Η συζήτηση για τις υποδομές στην Ελλάδα παραδοσιακά επικεντρώνεται στα νέα έργα, ωστόσο, καθώς μεγάλο μέρος του οδικού, σιδηροδρομικού και κτιριακού αποθέματος της χώρας γερνά, το πραγματικό στοίχημα μετατοπίζεται πλέον στη συντήρηση, την πρόληψη και την ανθεκτικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, το έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», που υλοποιείται από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) για λογαριασμό της Πολιτείας με τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, φιλοδοξεί να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο βήμα προς ένα νέο μοντέλο διαχείρισης των κρίσιμων υποδομών της χώρας.
Κατά τη χθεσινή παρουσίαση του έργου, ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, έκανε λόγο για μια «πραγματική, βαθιά τομή», η οποία αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα παρακολουθεί και συντηρεί τις υποδομές της. Όπως ανέφερε, για πρώτη φορά δημιουργείται ένα πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα για κάθε γέφυρα που εντάσσεται στο πρόγραμμα, επιτρέποντας τη συνεχή αξιολόγηση της κατάστασής της και τη λήψη έγκαιρων αποφάσεων πριν εμφανιστούν σοβαρά προβλήματα.
Οι «έξυπνες γέφυρες» και το ψηφιακό μέλλον των υποδομών
Στην καρδιά του έργου βρίσκεται η εγκατάσταση ενός εκτεταμένου συστήματος παρακολούθησης σε 271 γέφυρες σε όλη τη χώρα, εκ των οποίων 121 είναι οδικές και 150 σιδηροδρομικές. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα ψηφιακού μετασχηματισμού υποδομών που έχουν υλοποιηθεί στην Ελλάδα, με στόχο τη συνεχή παρακολούθηση της δομικής υγείας των κατασκευών σε πραγματικό χρόνο.
Συγκεκριμένα, μέσω των συστημάτων Real Time Health Monitoring (RTHM), συλλέγονται διαρκώς δεδομένα για τις καταπονήσεις που δέχονται οι γέφυρες, τις μεταβολές στη συμπεριφορά τους, τις επιπτώσεις περιβαλλοντικών παραγόντων και κάθε παράμετρο που μπορεί να επηρεάσει τη στατική τους επάρκεια.
Το σημαντικότερο στοιχείο του έργου είναι η δημιουργία ενός «ψηφιακού διδύμου» (Digital Twin) για κάθε γέφυρα. Πρόκειται για ένα δυναμικό ψηφιακό μοντέλο, το οποίο αναπαριστά με ακρίβεια την πραγματική κατασκευή και ενημερώνεται συνεχώς από τα δεδομένα που συλλέγονται στο πεδίο. Με τον τρόπο αυτόν, οι αρμόδιοι φορείς αποκτούν ανά πάσα στιγμή πλήρη εικόνα της κατάστασης μιας γέφυρας, χωρίς να απαιτείται η αναμονή περιοδικών επιθεωρήσεων ή η εκδήλωση προβλημάτων.
Η επεξεργασία των δεδομένων γίνεται μέσω ειδικής πλατφόρμας IoT, η οποία επιτρέπει την άμεση ανάλυση πληροφοριών και την έκδοση προειδοποιήσεων όταν εντοπίζονται αποκλίσεις ή ενδείξεις φθοράς. Έτσι, οι γέφυρες μετατρέπονται ουσιαστικά σε «ζωντανές» υποδομές, που επικοινωνούν διαρκώς την κατάστασή τους στους διαχειριστές τους.
Η πρακτική αξία του συστήματος είναι ιδιαίτερα σημαντική. Μέσα από τη συνεχή παρακολούθηση καθίσταται δυνατή η έγκαιρη ανίχνευση φθορών, η πρόβλεψη πιθανών αστοχιών και η ορθολογική ιεράρχηση των παρεμβάσεων συντήρησης. Αυτό σημαίνει μικρότερο κόστος επισκευών, ταχύτερη απόκριση σε προβλήματα και κυρίως μεγαλύτερη ασφάλεια για τις μετακινήσεις πολιτών και εμπορευμάτων.
Από την αποκατάσταση στην πρόληψη
Για τον πρόεδρο του ΤΕΕ, η ουσία του έργου δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία, αλλά στη φιλοσοφία που εισάγει. Όπως τόνισε, η Ελλάδα πρέπει να περάσει από το μοντέλο της εκ των υστέρων αντιμετώπισης των προβλημάτων σε ένα σύστημα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.
«Δεν περιμένουμε να γίνει κάποια καταστροφή για να πούμε ότι υπήρχε πρόβλημα», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι πλέον οι παρεμβάσεις θα μπορούν να γίνονται στον σωστό χρόνο και πριν εμφανιστούν σοβαρές βλάβες. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επένδυση στην πρόληψη και στην ανθεκτικότητα των υποδομών κοστίζει, ωστόσο το κόστος μιας καταστροφής είναι πολλαπλάσιο, τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συντήρηση των υποδομών είναι εξίσου σημαντική, αν όχι σημαντικότερη, από την κατασκευή νέων έργων, επισημαίνοντας πως η χώρα οφείλει να κινηθεί άμεσα, καθώς πρόκειται για ένα ζήτημα που θα βρεθεί αναπόφευκτα μπροστά της τα επόμενα χρόνια.
Οι τέσσερις προτάσεις του ΤΕΕ για την ανθεκτικότητα των υποδομών
Στο πλαίσιο αυτό, ο Γιώργος Στασινός παρουσίασε τέσσερις συγκεκριμένες προτάσεις προς την Πολιτεία, οι οποίες, σύμφωνα με το ΤΕΕ, μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας εθνικής στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των υποδομών.
- Υποχρεωτική ένταξη όλων των υποδομών στο Εθνικό Μητρώο Υποδομών
Πρώτη πρόταση αποτελεί η καθολική ένταξη όλων των δημόσιων υποδομών στο Εθνικό Μητρώο Υποδομών που έχει αναπτύξει το ΤΕΕ. Στόχος είναι η δημιουργία μιας ενιαίας βάσης δεδομένων, ώστε το κράτος να γνωρίζει με ακρίβεια τι διαθέτει, σε ποια κατάσταση βρίσκεται κάθε υποδομή και ποιες παρεμβάσεις απαιτούνται.
- Επέκταση του προσεισμικού ελέγχου
Η δεύτερη πρόταση αφορά την άμεση επέκταση του προσεισμικού ελέγχου στο σύνολο των δημόσιων κτιρίων και των κρίσιμων υποδομών της χώρας. Η καταγραφή της πραγματικής κατάστασης των κατασκευών θεωρείται βασική προϋπόθεση για την προστασία ανθρώπινων ζωών και τον σωστό προγραμματισμό επενδύσεων συντήρησης.
- Σύνδεση στατικότητας και ενεργειακής αναβάθμισης
Το τρίτο βήμα αφορά τη σύνδεση της μελέτης στατικότητας των κτιρίων με τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, ανακαίνισης και στέγασης. Σύμφωνα με το ΤΕΕ, οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας δεν θα πρέπει να προχωρούν ανεξάρτητα από την αξιολόγηση της στατικής επάρκειας των κτιρίων, ενώ απαιτούνται ισχυρά οικονομικά κίνητρα και επιδοτήσεις για τους ιδιοκτήτες.
- Αξιοποίηση του δικτύου «Έξυπνων Γεφυρών» ως εργαλείο λήψης αποφάσεων
Η τέταρτη πρόταση αφορά την άμεση αξιοποίηση του δικτύου «Έξυπνων Γεφυρών» ως μηχανισμού στρατηγικού σχεδιασμού και λήψης πολιτικών αποφάσεων. Τα δεδομένα που θα παράγονται δεν θα πρέπει να παραμένουν σε μια πλατφόρμα παρακολούθησης, αλλά να τροφοδοτούν καθημερινά τις αποφάσεις του υπουργείου Υποδομών, της Πολιτικής Προστασίας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και όλων των αρμόδιων φορέων.
Το στοίχημα της συντήρησης
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος του ΤΕΕ και στο ζήτημα της χρηματοδότησης. Όπως υποστήριξε, απαιτείται ανακατεύθυνση πόρων προς τη συντήρηση και τη λειτουργία των υφιστάμενων έργων, αξιοποιώντας εργαλεία όπως οι παραχωρήσεις και οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Παράλληλα, ζήτησε να ξεκινήσει ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση, ώστε οι πόροι της νέας προγραμματικής περιόδου να χρηματοδοτούν όχι μόνο νέα έργα, αλλά και παρεμβάσεις συντήρησης.
Από την πλευρά του υπουργείου Υποδομών, ο υφυπουργός, Νίκος Ταχιάος, χαρακτήρισε το έργο «άλμα στον χρόνο», τονίζοντας ότι το μεγάλο πρόβλημα των σύγχρονων κρατών δεν είναι πλέον μόνο η κατασκευή νέων υποδομών, αλλά η συντήρηση όσων ήδη υπάρχουν. Όπως ανέφερε, το νέο σύστημα θα επιτρέψει την προτεραιοποίηση των παρεμβάσεων και θα καθορίζει με σαφήνεια τις ευθύνες κάθε φορέα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι οι φορείς διαχείρισης των γεφυρών θα έχουν πλέον σαφή εικόνα των προβλημάτων και, κατά συνέπεια, συγκεκριμένη ευθύνη για την αντιμετώπισή τους. «Η γνωστή ιστορία όπου ο ένας μεταφέρει το πρόβλημα στον άλλον θα λήξει», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το πρόγραμμα δεν θα ολοκληρωθεί με τη λήξη της σύμβασης, αλλά θα αποτελέσει μόνιμο εργαλείο της δημόσιας διοίκησης.
Ο επόμενος στόχος «ψηφιακά δίδυμα παντού»
Το έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», που έχει εξασφαλισμένη συντήρηση για τα επόμενα τρία χρόνια, αποτελεί, σύμφωνα με το ΤΕΕ, μόνο την αρχή μιας ευρύτερης στρατηγικής ψηφιακού μετασχηματισμού. Ο μεγάλος στόχος είναι η δημιουργία «ψηφιακών διδύμων» σε όλο το φάσμα των δημόσιων υποδομών και των τεχνικών έργων, ώστε η Πολιτεία να μπορεί να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την κατάσταση των κατασκευών και να σχεδιάζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις παρεμβάσεις που απαιτούνται.
Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος, όπως τονίζει το ΤΕΕ, προϋποθέτει παράλληλα επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και ειδικότερα στην εκπαίδευση και αναβάθμιση των δεξιοτήτων των μηχανικών που θα κληθούν να διαχειριστούν τα νέα ψηφιακά εργαλεία. Γιατί, πέρα από αισθητήρες, λογισμικά και αλγορίθμους, η ανθεκτικότητα των υποδομών θα κριθεί τελικά από την ικανότητα της χώρας να μετατρέψει την τεχνολογία σε καθημερινή πρακτική πρόληψης, ασφάλειας και αποτελεσματικής διαχείρισης.
