Η ελληνική ναυτιλία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας, με τον ελληνόκτητο στόλο να διατηρεί διαχρονικά πρωταγωνιστική θέση στο παγκόσμιο θαλάσσιο εμπόριο.
Η Ελλάδα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις παγκοσμίως, ελέγχοντας έναν στόλο που αντιπροσωπεύει πάνω από το 16% της παγκόσμιας χωρητικότητας, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της UNCTAD.
Ωστόσο, παρά το τεράστιο μέγεθος της ελληνικής ναυτιλίας, το μεγάλο οικονομικό στοίχημα για τη χώρα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των πλοίων, αλλά το πώς μεγαλύτερο μέρος της αξίας που δημιουργείται από αυτή τη δραστηριότητα μπορεί να παραμείνει εντός της ελληνικής οικονομίας. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η ενίσχυση της ναυτιλιακής συστάδας (shipping cluster) και η επανασύνδεση της ποντοπόρου ναυτιλίας με τη ναυπηγοεπισκευαστική βιομηχανία.
Η παγκόσμια δύναμη του ελληνόκτητου στόλου
Ο ελληνόκτητος στόλος παραμένει στην κορυφή της παγκόσμιας ναυτιλίας, ωστόσο η σύνθεσή του έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Παρότι σημαντικό μέρος της διαχείρισης πραγματοποιείται από την Ελλάδα, η παρουσία της ελληνικής σημαίας έχει περιοριστεί.
Σήμερα περίπου 1 στα 10 ελληνόκτητα πλοία βρίσκεται υπό ελληνική σημαία, όταν πριν από μία δεκαετία η αναλογία ήταν περίπου 1 στα 5 πλοία. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αύξηση των ελληνόκτητων πλοίων υπό ξένη σημαία, η οποία ξεπερνά το 40%, ενώ αντίθετα ο αριθμός των πλοίων υπό ελληνική σημαία έχει μειωθεί περίπου κατά 25%.
Η δομή του ελληνόκτητου στόλου παρουσιάζει έντονη εξειδίκευση. Τα πλοία μεταφοράς ξηρού φορτίου και τα δεξαμενόπλοια αντιπροσωπεύουν αθροιστικά πάνω από το 80% της συνολικής χωρητικότητας του ελληνικού στόλου.
Στα δεξαμενόπλοια, οι Έλληνες πλοιοκτήτες κατέχουν μερίδιο που ξεπερνά το 20% του παγκόσμιου στόλου πετρελαιοφόρων, ενώ στα πλοία μεταφοράς χύδην ξηρού φορτίου το ποσοστό ανέρχεται περίπου στο 18% παγκοσμίως.
Παράλληλα, σημαντική είναι η ενίσχυση της παρουσίας στον τομέα LNG και LPG. Την τελευταία 15ετία το μερίδιο των ελληνικών συμφερόντων πλοίων σε αυτούς τους κλάδους έχει σχεδόν διπλασιαστεί, φτάνοντας περίπου στο 10% του παγκόσμιου στόλου.
Πώς συμβάλλει η ναυτιλία στην ελληνική οικονομία
Η οικονομική σημασία της ναυτιλίας ξεπερνά κατά πολύ τη δραστηριότητα των ίδιων των ναυτιλιακών εταιρειών. Οι εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές εισροής συναλλάγματος για τη χώρα.
Την περίοδο 2021-2025, οι εισπράξεις από υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 38% των συνολικών εξαγωγών υπηρεσιών της Ελλάδας και περίπου στο 19% των συνολικών εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών.
Σε όρους οικονομικής συνεισφοράς, οι εισπράξεις από τη ναυτιλία αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 8,2% του ΑΕΠ, ενώ το καθαρό ισοζύγιο θαλάσσιων μεταφορών διαμορφώθηκε περίπου στο 3% του ΑΕΠ.
Η καλύτερη χρονιά των τελευταίων ετών ήταν το 2022, όταν οι εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές έφτασαν περίπου τα 21 δισ. ευρώ, καθώς οι υψηλοί ναύλοι στα bulk carriers και στα δεξαμενόπλοια ενίσχυσαν σημαντικά τα έσοδα του κλάδου.
Η διεθνής δραστηριότητα του ελληνικού στόλου έχει επίσης έντονη γεωγραφική διάσταση. Περίπου το 36% των εισπράξεων συνδέεται με αγορές της Ασίας, κυρίως την Κίνα, τη Σιγκαπούρη, την Ινδία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Παράλληλα, η Ευρώπη αντιπροσωπεύει περίπου το 22%, ενώ η Αμερική περίπου το 21%.
Η γεωγραφική ανάλυση των εισπράξεων από θαλάσσιες
μεταφορές ανά χώρα ©Τράπεζα Ελλάδας
Το μεγάλο κενό: Η ναυτιλία είναι ελληνική, αλλά τα πλοία χτίζονται αλλού
Παρά την παγκόσμια πρωτιά της ελληνικής ναυτιλίας, μεγάλο μέρος της βιομηχανικής αξίας που σχετίζεται με τα πλοία παραμένει εκτός Ελλάδας.
Η παγκόσμια ναυπηγική δραστηριότητα έχει μεταφερθεί κυρίως στην Ασία, με την Κίνα, τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία να καλύπτουν περίπου το 80% των νέων ναυπηγήσεων παγκοσμίως.
Αντίθετα, η Ελλάδα, παρά το μέγεθος της ναυτιλίας της, έχει περιορισμένη παρουσία στις νέες κατασκευές. Το 2025 οι ελληνικές ναυπηγήσεις αντιστοιχούσαν σε μόλις 5.522 gross tonnage, έναντι δεκάδων εκατομμυρίων τόνων που καταγράφουν οι μεγάλες ασιατικές ναυπηγικές δυνάμεις.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα σημαντικό οικονομικό περιθώριο ανάπτυξης. Η ενίσχυση των ελληνικών ναυπηγείων, της ναυπηγοεπισκευής και της παραγωγής ναυτιλιακού εξοπλισμού μπορεί να αυξήσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Η επόμενη ημέρα για τη ναυπηγική βιομηχανία
Η διεθνής αγορά ναυπηγήσεων αναμένεται να συνεχίσει να αναπτύσσεται, από περίπου 207 δισ. δολάρια το 2025 σε 219 δισ. δολάρια το 2026, με εκτιμήσεις για μέγεθος περίπου 275 δισ. δολαρίων έως το 2030.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι να μετατρέψει τη ναυτιλιακή ισχύ σε ευρύτερη βιομηχανική ανάπτυξη. Η αναβάθμιση των ναυπηγείων, η αύξηση των επισκευών και η ανάπτυξη παραγωγής ναυτιλιακού εξοπλισμού μπορούν να αποτελέσουν το επόμενο μεγάλο βήμα.
