοινό υπόβαθρο όπου συγκεντρώνεται η γεωχωρική πληροφορία. Και πάνω σε αυτό «πατάει» το νεότερο και πλέον καινοτόμο έργο: ο εντοπισμός της αυθαίρετης δόμησης με Τεχνητή Νοημοσύνη. Με συνολικό προϋπολογισμό 123,64 εκατ. ευρώ και ανάδοχο την ένωση Netcompany – ΟΤΕ – Bright Business Solution, η αρχική σύμβαση των 78,12 εκατ. (με ΦΠΑ) υπεγράφη στις 7 Ιουλίου 2025 με ορίζοντα 16 μηνών. Το σύστημα θα συγκρίνει ορθοφωτοχάρτες του 2011 -το θεσμικό όριο νομιμοποίησης- με αεροφωτογραφήσεις ακρίβειας έως 20 εκατοστών του 2024, εξάγει αυτόματα περιγράμματα κτιρίων και τα διασταυρώνει με το e-Άδειες και την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, ενώ προβλέπει «War Room» καταγγελιών και πτήσεις drones πάνω από ζώνες υψηλού κινδύνου.

Στην ίδια λογική κινείται και η μεγαλύτερη χωροταξική παρέμβαση στην ιστορία της χώρας: τα Τοπικά (ΤΠΣ) και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ). Το ΤΕΕ ανέλαβε τη δημοπράτηση 227 μελετών, με εγκεκριμένο προϋπολογισμό ΠΔΕ 342,4 εκατ., για να αποκτήσει σχέδιο το σύνολο σχεδόν της επικράτειας. Η διαδικασία δεν ήταν χωρίς προσκόμματα: 12 μελέτες χρειάστηκε να επαναπροκηρυχθούν, καθώς οι υπερβολικά υψηλές εκπτώσεις δεν εξασφάλιζαν την ποιότητα του αντικειμένου σύμφωνα με μηχανικούς.

Από την κατασκευή στη συντήρηση

Το δεύτερο μεγάλο μοτίβο είναι η στροφή από τα νέα έργα στην προληπτική συντήρηση των υφιστάμενων υποδομών. Οι «Έξυπνες Γέφυρες» -ένα πρόγραμμα που στη συνολική του διάσταση φτάνει τα 246,28 εκατ. και αφορά 661 γέφυρες σε δύο φάσεις- εγκαθιστούν αισθητήρες οπτικών ινών και επιταχυνσιόμετρα που μεταδίδουν σε πραγματικό χρόνο τη δομική απόκριση κάθε γέφυρας, δημιουργώντας ένα «ψηφιακό δίδυμο». Η συμφωνία-πλαίσιο των 120,23 εκατ. (26 Απριλίου 2024) μοιράστηκε σε έξι εκτελεστικές συμβάσεις ανά ομάδα περιφερειών, με αναδόχους τη Nuro Solutions (καθολική διάδοχο της Globitel), την ΤΕΡΝΑ και τον ΟΤΕ – από την Αττική (36 γέφυρες) έως την Κρήτη, τη Δυτική Ελλάδα, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Το έργο παρουσιάζεται σήμερα.

Παρόμοια φιλοσοφία διέπει την αναβάθμιση των δέκα μεγαλύτερων σιδηροδρομικών σηράγγων του ΟΣΕ, συνολικού μήκους σχεδόν 65 χιλιομέτρων. Με συνολικό προϋπολογισμό 37,83 εκατ. και σύμβαση στα 30 εκατ., το έργο ανατέθηκε στην κοινοπραξία ΤΕΡΝΑ – GLOBILED (15 Οκτωβρίου 2024, διάρκεια 14 μηνών) και προβλέπει, μεταξύ άλλων, την εγκατάσταση αισθητήρων ανίχνευσης καπνού και φωτιάς, συστήματα δομικής παρακολούθησης και φωτισμό εξόδων κινδύνου, ελλείψεις που ανέδειξε με τραγικό τρόπο το δυστύχημα των Τεμπών.

Στο ίδιο πλαίσιο οδικής ασφάλειας εντάσσονται δύο ακόμη έργα που τρέχουν για λογαριασμό του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ο «έξυπνος» οδικός φωτισμός LED, μία συμφωνία-πλαίσιο της 12ης Σεπτεμβρίου 2024 με την κοινοπραξία ΟΤΕ – GLOBILED, συμβατικού τιμήματος περίπου 102,7 εκατ. πλέον ΦΠΑ, με προαίρεση έως 64 εκατ. και διάρκεια 30 μηνών, προβλέπει την εγκατάσταση 31.938 αυτόνομων ιστών φωτισμού σε 958 χιλιόμετρα οδικού δικτύου των Περιφερειών· η πρώτη εκτελεστική σύμβαση υπεγράφη στις 5 Μαρτίου 2025 για 12 Περιφέρειες, πλην Νοτίου Αιγαίου. Παράλληλα, οι «έξυπνες» πρότυπες διαβάσεις σχολείων,  συμφωνία-πλαίσιο αξίας άνω των 41 εκατ. με την ένωση Metlen Energy & Metals – GLOBILED, αφορούν την κατασκευή 843 διαβάσεων σε 107 δήμους, με εκτελεστική σύμβαση τον Φεβρουάριο του 2025.

Στην κλιματική θωράκιση εντάσσεται το πληροφοριακό σύστημα οριοθέτησης των υδατορεμάτων, συνολικού προϋπολογισμού 79,99 εκατ.: η σύμβαση των 76,3 εκατ. ευρώ (με ΦΠΑ) υπεγράφη τον Μάιο του 2025 με την κοινοπραξία ΤΕΡΝΑ – ΜΕΤΚΑ και περιλαμβάνει δίκτυο τηλεμετρικών σταθμών έγκαιρης προειδοποίησης πλημμυρών. Τέλος, στο πεδίο των κρατικών ενισχύσεων, η δράση «Έξυπνη Μεταποίηση» (73,2 εκατ.) διοχετεύει πόρους για τεχνολογίες Industry 4.0 σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με το ΤΕΕ να συμπράττει με τη Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας και το Οικονομικό Επιμελητήριο.

Μέσα στον μήνα κατατέθηκε κοινοβουλευτική ερώτηση που ζητεί να γνωστοποιηθεί πόσες εκτελεστικές συμβάσεις του LED έχουν υπογραφεί και με τι προϋπολογισμό, ένδειξη ότι, ενώ για τις Γέφυρες η ανάλυση ανά περιφέρεια είναι δημόσια, για άλλα έργα το επιμέρους κόστος παραμένει ζητούμενο. Το ΤΕΕ πέτυχε να κινητοποιήσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και να συνδέσει διάσπαρτα έργα σε ένα ενιαίο ψηφιακό υπόβαθρο για τη χώρα. Ταυτόχρονα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν πως ο ρόλος του ως κεντρικής αναθέτουσας αρχής για έναν στενό κύκλο αναδόχων θέτει ερωτήματα που θα συνοδεύουν το εγχείρημα και στη φάση της απολογιστικής του αξιολόγησης. Όπως προαναφέρθηκε, η διοίκηση του επιμελητηρίου υπεραμύνεται των επιλογών της που έγιναν σε συνεργασία με την κυβέρνηση.

ΠΙΝΑΚΑΣ: Μερικοί από τους διαγωνισμούς που ανέλαβε να προχωρήσει το ΤΕΕ