Σοβαρές αναταράξεις στην εφοδιαστική αλυσίδα των αλιευμάτων προκαλεί η έναρξη λειτουργίας του νέου ψηφιακού συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον έλεγχο της παράνομης αλιείας, με φορτία ψαριών να συσσωρεύονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά λιμάνια και τον κλάδο να προειδοποιεί για κινδύνους ελλείψεων στην αγορά, σύμφωνα με τους Financial Times.
Τι είναι το CATCH και γιατί δημιουργήθηκε
Το νέο σύστημα, γνωστό ως CATCH (Control, Audit, Traceability and Catch Handling), αντικαθιστά την προηγούμενη διαδικασία που βασιζόταν σε έντυπα έγγραφα και καθιστά τους ελέγχους των εισαγωγών αλιευτικών προϊόντων πιο αποτελεσματικούς και εναρμονισμένους σε ολόκληρη την ΕΕ. Με την απλούστευση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των εμπόρων και των αρχών ελέγχου, το σύστημα στοχεύει στη διασφάλιση ότι όλα τα προϊόντα που εισέρχονται στην ΕΕ είναι νόμιμα και πληρούν τα κανονιστικά πρότυπα.
Το CATCH αποτελεί βασικό αποτέλεσμα του Συμφώνου για τους Ωκεανούς, της στρατηγικής της ΕΕ για την προστασία των ωκεανών, την προώθηση μιας ακμάζουσας γαλάζιας οικονομίας και τη στήριξη της ευημερίας των ανθρώπων σε παράκτιες περιοχές. Αντανακλά τη δέσμευση της ΕΕ για την καταπολέμηση της παράνομης, αδήλωτης και άναρχης αλιείας (ΑΝΝ) και συμβάλλει στη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τους αλιείς της ΕΕ.
Σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι εισαγωγές θαλασσινών αντιπροσωπεύουν το 70% της κατανάλωσης στην ΕΕ, ενώ το 80% αφορά προϊόντα που καλύπτονται από τον κανονισμό για την ΑΝΝ αλιεία. Το CATCH φιλοδοξεί να βελτιώσει την ιχνηλασιμότητα των εισαγόμενων προϊόντων και να μειώσει τον κίνδυνο εισόδου παράνομων προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τα τεχνικά προβλήματα και οι καθυστερήσεις στις εισαγωγές
Στην πράξη, το σύστημα παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα. Οι εισαγωγείς αναφέρουν συνεχείς μη αναμενόμενα σφάλματα διακομιστή, έλλειψη πολλών ειδών ψαριών στη βάση δεδομένων και ελλείψεις σε ταχυδρομικούς κώδικες, καθιστώντας αδύνατη την ολοκλήρωση των δηλώσεων. Επιπλέον, το αρχικό όριο μεταφόρτωσης εγγράφων ήταν μόλις 2MB, ενώ τα πιστοποιητικά αλιείας συχνά ξεπερνούν τις 80 σελίδες.
Δεκάδες εμπορευματοκιβώτια με κατεψυγμένα και κονσερβοποιημένα ψάρια παραμένουν εγκλωβισμένα σε λιμάνια όπως ο Ρότερνταμ, καθώς το σύστημα εγκρίνει περίπου το 50% των αποστολών. Οι εισαγωγείς αναγκάζονται να αφιερώνουν ώρες για την καταχώρηση στοιχείων που ήδη περιλαμβάνονται στα πιστοποιητικά των σκαφών.
Η αντίδραση των Ευρωπαίων αλιέων
Προβλήματα έχουν ανακύψει και για τους ίδιους τους Ευρωπαίους αλιείς. Ισπανία, Γαλλία, Βέλγιο, Τσεχία, Λετονία, Πολωνία και Πορτογαλία προειδοποίησαν ότι οι νέες υποχρεώσεις απαιτούν ακριβή καταμέτρηση ψαριών σε μικτές αλιεύσεις εν πλω, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια των πληρωμάτων. Σε κοινή τους τοποθέτηση μίλησαν για «ουσιαστική αδυναμία εφαρμογής» των κανόνων και ζήτησαν επιείκεια για αποκλίσεις κάτω των 50 κιλών.
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις πως το σύστημα μπλοκάρει τις εισαγωγές, σημειώνοντας ότι έχουν επικυρωθεί περισσότερες από 3.500 δηλώσεις. Παράλληλα, ανακοίνωσαν αύξηση του ορίου μεταφόρτωσης αρχείων στα 5MB και προσωρινή εισαγωγή «ευελιξιών» που επιτρέπουν την παράλειψη ορισμένων στοιχείων.
Ο οικονομικός αντίκτυπος
Οι καθυστερήσεις έχουν άμεσο οικονομικό αντίκτυπο. Η διακοπή των εισαγωγών αυξάνει τον κίνδυνο υποβάθμισης της ποιότητας των προϊόντων και ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών ψαριών στην αγορά. Επηρεάζονται super markets, εστιατόρια και εξαγωγείς, ενώ οι εισαγωγείς προειδοποιούν για σημαντικές οικονομικές ζημιές αν δεν δοθεί μεταβατική περίοδος.
Η ένωση Seafood Europe προτείνει μεταβατική περίοδο έξι μηνών, κατά την οποία θα γίνονται δεκτά και τα έντυπα πιστοποιητικά και οι έλεγχοι θα είναι ηπιότεροι, έως ότου το σύστημα καταστεί πλήρως αξιόπιστο. Ο πρόεδρος της, Γκους Πάστορ, τόνισε ότι χωρίς άμεσες διορθωτικές κινήσεις υπάρχει σοβαρός κίνδυνος διατάραξης της αγοράς και υποβάθμισης της ποιότητας των νωπών αλιευμάτων.
