Η Κίνα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε παρατεταμένη στασιμότητα, καθώς η κρίση ακινήτων, το υψηλό χρέος και η αδύναμη κατανάλωση θυμίζουν την Ιαπωνία. Παράλληλα, η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων εντείνει τις διεθνείς ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Ο Σου, ένας 29χρονος μηχανικός ημιαγωγών στη Σαγκάη, θα έπρεπε να αισθάνεται ότι βρίσκεται στην κορυφή της νέας κινεζικής οικονομίας. Εργάζεται σε έναν στρατηγικό κλάδο, ο οποίος απολαμβάνει επί δεκαετίες κρατικές επιδοτήσεις και βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειας του Πεκίνου να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ. Ωστόσο, παρά τις επαγγελματικές προοπτικές του, αποφεύγει τις περιττές δαπάνες. Η υψηλή ανεργία των νέων, η πτώση των τιμών των ακινήτων και το ανεπαρκές δίχτυ κοινωνικής προστασίας τον κάνουν να αντιμετωπίζει το εισόδημά του με μεγαλύτερη προσοχή.
«Βρίσκομαι επίσης υπό μεγαλύτερη πίεση πλέον, οπότε έχω λιγότερη διάθεση να βγαίνω έξω και να ξοδεύω», εξηγεί στους Financial Times , περιγράφοντας ένα κλίμα απαισιοδοξίας που εξαπλώνεται στην κινεζική κοινωνία.
Κίνα: Ο εφιάλτης της Ιαπωνίας και η μάχη για την παγκόσμια οικονομία
Η υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης στην Κίνα παραπέμπει στην Ιαπωνία μετά το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων το 1990, όταν η οικονομία εισήλθε σε μια μακρά περίοδο στασιμότητας και αποπληθωρισμού.
Οι ομοιότητες με τη σημερινή Κίνα είναι εμφανείς: δημογραφική συρρίκνωση, ασθενής κατανάλωση, υποτονικές αγορές ακινήτων και μετοχών, καθώς και υψηλό χρέος. Σύμφωνα με υπολογισμούς της Capital Economics, το συνολικό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος της Κίνας προσεγγίζει το 300% του ΑΕΠ, πλησιάζοντας τα ιαπωνικά επίπεδα.
Η κινεζική ηγεσία έχει μελετήσει προσεκτικά την ιαπωνική εμπειρία, επιδιώκοντας να αποφύγει τα λάθη που επιδείνωσαν την κρίση στο Τόκιο. Παρ’ όλα αυτά, οι ενδείξεις μιας αντίστοιχης οικονομικής δυσφορίας πληθαίνουν. Σύμφωνα με την Goldman Sachs, μια επικαιροποιημένη εκδοχή του δείκτη «ιαπωνοποίησης», που δημιουργήθηκε αρχικά από τον οικονομολόγο Τακατόσι Ίτο, δείχνει ότι τα τελευταία πέντε χρόνια η Κίνα εμφανίζεται σταθερά περισσότερο «ιαπωνοποιημένη» ακόμη και από την ίδια την Ιαπωνία.
Σημαντικός παράγοντας είναι η δημογραφία, εξηγούν αναλυτές στους Financial Times. Ο πληθυσμός της Ιαπωνίας άρχισε να μειώνεται το 2009, ενώ η αντίστοιχη πτώση στην Κίνα ξεκίνησε το 2022 και αναμένεται να είναι εντονότερη. Η εξέλιξη περιορίζει τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας και απειλεί την εικόνα του προέδρου Σι Τζινπίνγκ ως αξιόπιστου διαχειριστή της οικονομίας. Παράλληλα, απομακρύνει την προοπτική να ξεπεράσει η Κίνα τις ΗΠΑ και να γίνει η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου μέσα στις επόμενες μία ή δύο δεκαετίες.
Η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την αύξηση των λεγόμενων «εταιρειών-ζόμπι» στην Ασία ενισχύει τους φόβους. Πρόκειται για επιχειρήσεις που παραμένουν ενεργές χάρη στην επιεική στάση των τραπεζών, παρά την αδυναμία τους να λειτουργήσουν βιώσιμα. Το φαινόμενο γίνεται εμφανές στην κινεζική μεταποίηση, όπου οι κρατικές επιδοτήσεις συντηρούν παραγωγικές δυνατότητες ακόμη και όταν η ζήτηση δεν επαρκεί.
Εκτός από τους κλάδους που απολαμβάνουν κρατική στήριξη, πολλές επιχειρήσεις περιορίζουν τις επενδύσεις τους, ενώ τα νοικοκυριά συσσωρεύουν αποταμιεύσεις αντί να καταναλώνουν. Όροι που είχαν γίνει γνωστοί στην Ιαπωνία τη δεκαετία του 1990, όπως η «εποχή των παγετώνων» στην αναζήτηση εργασίας και η «καταστροφή των τιμών», αρχίζουν να εμφανίζονται και στον κινεζικό δημόσιο διάλογο.
Η οικονομική επιβράδυνση είναι ορατή και στην καθημερινότητα. Εστιατόρια σε ολόκληρη την Κίνα ανταγωνίζονται πλέον για να προσφέρουν γεύματα κάτω από 10 γουάν, δηλαδή περίπου 1,50 δολάρια. Οι πελάτες ενδιαφέρονται περισσότερο να χορτάσουν παρά για τη γεύση ή την ποιότητα του φαγητού, σύμφωνα με τον Σου.

Kατάστημα της NIKE στην Κίνα © ΝΙΚΕ
Η εικόνα θυμίζει την Ιαπωνία, όπου τα εστιατόρια οδηγήθηκαν σε εξαντλητικό ανταγωνισμό τιμών καθώς ο αποπληθωρισμός περιόριζε τις καταναλωτικές δαπάνες. Σε μία από τις μεγαλύτερες αλυσίδες γευμάτων με μοσχάρι και ρύζι, η τιμή ενός βασικού πιάτου είχε φθάσει τα 400 γεν στα τέλη του 1990, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 2,50 δολάρια με τις σημερινές ισοτιμίες. Χρειάστηκε να περάσουν περισσότερα από 30 χρόνια, έως το 2021, για να επανέλθει σε αυτό το επίπεδο.
Ο Τόσιγια Τσουγκάμι, ερευνητής στο Ιαπωνικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων, ο οποίος ειδικεύεται στη σύγκριση των δύο οικονομιών, εκτιμά ότι το βασικό λάθος της Ιαπωνίας ήταν πως αντέδρασε πολύ αργά και με ανεπαρκή μέτρα. Η Κίνα, αντίθετα, επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κρίσης, αλλά παρεμβαίνει κυρίως στα συμπτώματα και όχι στις βαθύτερες αιτίες. Τα προβλήματά της, προσθέτει, γίνονται ολοένα μεγαλύτερα και σοβαρότερα.
Η Κίνα και ο κίνδυνος μιας χαμένης δεκαετίας
Πέντε χρόνια μετά την κατάρρευση της κινεζικής φούσκας ακινήτων, οικονομολόγοι αναρωτιούνται αν η χώρα βρίσκεται ήδη στα μισά της πρώτης «χαμένης δεκαετίας» της και αν η στασιμότητα θα μπορούσε να παραταθεί για δεύτερη ή ακόμη και τρίτη δεκαετία.
Η κινεζική φούσκα ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και την κερδοσκοπική έξαρση της Ιαπωνίας στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Στην κορύφωσή της, η αγορά ακινήτων αντιπροσώπευε περίπου το ένα τρίτο της κινεζικής οικονομίας. Σύμφωνα με τη Macquarie, οι νέες ενάρξεις κατασκευής κατοικιών έχουν υποχωρήσει κατά 78% από το υψηλότερο επίπεδό τους. Για σύγκριση, στις ΗΠΑ η αντίστοιχη πτώση έφθασε το 73% μεταξύ 2005 και 2009, ενώ στην Ιαπωνία διαμορφώθηκε στο 65% από το 1996 έως το 2025.
Η κατάρρευση έχει πυροδοτήσει αυτό που ο Ρίτσαρντ Κου, επικεφαλής οικονομολόγος του Nomura Research Institute, αποκαλεί «ύφεση ισολογισμών». Ο όρος περιγράφει την τάση επιχειρήσεων και νοικοκυριών να αποπληρώνουν τα χρέη τους αντί να δανείζονται για να επενδύσουν ή να καταναλώσουν. Όταν η αξία των περιουσιακών στοιχείων υποχωρεί, οι οφειλέτες δίνουν προτεραιότητα στην αποκατάσταση των ισολογισμών τους. Η ζήτηση εξασθενεί, οι τιμές δέχονται νέες πιέσεις και ο αποπληθωρισμός αυξάνει το πραγματικό βάρος του χρέους. Οι επενδύσεις και οι μισθοί παραμένουν υποτονικοί, ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο.
Η ζήτηση για δανεισμό στην Κίνα έχει επιβραδυνθεί σημαντικά. Τα εκκρεμή δάνεια σε γουάν αυξήθηκαν μόλις κατά 4,8% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο, το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί, έναντι 4,9% τον Αύγουστο. Σύμφωνα με έκθεση του Σιαοσί Ζανγκ, αναλυτή της Gavekal Dragonomics, έως και το 10,6% του ενήλικου πληθυσμού είχε ληξιπρόθεσμες οφειλές το προηγούμενο έτος, έναντι περίπου 7,8% έναν χρόνο νωρίτερα.
Η επίσημη αστική ανεργία παραμένει κοντά στο 5%, αλλά η ανεργία των νέων έφθασε το 18,9% τον Αύγουστο. Την ίδια ώρα, οι τοπικές κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν το χρέος που συσσώρευσαν για να χρηματοδοτήσουν έργα υποδομών κατά την περίοδο της κτηματαγοράς. Η επαρχία Γκουιτζόου, για παράδειγμα, δαπανούσε περίπου 770 δισ. γουάν, ή 115 δισ. δολάρια, ετησίως για μεγάλα έργα από το 2017 έως το 2023. Η περίοδος των μεγάλων δαπανών φαίνεται πλέον να έχει τελειώσει.
Στον ιδιωτικό τομέα, οι επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας και οι εξαγωγικές βιομηχανίες εξακολουθούν να δανείζονται, σε αντίθεση με όσες εξαρτώνται από την εγχώρια ζήτηση. Ενδεικτική της αδύναμης πιστωτικής δραστηριότητας είναι η απόδοση των δεκαετών κινεζικών κρατικών ομολόγων, η οποία βρίσκεται περίπου στο 1,7%. Ο Κου θεωρεί ότι θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον 3% ή 4%, υποστηρίζοντας ότι η χαμηλή απόδοση αντανακλά την έλλειψη ελκυστικών επενδυτικών ευκαιριών.

Ένας άνδρας εργάζεται στο εργοστάσιο της Hyundai στο Γιαντσένγκ της Κίνας © EPA/ALEX PLAVEVSKI
Κατά τον ίδιο, η λύση δεν βρίσκεται μόνο σε χαμηλότερα επιτόκια. Η κυβέρνηση πρέπει να αυξήσει τις δημοσιονομικές δαπάνες, κινητοποιώντας τις αποταμιεύσεις που έχουν συσσωρευτεί στο τραπεζικό σύστημα. Η χαλαρή νομισματική πολιτική μπορεί να επιτρέψει σε προβληματικές επιχειρήσεις να επιβιώνουν χωρίς να διορθώνουν τις αδυναμίες των επιχειρηματικών τους μοντέλων, οδηγώντας παράλληλα σε κακή κατανομή κεφαλαίων.
Η κυβέρνηση του Σι έχει ανακοινώσει επιδοτήσεις για την αγορά καταναλωτικών αγαθών, όπως τηλεοράσεις και οικιακές συσκευές. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά φαίνεται κυρίως να μεταφέρουν δαπάνες από το μέλλον στο παρόν, αντί να αυξάνουν σταθερά τα εισοδήματα των νοικοκυριών. Ο Κου εκτιμά ότι οι παρεμβάσεις δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν τις αποπληθωριστικές πιέσεις.
Το Πεκίνο διστάζει να προχωρήσει σε ισχυρότερη τόνωση της εγχώριας οικονομίας, εν μέρει λόγω των εντυπωσιακών εξαγωγικών επιδόσεων. Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έφθασε τα 1,2 τρισ. δολάρια το προηγούμενο έτος, το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί ποτέ από οποιαδήποτε χώρα, και ενδέχεται να κινηθεί στο ίδιο ή υψηλότερο επίπεδο φέτος. Η ηγεσία εκτιμά ότι οι εξαγωγές θα της εξασφαλίσουν χρόνο μέχρι να σταθεροποιηθεί η αγορά ακινήτων.
Παράλληλα, διοχετεύει κεφάλαια σε στρατηγικούς τομείς, όπως οι ημιαγωγοί και η τεχνητή νοημοσύνη, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη θέση της στον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ. Κινέζος κυβερνητικός σύμβουλος, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας, υποστηρίζει ότι η ηγεσία πιστεύει πως οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις στην υψηλή τεχνολογία θα αποδώσουν καρπούς, σε αντίθεση με όσα συνέβησαν στην Ιαπωνία μετά την κατάρρευση της φούσκας. Ως παράδειγμα αναφέρει την πρόοδο της κινεζικής βιομηχανίας ημιαγωγών, σε έναν τομέα όπου η Ιαπωνία έχασε έδαφος έναντι της Ταϊβάν και της Νότιας Κορέας.
Τα στοιχεία ενισχύουν εν μέρει αυτό το επιχείρημα. Το μερίδιο της Ιαπωνίας στην παγκόσμια μεταποιητική προστιθέμενη αξία μειώθηκε από 23% το 1995 σε 11% το 2010. Η Κίνα, αντίθετα, αντιπροσώπευε το 28% το 2024. Από την έναρξη των εμπορικών εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας το 2018, οι συνολικές κινεζικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά περίπου 52%, ενώ το πλεόνασμα στο εμπόριο αγαθών υπερτριπλασιάστηκε, σύμφωνα με τον Λάρι Χου της Macquarie.
Η αντίθεση με την Ιαπωνία είναι σημαντική: μεταξύ 1990 και 2010, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες των ιαπωνικών επιχειρήσεων μειώθηκαν κατά περίπου 14%, καθώς οι εταιρείες αποκαθιστούσαν τους ισολογισμούς τους. Η παρατεταμένη αδυναμία των επενδύσεων συνέβαλε στο να χάσει η χώρα μεγάλο μέρος των επόμενων τεχνολογικών κυμάτων, από το διαδίκτυο έως τους ημιαγωγούς.
Ωστόσο, η εξαγωγική υπεροχή της Κίνας δεν είναι εξασφαλισμένη. Οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοι εμπορικοί εταίροι εντείνουν τις αντιδράσεις τους απέναντι στις φθηνές κινεζικές εισαγωγές. Το ιστορικό προηγούμενο της Ιαπωνίας είναι χαρακτηριστικό: το 1985, η Συμφωνία της Πλάζα με τις ΗΠΑ και άλλες οικονομίες οδήγησε σε ανατίμηση του γεν, στο πλαίσιο της προσπάθειας να διορθωθούν οι συναλλαγματικές ανισορροπίες. Η κινεζική κρατική εφημερίδα China Daily παρουσίασε πρόσφατα τη συμφωνία ως υποχώρηση της Ιαπωνίας απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις, υποστηρίζοντας ότι η εξάρτησή της από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της συνέβαλε στην αποδοχή των όρων.

Το λιμάνι της Σαγκάης στην Κίνα © EPA/AN TU
Η Κίνα, σύμφωνα με τον Άντριου Τίλτον της Goldman Sachs, βρίσκεται σε διαφορετική θέση, καθώς μπορεί να συνεχίσει για μεγαλύτερο διάστημα να κατευθύνει πόρους προς τη βιομηχανία και τις εξαγωγές, αντί προς τα νοικοκυριά. Ο Χου θεωρεί, πάντως, ότι το Πεκίνο διαθέτει δημοσιονομικά περιθώρια για να ενισχύσει την κατανάλωση, μεταξύ άλλων με ισχυρότερα μέτρα στήριξης της αγοράς κατοικίας.
Το πρόβλημα είναι ότι η οικονομική επιβράδυνση επιβαρύνει ήδη μια ολόκληρη γενιά. Περίπου 74 εκατομμύρια Κινέζοι ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους και εισήλθαν στην αγορά εργασίας από το 2022, σύμφωνα με τον Άντριου Μπάτσον της Gavekal. Πολλοί κινδυνεύουν να απογοητευτούν από τις επαγγελματικές προοπτικές τους. Ο οικονομολόγος Ζου Νινγκ επισημαίνει στους Financial Times ότι αρκετοί νέοι δεν θεωρούν πλέον την αγορά κατοικίας συμφέρουσα επένδυση, έχοντας δει τις τιμές να υποχωρούν κατά 30% έως 40% μέσα σε περίπου πέντε χρόνια.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η κινεζική φούσκα έχει πράγματι σκάσει πλήρως. Ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου αντιστοιχούσε στο 40% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 28% στην Ιαπωνία και 22% κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ. Η Goldman Sachs προβλέπει ότι το διευρυμένο δημοσιονομικό έλλειμμα της Κίνας θα φθάσει το 11% του ΑΕΠ φέτος.
Ο Μάικλ Πέτις του Carnegie Endowment for International Peace υποστηρίζει ότι η ουσιαστική προσαρμογή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, καθώς το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται με ταχύ ρυθμό. Δεν αποκλείει νέα επιτάχυνση των επενδύσεων, καθώς η ηγεσία δεν είναι διατεθειμένη να επιτρέψει στην ανάπτυξη να υποχωρήσει κάτω από τον στόχο του 4%.
Ο Άνταμ Σλέιτερ της Oxford Economics δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η κινεζική ανάπτυξη να υποχωρήσει στο 2%–2,5% ετησίως μέσα στην επόμενη δεκαετία. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η σύγκλιση με τις ΗΠΑ θα επιβραδυνόταν δραστικά και η φιλοδοξία του Σι Τζινπίνγκ να ξεπεράσει την αμερικανική οικονομία θα απομακρυνόταν ακόμη περισσότερο.

Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, © EPA/RUNGROJ YONGRIT
Η παγκόσμια οικονομία αλλάζει μέτωπο: Χρέος, ομόλογα και ΗΠΑ
Την ώρα που το Πεκίνο προσπαθεί να αποτρέψει μια παρατεταμένη στασιμότητα, η διεθνής συζήτηση για τις οικονομικές ανισορροπίες μετατοπίζεται προς το αυξανόμενο κόστος δανεισμού και τα δημοσιονομικά ελλείμματα των ανεπτυγμένων οικονομιών, αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg. Στις συναντήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ, η απουσία του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ άφησε περισσότερο χώρο για την ανάδειξη των αμερικανικών δημοσιονομικών προβλημάτων.
Στην προηγούμενη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της G20, στο Άσβιλ της Βόρειας Καρολίνας, ο Μπέσεντ είχε επιχειρήσει να συσπειρώσει τις υπόλοιπες οικονομίες εναντίον της Κίνας, κατηγορώντας την ότι διοχετεύει στην παγκόσμια αγορά φθηνά προϊόντα και υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα των εμπορικών εταίρων της. Στην Μπανγκόκ, όμως, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων και στις επιπτώσεις των πολιτικών του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Μέσα σε έξι εβδομάδες, το κόστος δανεισμού στις ΗΠΑ, στη Γαλλία και στην Ιαπωνία έφθασε σε υψηλά πολλών δεκαετιών. Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν αποτέλεσε βασικό παράγοντα αύξησης του πληθωρισμού και των επιτοκίων, ενώ τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα ενίσχυσαν τις πιέσεις στις αγορές ομολόγων.
Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, προειδοποίησε ότι τα υψηλά ελλείμματα και το χρέος τροφοδοτούν τον πληθωρισμό και το κόστος δανεισμού. Χαρακτήρισε τις ανεπτυγμένες οικονομίες τους μεγαλύτερους παραβάτες και τις κάλεσε να αποκαταστήσουν τη δημοσιονομική τους ισορροπία. Το μήνυμα αφορούσε ιδιαίτερα τις ΗΠΑ, καθώς η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι μπορεί να αναπτυχθεί αρκετά ώστε να περιορίσει το χρέος και τα ελλείμματα χωρίς δραστικές αλλαγές πολιτικής.
Ο Φρέντερικ Νόιμαν της HSBC περιέγραψε το κλίμα στην Μπανγκόκ με τρεις λέξεις: «Αποδόσεις ομολόγων, αποδόσεις ομολόγων, αποδόσεις ομολόγων». Το βασικό ερώτημα, όπως είπε, είναι πότε η άνοδος θα αρχίσει να πλήττει την οικονομική δραστηριότητα. Αν οι αποδόσεις συνεχίσουν να αυξάνονται με αυτόν τον ρυθμό, η ανθεκτικότητα της παγκόσμιας ανάπτυξης θα μπορούσε σύντομα να εξασθενήσει.
Οι αναδυόμενες αγορές δεν έχουν πληγεί στον ίδιο βαθμό με τις ανεπτυγμένες οικονομίες, αλλά πληρώνουν ήδη ακριβότερα για να δανειστούν. Ο υφυπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας, Σουαχασίλ Ναζάρα, προειδοποίησε ότι οι υψηλότερες αποδόσεις μεταφέρουν το βάρος στους πολίτες, οι οποίοι αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν ακριβότερη χρηματοδότηση. Η δήλωσή του έγινε ενώ οι μετοχές της χώρας σημείωσαν τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση των τελευταίων 28 ετών, μετά από προειδοποίηση υποβάθμισης της αγοράς από την MSCI.
Η Κίνα αξιοποιεί τη συγκυρία για να αμφισβητήσει την αμερικανική κριτική. Η πάγια απάντηση του Πεκίνου στις κατηγορίες για το εμπορικό πλεόνασμα είναι ότι οι ανισορροπίες οφείλονται και στα διαρθρωτικά προβλήματα των ΗΠΑ και της Ευρώπης, ιδίως στην υπερβολική δημοσιονομική δαπάνη. Σε έκθεση που δημοσιεύθηκε πριν από τις συναντήσεις του ΔΝΤ, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αποδίδουν αποκλειστικά στο κινεζικό εμπόριο την απώλεια ανταγωνιστικότητάς τους.
Μετά τη συνάντηση της G20 στην Μπανγκόκ, ο διοικητής της κινεζικής κεντρικής τράπεζας, Παν Γκονγκσένγκ, προειδοποίησε ότι οι έντονες διακυμάνσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων ορισμένων χωρών αυξάνουν την ευπάθεια του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η θέση του Πεκίνου είναι ότι οι παγκόσμιες ανισορροπίες δεν προκαλούνται αποκλειστικά από τις χώρες με πλεονάσματα ή από εκείνες με ελλείμματα, αλλά απαιτούν προσαρμογές από όλες τις πλευρές.
Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, εξακολουθεί να πιέζει το ΔΝΤ να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στην αντιμετώπιση των εμπορικών ανισορροπιών και των συναλλαγματικών πολιτικών. Η Έριν Μπράουν, υφυπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ για διεθνείς υποθέσεις, δήλωσε ότι το Ταμείο πρέπει να εντοπίζει πιο αποφασιστικά τις στρεβλώσεις και τις πολιτικές που μεταφέρουν το οικονομικό κόστος σε άλλες χώρες.
Οι ανησυχίες για τις κινεζικές εξαγωγές παραμένουν έντονες στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία και στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξασφάλισε αυτή την εβδομάδα συμφωνία με το Πεκίνο για τον περιορισμό των εξαγωγών κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων. Ωστόσο, στις αναδυόμενες οικονομίες το άμεσο πρόβλημα είναι πλέον το κόστος δανεισμού και ο κίνδυνος δημοσιονομικής αποσταθεροποίησης.

Σι Τζινπίνγκ © EPA/NG HAN GUAN / POOL
Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Κένυας, Καμάου Τούγκε, δήλωσε ότι οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της χώρας σε δολάρια αυξήθηκαν κατά περίπου 100 μονάδες βάσης μέσα σε τρεις εβδομάδες. Η Κένυα σχεδιάζει να αντλήσει 5,4 δισ. δολάρια, αλλά οι συνθήκες στις αγορές μεταβάλλονται τόσο γρήγορα ώστε μια έκδοση που προηγουμένως θα θεωρούνταν εφικτή απαιτεί πλέον μεγαλύτερη προσοχή. Ο Τούγκε εντόπισε τον βασικό κίνδυνο στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, προειδοποιώντας ότι το πετρέλαιο θα μπορούσε να φθάσει τα 130 δολάρια το βαρέλι.
Σύμφωνα με τον Λουβούγιο Μασίντα της Standard Bank Group, αρκετές αφρικανικές χώρες βρίσκονται κοντά στην αθέτηση πληρωμών ή κινδυνεύουν να βρεθούν σε αυτή τη θέση, καθώς δεν διαθέτουν επαρκή περιθώρια για να απορροφήσουν νέους κραδασμούς. Παράλληλα, οι τραπεζίτες που συμμετείχαν στις συναντήσεις ανησυχούσαν για τις επιπτώσεις των υψηλότερων αποδόσεων στους ισολογισμούς κυβερνήσεων και επιχειρήσεων.
Ο Αντρέας Λιντ της JPMorgan χαρακτήρισε ανησυχητικό τον συνδυασμό υψηλού κρατικού χρέους, μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αυξανόμενων αποδόσεων και απουσίας σαφών ενδείξεων δημοσιονομικής εξυγίανσης σε αρκετές μεγάλες οικονομίες.
Η Γκεοργκίεβα επιχείρησε να συνοψίσει την αναγκαία προσαρμογή με μια φράση: η Κίνα πρέπει να δαπανά περισσότερο, οι ΗΠΑ να αποταμιεύουν περισσότερο και η Ευρώπη να επενδύει περισσότερο. Παράλληλα, το ΔΝΤ ανέδειξε την άνοδο του κόστους δανεισμού ως έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη διεθνή χρηματοπιστωτική σταθερότητα, μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη και την ενεργειακή πίεση.
Για τη Γαλλία, η άνοδος των αποδόσεων έχει ήδη μετατραπεί σε πολιτική και δημοσιονομική πρόκληση. Το κόστος δανεισμού της χώρας έχει φθάσει σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από την κρίση χρέους της ευρωζώνης. Ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ υποστήριξε ότι οι αγορές υποχρεώνουν τις κυβερνήσεις να αναγνωρίσουν την ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας. «Στο τέλος της ημέρας, η αγορά ομολόγων κάνει τη δουλειά της», δήλωσε, τονίζοντας ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις για βιώσιμα δημόσια οικονομικά.
Το κοινό συμπέρασμα από τις δύο εξελίξεις είναι ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στη συσσώρευση χρέους, στις εξαγωγές ή στις επενδύσεις χωρίς επαρκή εγχώρια ζήτηση. Για την Κίνα, το στοίχημα είναι να αποφύγει μια παρατεταμένη στασιμότητα, ενισχύοντας την κατανάλωση χωρίς να εγκαταλείψει τις τεχνολογικές φιλοδοξίες της. Για τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τις άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες, η πρόκληση είναι να περιορίσουν τις δημοσιονομικές ανισορροπίες χωρίς να υπονομεύσουν την ανάπτυξη.
Η εμπειρία της Ιαπωνίας δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ανάκτηση της εμπιστοσύνης όταν νοικοκυριά και επιχειρήσεις αρχίζουν να θεωρούν ότι οι καλύτερες οικονομικές ημέρες ανήκουν στο παρελθόν. Για την Κίνα, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η επιβράδυνση της ανάπτυξης, αλλά η παγίωση μιας οικονομίας δύο ταχυτήτων: μιας ισχυρής εξαγωγικής βιομηχανίας και νοικοκυριών που περιορίζουν τις δαπάνες τους από φόβο για το μέλλον. Και για την παγκόσμια οικονομία, το αυξανόμενο κόστος δανεισμού αποτελεί προειδοποίηση ότι οι δημοσιονομικές επιλογές των μεγάλων δυνάμεων έχουν συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορά τους.
