Σε σημαντικές αυξήσεις στο κόστος των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων μπορεί να οδηγήσουν οι αλλαγές στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (EU ETS), όπως προειδοποιεί η Interferry, ο διεθνής φορέας που εκπροσωπεί τη βιομηχανία των ακτοπλοϊκών εταιρειών. Οι επιβαρύνσεις ενδέχεται να επηρεάσουν τους επιβάτες και τις μεταφορές αγαθών, ενώ, κατά την Interferry, η καθυστέρηση ένταξης των οδικών μεταφορών στο σύστημα εμπορίας εκπομπών και η αβεβαιότητα για τη διαχείριση των εσόδων δημιουργούν άνισους όρους ανταγωνισμού και δυσκολεύουν τη μετακίνηση φορτίων από τους οδικούς άξονες στη θάλασσα.
Για τον λόγο αυτόν ζητεί την αναστολή της περαιτέρω εφαρμογής του EU ETS και τη διατήρηση της υποχρέωσης κάλυψης εκπομπών στο 70%, όπως ίσχυε για το 2025, ενώ από 1ης Ιανουαρίου 2026 η υποχρέωση κάλυψης αυξάνεται στο 100%. Ταυτόχρονα, καθώς οι οδικές μεταφορές δεν έχουν ενταχθεί ακόμη στο σύστημα και δεν είναι ξεκάθαρο πώς θα χρησιμοποιηθούν τα έσοδα, οι ακτοπλοϊκές εταιρείες βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, όπως υποστηρίζει. Η προσπάθεια να μετακινηθούν φορτία από δρόμους στη θάλασσα δυσκολεύει, ενώ οι τιμές για τους επιβάτες πιέζονται ανοδικά.
Το αίτημα για «πάγωμα» στο 70%
Σύμφωνα με το ισχύον χρονοδιάγραμμα, οι ακτοπλοϊκές εταιρείες στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεούνται σήμερα να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών για το 70% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που παράγουν, ποσοστό που προβλέπεται να αυξηθεί στο 100% από τις αρχές του 2026. Η Interferry ζητεί να ανασταλεί αυτή η αύξηση, επισημαίνοντας ότι οι πολιτικές και ρυθμιστικές συνθήκες που αποτέλεσαν τη βάση αποδοχής του ETS από τον κλάδο έχουν πλέον αλλάξει.
«Η περαιτέρω εφαρμογή του ETS πρέπει να παγώσει έως ότου οι οδικές μεταφορές ενταχθούν επίσης στο σύστημα και έως ότου τα έσοδα που εισπράττονται δεσμευτούν ουσιαστικά για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας», δηλώνει ο διευθύνων σύμβουλος της Interferry, Mike Corrigan, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ίσους όρους ανταγωνισμού.
O άνισος ανταγωνισμός με τις οδικές μεταφορές
Κεντρικό επιχείρημα της Interferry αποτελεί η πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να αναβάλει την ένταξη των οδικών μεταφορών σε αντίστοιχο σύστημα εμπορίας εκπομπών. Η απόφαση αυτή, σύμφωνα με τον κλάδο, δημιουργεί άμεσο και σοβαρό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τα πλοία Ro-Ro και τα επιβατηγά-οχηματαγωγά.
«Όπως διαμορφώνεται σήμερα το πλαίσιο, το ETS λειτουργεί ως αντικίνητρο για τη θαλάσσια μεταφορά, ωθώντας φορτία και επιβάτες πίσω στα ήδη κορεσμένα ευρωπαϊκά οδικά δίκτυα», σημειώνει ο Johan Roos, διευθυντής Ρυθμιστικών Υποθέσεων της Interferry. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη διαχρονική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μετατόπιση του μεταφορικού έργου από τον δρόμο στη θάλασσα, με στόχο τη μείωση των εκπομπών.
Το κόστος και η μετακύλισή του
Η εφαρμογή του EU ETS στη ναυτιλία συνεπάγεται άμεσο λειτουργικό κόστος για τις ακτοπλοϊκές εταιρείες, το οποίο δεν συνδέεται με επενδύσεις ή τεχνολογικές αναβαθμίσεις, αλλά με την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Interferry, η ενδοευρωπαϊκή ακτοπλοΐα επιβαρύνεται συνολικά με περίπου 1 δισ. ευρώ ετησίως.
Σε ένα περιβάλλον αυξημένων καυσίμων, υψηλών επιτοκίων και πιεσμένων περιθωρίων, οι εταιρείες δυσκολεύονται να απορροφήσουν το επιπλέον κόστος. Ως αποτέλεσμα, αυξάνεται ο κίνδυνος μετακύλισής του στους ναύλους, τόσο για τους επιβάτες όσο και για τις μεταφορές φορτίων.
Κάθε αύξηση στο κόστος της ακτοπλοΐας ενδέχεται να έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, ιδίως για τις νησιωτικές περιοχές, όπου η θαλάσσια μεταφορά αποτελεί βασική προϋπόθεση για την καθημερινή τροφοδοσία και τη συγκράτηση του κόστους ζωής.
Πού καταλήγουν τα έσοδα του ETS
Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής αφορά τη διαχείριση των εσόδων που συγκεντρώνονται από το ETS. Παρ’ ότι η ένταξη της ναυτιλίας στο σύστημα συνοδεύτηκε από διαβεβαιώσεις ότι τα χρήματα θα επιστρέφουν στον κλάδο για τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης, στην πράξη μεγάλο μέρος των εσόδων καταλήγει στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών-μελών.
Η Interferry υποστηρίζει ότι αυτή η πρακτική υπονομεύει τόσο τη βιωσιμότητα όσο και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής ακτοπλοΐας. Όπως επισημαίνει, τα κονδύλια θα έπρεπε να αξιοποιούνται για τη στήριξη της παραγωγής e-fuels, τη δημιουργία μηχανισμών αντιστάθμισης του κόστους άνθρακα και την εκτεταμένη ηλεκτροδότηση των ευρωπαϊκών λιμένων, ώστε να υποστηριχθούν πλοία με ηλεκτρική ή υβριδική πρόωση.
Οι νησιωτικές κοινωνίες στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η Interferry στις κοινωνικές επιπτώσεις του ETS. Οι ακτοπλοϊκές γραμμές αποτελούν «γραμμές ζωής» για εκατοντάδες νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διασφαλίζοντας την πρόσβαση σε τρόφιμα, καύσιμα, φάρμακα και βασικές υπηρεσίες.
Η επιβολή πρόσθετου κόστους στις ενδοευρωπαϊκές θαλάσσιες μεταφορές ισοδυναμεί, σύμφωνα με την ένωση, με έναν έμμεσο φόρο στις νησιωτικές κοινότητες, αυξάνοντας τις τιμές των καταναλωτικών αγαθών και επιβαρύνοντας δυσανάλογα τους μόνιμους κατοίκους.
Ένας κλάδος κρίσιμης σημασίας για την Ευρώπη
Η ακτοπλοΐα διαδραματίζει κομβικό ρόλο στο ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών. Περισσότερο από το 69% του παγκόσμιου στόλου Ro-Pax δραστηριοποιείται στην Ευρώπη, ενώ περισσότερα από τα μισά επιβατηγά και οχηματαγωγά πλοία παγκοσμίως επιχειρούν σε ευρωπαϊκά ύδατα. Ετησίως μεταφέρονται εντός της ΕΕ έως και 800 εκατομμύρια επιβάτες και περίπου 200 εκατομμύρια οχήματα και μονάδες φορτίου, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αποσυμφόρηση των χερσαίων δικτύων.
Η Interferry, με περισσότερα από 280 μέλη σε πάνω από 40 χώρες, εκπροσωπεί έναν κλάδο που έχει αποδεδειγμένα επενδύσει στην ασφάλεια και στη βιωσιμότητα και δηλώνει έτοιμος να στηρίξει την πράσινη μετάβαση, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή θα βασίζεται σε δίκαιους και συνεκτικούς κανόνες.
Η αναβολή στον IMO και η αβεβαιότητα για το μέλλον της τιμολόγησης εκπομπών
Την εικόνα επιβαρύνει περαιτέρω η εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο. Τον Οκτώβριο του 2025 ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ανέβαλε για τουλάχιστον 12 μήνες την υιοθέτηση ενός παγκόσμιου μηχανισμού τιμολόγησης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ο οποίος προοριζόταν να αντικαταστήσει το EU ETS.
Η αναβολή αυτή αφήνει τους Ευρωπαίους ακτοπλόους εγκλωβισμένους σε ένα περιφερειακό σύστημα, χωρίς σαφή οδικό χάρτη για το πώς και πότε θα εφαρμοστεί ένα ενιαίο παγκόσμιο πλαίσιο, αλλά και χωρίς εγγυήσεις για τη χρήση των εσόδων προς όφελος της πράσινης μετάβασης.
Το επόμενο βήμα στις Βρυξέλλες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να ξεκινήσει τη διαδικασία αναθεώρησης του ETS κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, με πιθανές τροποποιήσεις της σχετικής οδηγίας αργότερα μέσα στο έτος. Η Interferry καλεί τα κράτη-μέλη και τους εμπλεκόμενους φορείς να αξιοποιήσουν το διάστημα αυτό για να αναδείξουν τις επιπτώσεις του συστήματος στην ακτοπλοΐα και να αποτρέψουν περαιτέρω στρεβλώσεις.
Το διακύβευμα, όπως επισημαίνει ο κλάδος, δεν αφορά μόνο τις τιμές των εισιτηρίων, αλλά τη συνοχή της ευρωπαϊκής μεταφορικής πολιτικής και την αποτελεσματικότητα της ίδιας της κλιματικής στρατηγικής της Ένωσης.
