Νέο τοπίο θα ισχύει στις κληρονομιές από αύριο Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου, με αλλαγές σε διαθήκες, χρέη και νόμιμη μοίρα. Ειδικότερα, στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκονται η ευθύνη των κληρονόμων για οφειλές, η νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου αλλά και η δυνατότητα να συνάπτονται κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο.
Οι νέοι κανόνες αφορούν, κατά βάση, τις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους που έχουν επέλθει νωρίτερα εξακολουθεί κατά κανόνα να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρακτικό ζήτημα στην έναρξη εφαρμογής. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση όλων των διαθηκών, γεγονός που επηρεάζει στην πράξη την άμεση εφαρμογή των νέων διαδικασιών.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά ένα πρόβλημα που απασχολεί χιλιάδες οικογένειες: τι συμβαίνει όταν μαζί με ένα ακίνητο, χρήματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία κληρονομούνται και χρέη.Με το νέο πλαίσιο, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με τη δική του περιουσία για τις οικονομικές υποχρεώσεις που συνοδεύουν την κληρονομιά.
Οι πιστωτές μπορούν να ικανοποιηθούν μέχρι την αξία της κληρονομηθείσας περιουσίας, χωρίς να στρέφονται σε ακίνητα, καταθέσεις ή άλλα στοιχεία που ανήκαν ήδη στον κληρονόμο.
Πρόκειται για ουσιαστική αλλαγή, καθώς δημιουργείται σαφέστερος διαχωρισμός ανάμεσα στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου και στην περιουσία που αποκτά λόγω κληρονομικής διαδοχής.
Η προστασία αυτή, πάντως, δεν είναι ανεξέλεγκτη. Εάν ο κληρονόμος διαθέσει περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς παραβιάζοντας τους νέους κανόνες, μπορεί να χάσει το σχετικό ευεργέτημα.
Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομιάς, ώστε τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις της να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστό σύνολο.
Αλλαγές και στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία όταν ο αποβιώσας δεν έχει αφήσει διαθήκη
Αλλαγές έρχονται και στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία όταν ο αποβιώσας δεν έχει αφήσει διαθήκη.Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 1/3 της κληρονομιάς, από 1/4 που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Στην περίπτωση που υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο 1/4.
Ταυτόχρονα, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και δωρεάν χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για έναν χρόνο μετά τον θάνατο.
Τι ισχύει για ζευγάρια χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει πρόβλεψη και για τα πρόσωπα που ζούσαν με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση, χωρίς να έχουν παντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ο σύντροφος αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για διάστημα ενός έτους.
Δυνατότητα να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία προβλέπεται μόνο εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται στην κληρονομική διαδοχή και αφού το σχετικό δικαίωμα αναγνωριστεί δικαστικά.
Νέα πρόβλεψη υπάρχει και για ανθρώπους που είχαν αναλάβει ουσιαστικά τη φροντίδα του αποβιώσαντος χωρίς αμοιβή.
Εφόσον η φροντίδα είχε παρασχεθεί για τουλάχιστον έξι μήνες κατά την τελευταία τριετία της ζωής του, το συγκεκριμένο πρόσωπο μπορεί υπό προϋποθέσεις να αποκτήσει δικαίωμα χρηματικής παροχής από την κληρονομιά.
Αλλάζει η νόμιμη μοίρα
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αλλαγή στη νόμιμη μοίρα, καθώς διαφοροποιείται ο τρόπος με τον οποίο ικανοποιούνται τα δικαιώματα παιδιών, γονέων και επιζώντος συζύγου. Οι δικαιούχοι της νόμιμης μοίρας δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας στα ακίνητα και στα υπόλοιπα στοιχεία της κληρονομιάς.
Αντίθετα, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση έναντι του κληρονόμου.
Το ύψος της αντιστοιχεί στο μισό της κληρονομικής μερίδας που θα δικαιούνταν το συγκεκριμένο πρόσωπο εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις ακινήτων, καθώς περιορίζει τη δημιουργία υποχρεωτικής συγκυριότητας μεταξύ περισσότερων κληρονόμων.
Συμφωνίες για την κληρονομιά πριν από τον θάνατο
Μία ακόμη μεγάλη αλλαγή είναι η δυνατότητα να ρυθμίζεται εκ των προτέρων η τύχη μιας περιουσίας.Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης θα μπορεί να συμφωνεί από πριν ποιος θα τον κληρονομήσει ή ποιος θα αποκτήσει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων και ακινήτων, όπου η έγκαιρη οργάνωση της διαδοχής μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές αντιδικίες μεταξύ των κληρονόμων.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα εκ των προτέρων παραίτησης από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος της ή αποκλειστικά από τη νόμιμη μοίρα.
Για την παραίτηση απαιτείται αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου, ενώ η συμφωνία μπορεί να πραγματοποιείται με ή χωρίς αντάλλαγμα.
Με τις νέες ρυθμίσεις αλλάζει έτσι σε σημαντικό βαθμό ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται η περιουσία, τα χρέη και οι οικογενειακές αξιώσεις μετά τον θάνατο, με τις σημαντικότερες διαφοροποιήσεις να αφορούν την προστασία της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου και τη μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική αξίωση.
Τι είπε ο τέως πρόεδρος της Ένωσης Συμβολαιογράφων Ελλάδος και ΕΕ
«Έχουμε ένα διαχωρισμό ανάμεσα στους θανάτους που έχουν συμβεί μέχρι και τις 15/9 και σε αυτούς που θα γίνουν από εδώ και στο εξής. Για τους θανάτους μέχρι 15/9, θα ισχύουν σε γενικές γραμμές αυτά που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα σχετικά με τη δημοσίευση των ιδιόγραφων διαθηκών», τόνισε ο Γιώργος Ρούσκας, τέως πρόεδρος της Ένωσης Συμβολαιογράφων Ελλάδος και ΕΕ, μιλώντας στο Action24.
«Αποδεχόμαστε ότι υπήρχε μια βιομηχανία δημιουργίας ιδιόγραφων διαθηκών, οι οποίες εμφανίζονταν από τους κληρονόμους και τους ενδιαφερόμενους. Πλέον ο νόμος ορίζει ότι όταν δημοσιεύεται η ιδιόγραφη διαθήκη και ο κληρονόμος δεν ανήκει στο συγγενικό περιβάλλον του αποβιώσαντος, απαιτείται μια επιπλέον διαδικασία, δηλαδή η συγκεκριμένη διαθήκη να κηρυχθεί ως κυρία για να έχει έννομα αποτελέσματα. Αυτή είναι μια ουσιαστική αλλαγή», τόνισε ο κ. Ρούσκας.
«Από τις ουσιαστικές αλλαγές είναι ότι ο κληρονόμος, ανεξάρτητα αν αποδεχτεί την κληρονομιά, θα ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομιάς μόνο με την αξία της κληρονομιάς του, όχι με την προσωπική του περιουσία όπως γινόταν μέχρι σήμερα», επισήμανε.
