Νέες λωρίδες κυκλοφορίας, παρεμβάσεις σε κομβικά σημεία συμφόρησης και αναβαθμίσεις των υποδομών ασφαλείας περιλαμβάνει ο σχεδιασμός για την Αττική Οδό, με στόχο να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες κυκλοφοριακές πιέσεις σε έναν από τους σημαντικότερους οδικούς άξονες της χώρας. Στο επίκεντρο βρίσκονται η προσθήκη τέταρτης λωρίδας στο τμήμα από τη λεωφόρο Πεντέλης έως τη Μεταμόρφωση, η δημιουργία νέας εξόδου προς την Εθνική Οδό Αθηνών–Λαμίας και η διαπλάτυνση του αυτοκινητοδρόμου στην περιοχή της Παλλήνης.
Πρόκειται για ένα ευρύ πρόγραμμα παρεμβάσεων που αποτυπώνεται στη Συμπληρωματική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της Αττικής Οδού, η οποία έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Οι σχεδιαζόμενες αλλαγές αφορούν τόσο την αύξηση της κυκλοφοριακής χωρητικότητας όσο και τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας, με έργα που εκτείνονται από την Περιφερειακή Υμηττού και τον κόμβο Λεονταρίου μέχρι τη σήραγγα Βριλησσίων.
Ο νέος σχεδιασμός εντάσσεται στο πλαίσιο της 25ετούς παραχώρησης της Αττικής Οδού στον όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ο οποίος έχει αναλάβει τη διαχείριση του αυτοκινητοδρόμου μέσω της εταιρείας Νέα Αττική Οδός Παραχώρηση Α.Ε. Η σύμβαση παραχώρησης υπογράφηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2024, με τίμημα 3,27 δισ. ευρώ, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο για τη λειτουργία και την αναβάθμιση του οδικού άξονα.
Η ανάγκη για τις παρεμβάσεις γίνεται ολοένα πιο επιτακτική, καθώς οι μέσες ημερήσιες διελεύσεις ξεπέρασαν το 2025 τις 286.000, ενώ σε συγκεκριμένα τμήματα του αυτοκινητοδρόμου οι καθυστερήσεις κατά τις ώρες αιχμής έχουν εξελιχθεί σε καθημερινό φαινόμενο. Μεγαλύτερη πίεση καταγράφεται στο βόρειο τμήμα της Αττικής Οδού, όπου συγκεντρώνεται σημαντικός όγκος μετακινήσεων μεταξύ των βορείων προαστίων, της δυτικής Αττικής και του αεροδρομίου. Από το σύνολο των παρεμβάσεων, εκείνη που διαθέτει ήδη συγκεκριμένο κυβερνητικό χρονικό ορίζοντα είναι η αναβάθμιση του κόμβου Μεταμόρφωσης, με στόχο την ολοκλήρωσή της τον Ιανουάριο του 2027. Αντίθετα, οι μεγάλες διαπλατύνσεις βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Δύο ανεξάρτητες έξοδοι προς Λαμία από τον Ιανουάριο του 2027
Μία από τις πιο άμεσες παρεμβάσεις αφορά τον ανισόπεδο κόμβο Μεταμόρφωσης, στο σημείο σύνδεσης της Αττικής Οδού με την Εθνική Οδό Αθηνών–Λαμίας, όπου παρατηρούνται συχνά μεγάλες ουρές οχημάτων. Σήμερα, οι οδηγοί που κινούνται στην Αττική Οδό είτε από την κατεύθυνση της Ελευσίνας είτε από την κατεύθυνση του αεροδρομίου και επιθυμούν να κατευθυνθούν προς Λαμία υποχρεώνονται να χρησιμοποιήσουν μία κοινή έξοδο. Η συγκέντρωση δύο διαφορετικών κυκλοφοριακών ροών στο ίδιο σημείο προκαλεί σημαντικές καθυστερήσεις, οι οποίες συχνά επεκτείνονται στον κύριο αυτοκινητόδρομο.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος προωθείται η δημιουργία δύο ανεξάρτητων εξόδων προς την Εθνική Οδό, οι οποίες θα απέχουν μεταξύ τους περίπου 150 μέτρα. Στην πράξη, η παρέμβαση προβλέπει την προσθήκη μίας νέας εξόδου, ώστε να διαχωριστούν οι δύο κατευθύνσεις και να περιοριστούν οι κυκλοφοριακές εμπλοκές.
Η προετοιμασία του έργου ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών ζήτησε από τον παραχωρησιούχο να διερευνήσει εναλλακτικές τεχνικές λύσεις. Η παρέμβαση προωθείται σε συνεργασία με τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, μέσω της Νέας Αττικής Οδού Παραχώρηση Α.Ε., και περιλαμβάνεται στις έξι κρίσιμες προτεραιότητες του υπουργείου για το 2027. Σύμφωνα με τον κυβερνητικό προγραμματισμό του Νοεμβρίου 2026, η ολοκλήρωση της αναβάθμισης έχει τοποθετηθεί στον Ιανουάριο του 2027.
Τέταρτη λωρίδα από Πεντέλης έως Μεταμόρφωση – Διαπλάτυνση 6,3 χιλιομέτρων
Το μεγαλύτερο έργο αύξησης της κυκλοφοριακής χωρητικότητας αφορά το τμήμα της Αττικής Οδού από τον ανισόπεδο κόμβο της λεωφόρου Πεντέλης έως την ανατολική πρόσβαση του κόμβου Μεταμόρφωσης. Σε μήκος περίπου 6,3 χιλιομέτρων προβλέπεται η προσθήκη μίας επιπλέον λωρίδας ανά κατεύθυνση, με αποτέλεσμα οι υφιστάμενες τρεις λωρίδες να αυξηθούν σε τέσσερις. Με την ολοκλήρωση της παρέμβασης, το συγκεκριμένο τμήμα θα διαθέτει συνολικά οκτώ λωρίδες κυκλοφορίας.
Η διαπλάτυνση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα σημαντικότερα σημεία συμφόρησης του αυτοκινητοδρόμου, όπου οι μεγάλες κυκλοφοριακές ροές οδηγούν σε χαμηλές ταχύτητες και αυξημένους χρόνους αναμονής.
Η τεχνική λύση δεν βασίζεται σε εκτεταμένη νέα χάραξη, αλλά κυρίως στην αναδιάταξη της υφιστάμενης διατομής του δρόμου, με περιορισμένες διαπλατύνσεις όπου απαιτούνται. Ειδικότερα, οι δύο αριστερές λωρίδες κάθε κατεύθυνσης θα έχουν πλάτος 3,25 μέτρα, ενώ οι δύο δεξιές θα διαμορφωθούν στα 3,50 μέτρα. Η λωρίδα έκτακτης ανάγκης θα διατηρηθεί στα 2,50 μέτρα.
Με βάση τη μελέτη, το συνολικό πλάτος ανά κατεύθυνση θα αυξηθεί από 14,35 σε 16,75 μέτρα, δηλαδή κατά 2,40 μέτρα. Για την υλοποίηση της διαπλάτυνσης θα απαιτηθούν 53 έργα αντιστήριξης, συνολικού μήκους 5.210 μέτρων, με ύψος από 1,2 έως 7,5 μέτρα. Οι κατασκευές προβλέπεται να πραγματοποιηθούν κυρίως εντός της υφιστάμενης ζώνης του αυτοκινητοδρόμου, χωρίς την ανάγκη νέων μεγάλων γεφυρών ή υπόγειων έργων.
Πάντως, η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν πρέπει να συγχέεται με την αναβάθμιση των εξόδων προς Λαμία στον κόμβο Μεταμόρφωσης. Πρόκειται για δύο διαφορετικά έργα, με διαφορετικό αντικείμενο και βαθμό ωριμότητας. Η διαπλάτυνση των 6,3 χιλιομέτρων βρίσκεται ακόμη σε στάδιο περιβαλλοντικής αδειοδότησης και δεν διαθέτει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.
Νέα τρίτη λωρίδα στην Παλλήνη
Σημαντικές παρεμβάσεις προβλέπονται και στην ανατολική Αττική, στην περιοχή του ανισόπεδου κόμβου Παλλήνης, όπου η Αττική Οδός συνδέεται με τη λεωφόρο Μαραθώνος. Στο συγκεκριμένο σημείο υπάρχει σήμερα ένα τμήμα μήκους 1,3 χιλιομέτρων με δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση, ενώ στα γειτονικά τμήματα λειτουργούν τρεις. Αυτή η διαφοροποίηση δημιουργεί ένα σημείο περιορισμένης κυκλοφοριακής χωρητικότητας, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται ουρές οχημάτων, κυρίως κατά τις ώρες αιχμής.
Η προτεινόμενη παρέμβαση προβλέπει την αύξηση του λειτουργικού πλάτους κατά 2,15 μέτρα, ώστε να προστεθεί τρίτη λωρίδα ανά κατεύθυνση και να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνέχεια στη ροή της κυκλοφορίας. Για την κατασκευή θα απαιτηθούν πέντε τοίχοι αντιστήριξης, συνολικού μήκους περίπου 1.180 μέτρων. Μαζί με τη διαπλάτυνση του τμήματος Πεντέλης–Μεταμόρφωσης, οι δύο παρεμβάσεις καλύπτουν συνολικά 7,6 χιλιόμετρα του αυτοκινητοδρόμου.
Παρεμβάσεις στην Περιφερειακή Υμηττού και δύο νέες αναστροφές στο Λεοντάρι
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης αλλαγές στις συνδέσεις της Περιφερειακής Υμηττού, με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασης προς την Αττική Οδό και τον περιορισμό των περιττών μετακινήσεων. Ειδικότερα, προβλέπεται η αναμόρφωση του κλάδου εισόδου της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου Υμηττού προς την Αττική Οδό, με κατεύθυνση την Ελευσίνα. Σήμερα η σύνδεση πραγματοποιείται μέσω μίας λωρίδας, ενώ η μελέτη προβλέπει τη δημιουργία δεύτερης, ώστε τα οχήματα να εντάσσονται ομαλότερα στον κύριο αυτοκινητόδρομο.
Η παρέμβαση ξεκινά περίπου 150 μέτρα πριν από τη διακλάδωση και επεκτείνεται κατά 350 μέτρα στο υπόγειο τμήμα. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές διαμορφώσεις για τη σταδιακή συγχώνευση των κυκλοφοριακών ροών. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναμόρφωση του ανισόπεδου κόμβου Λεονταρίου, όπου σχεδιάζονται δύο νέες αναστροφές για την εξυπηρέτηση κινήσεων που σήμερα δεν καλύπτονται από την υφιστάμενη διαμόρφωση.
Η πρώτη θα κατασκευαστεί δυτικά του κόμβου και θα εξυπηρετεί τις κινήσεις μεταξύ Ραφήνας και Μαρκοπούλου. Προβλέπεται η κατασκευή άνω διάβασης μήκους περίπου 100 μέτρων, με τις απαραίτητες λωρίδες επιτάχυνσης και επιβράδυνσης.
Η δεύτερη αναστροφή σχεδιάζεται ανατολικά του κόμβου, εξυπηρετώντας τις κινήσεις μεταξύ Κατεχάκη και Ελευσίνας. Σύμφωνα με τη μελέτη, ο σχεδιασμός έχει τροποποιηθεί σε σχέση με παλαιότερες προμελέτες, ώστε να αποφευχθεί η ανάγκη νέων απαλλοτριώσεων. Με τις νέες συνδέσεις επιδιώκεται να περιοριστούν οι μεγάλες παρακάμψεις που σήμερα επιβαρύνουν τόσο την Περιφερειακή Υμηττού όσο και το τοπικό οδικό δίκτυο. Παράλληλα, η αναβάθμιση του κόμβου αναμένεται να διευκολύνει τη σύνδεση του κλάδου Ραφήνας με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών.
Νέα έξοδος κινδύνου στη σήραγγα Βριλησσίων
Πέρα από τα έργα αποσυμφόρησης, ο σχεδιασμός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της οδικής ασφάλειας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη σήραγγα Βριλησσίων, στον κλάδο με κατεύθυνση προς το αεροδρόμιο. Η σήραγγα έχει μήκος περίπου 940 μέτρα και σήμερα δεν διαθέτει έξοδο κινδύνου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η απόσταση από το στόμιο εισόδου έως τη ράμπα προς την Περιφερειακή Υμηττού φτάνει τα 670 μέτρα, υπερβαίνοντας κατά 170 μέτρα το προβλεπόμενο όριο των 500 μέτρων.
Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η κατασκευή νέας εξόδου διαφυγής πεζών, με τις απαραίτητες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλέστερη εκκένωση της σήραγγας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αντικατάσταση μεταλλικών στηθαίων ασφαλείας, τόσο στα πλευρικά τμήματα όσο και στην κεντρική νησίδα, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Τα νέα στηθαία θα πρέπει να διαθέτουν διάρκεια ζωής τουλάχιστον 25 ετών και να πληρούν τις προδιαγραφές ασφαλείας για ταχύτητες έως 120 χιλιόμετρα την ώρα.
Αντιρρυπαντικά έργα, φωτισμός LED και υποδομές αποχιονισμού
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος του προγράμματος αφορά την περιβαλλοντική αναβάθμιση της Αττικής Οδού και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών συντήρησης. Στις περιοχές των ρεμάτων Ραφήνας και Βραυρώνας σχεδιάζεται η κατασκευή κλειστών συστημάτων απορροής ομβρίων υδάτων, σε συνδυασμό με Μονάδες Ελέγχου Ρύπανσης. Οι εγκαταστάσεις αυτές θα συγκρατούν κατάλοιπα καυσίμων, λιπαντικών και άλλων ρύπων, πριν τα νερά καταλήξουν στους φυσικούς αποδέκτες.
Για τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις εκτιμάται ότι θα χρειαστούν περίπου 20 χιλιόμετρα αγωγών και 400 φρεάτια. Παράλληλα, προωθείται η αντικατάσταση των υφιστάμενων φωτιστικών σωμάτων με τεχνολογία LED, τόσο στα ανοιχτά τμήματα του αυτοκινητοδρόμου όσο και στις σήραγγες. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει περίπου 1.500 φωτιστικά και 900 ιστούς, με στόχο τον περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης και τη μείωση του κόστους συντήρησης. Στο πεδίο της χειμερινής συντήρησης προβλέπεται η εγκατάσταση νέου εξοπλισμού παρασκευής και αποθήκευσης άλμης στις βάσεις Παιανίας, Ρουπακίου, Κατεχάκη και Αιγάλεω, καθώς και η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων σε Μεταμόρφωση, Πεντέλη και Παλλήνη.
Η συνολική χωρητικότητα αποθήκευσης άλατος στις επτά βάσεις αναμένεται να φτάσει τους 2.450 τόνους, ενώ στον Σταθμό Εξυπηρέτησης Αυτοκινητιστών Ασπροπύργου σχεδιάζεται νέα κεντρική βάση χωρητικότητας περίπου 1.200 τόνων. Επιπλέον, προβλέπεται η εγκατάσταση δεξαμενών καυσίμων χωρητικότητας 25 κυβικών μέτρων στην Παιανία και στο Ρουπάκι, ώστε να καλύπτονται οι επιχειρησιακές ανάγκες του στόλου συντήρησης.
Πάνω από 286.000 διελεύσεις καθημερινά – Πού εντοπίζεται η μεγαλύτερη πίεση
Η ανάγκη για την υλοποίηση των έργων αποτυπώνεται στα κυκλοφοριακά στοιχεία της Αττικής Οδού, τα οποία καταγράφουν αυξανόμενη χρήση του αυτοκινητοδρόμου. Το 2025 οι μέσες ημερήσιες διελεύσεις ανήλθαν σε 286.278, παρουσιάζοντας αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι συνολικές διελεύσεις έφτασαν τα 24,8 εκατομμύρια, σημειώνοντας άνοδο 2,6% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Ιδιαίτερα επιβαρυμένο εμφανίζεται το τμήμα μεταξύ των κόμβων Μεταμόρφωσης και Δουκίσσης Πλακεντίας, όπου η ημερήσια κυκλοφορία τις εργάσιμες ημέρες κυμαίνεται μεταξύ 71.500 και 73.500 οχημάτων. Κατά την πρωινή ώρα αιχμής, από τις 08:00 έως τις 09:00, η κυκλοφορία φτάνει κατά μέσο όρο τα 5.750 οχήματα την ώρα, δημιουργώντας συνθήκες έντονης συμφόρησης.
Η Αττική Οδός εκτείνεται σε συνολικό μήκος περίπου 79 χιλιομέτρων, διασχίζοντας 20 δήμους και πέντε περιφερειακές ενότητες. Το σύστημα διοδίων περιλαμβάνει 39 σταθμούς και περίπου 195 λωρίδες εξυπηρέτησης, γεγονός που αποτυπώνει την κλίμακα των λειτουργικών απαιτήσεων του αυτοκινητοδρόμου.
Οι κατασκευαστικές απαιτήσεις και το κόστος λειτουργίας
Η Συμπληρωματική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, την οποία εκπόνησαν οι εταιρείες ENVECO και ΣΣΕ & Περιβάλλον, αποτυπώνει και τις σημαντικές απαιτήσεις σε υλικά και τεχνικές εργασίες για την υλοποίηση των παρεμβάσεων. Μόνο για τις διαπλατύνσεις στα τμήματα Πεντέλης–Μεταμόρφωσης, Παλλήνης και Περιφερειακής Υμηττού εκτιμάται ότι θα χρειαστούν περίπου 50.000 κυβικά μέτρα αδρανών υλικών, 25.000 τόνοι ασφαλτομιγμάτων, 7.000 κυβικά μέτρα σκυροδέματος και 500 τόνοι χάλυβα.
Για τις παρεμβάσεις στους ανισόπεδους κόμβους προβλέπονται επιπλέον 20.000 κυβικά μέτρα αδρανών, 8.000 τόνοι ασφαλτομιγμάτων και 4.000 κυβικά μέτρα σκυροδέματος. Όσον αφορά τη λειτουργία και τη συντήρηση του αυτοκινητοδρόμου, η μελέτη εκτιμά το ετήσιο κόστος σε περίπου 11 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 4,2 εκατ. ευρώ αφορούν την τακτική συντήρηση και 6,8 εκατ. ευρώ τη λειτουργία. Οι περιβαλλοντικές δράσεις αντιστοιχούν περίπου στο 2% του συνολικού ετήσιου προϋπολογισμού, δηλαδή σε 220.000 ευρώ. Τα συγκεκριμένα ποσά αφορούν τις λειτουργικές ανάγκες και δεν αποτελούν εκτίμηση του κατασκευαστικού κόστους των νέων έργων, για τα οποία δεν παρουσιάζεται ενιαίος προϋπολογισμός.
