Όταν πληρώνουμε με το κινητό, όλα φαίνονται ήδη ψηφιακά. Πίσω από αυτή την απλή κίνηση, όμως, το χρήμα περνά ακόμη από ένα μωσαϊκό τραπεζών, συστημάτων, ενδιάμεσων και διαδικασιών διακανονισμού. Η ίδια η τεχνολογία των πληρωμών μοιάζει περισσότερο με το διαδίκτυο απ’ όσο νομίζουμε. Βλέπουμε την οθόνη, όχι τα πρωτόκολλα, τα δίκτυα και τους κανόνες που δουλεύουν από πίσω και επιτρέπουν στην πληροφορία να φτάσει από το ένα σημείο με στο άλλο. Στις πληρωμές, οι νέες τεχνολογίες distributed ledger (DLT) επιχειρούν κάτι αντίστοιχο για την αξία: να κάνουν τη μεταφορά της πιο άμεση, πιο αυτοματοποιημένη και πιο εύκολα προγραμματιζόμενη.
Εδώ χρειάζεται μια βασική διάκριση. Το blockchain είναι μία μορφή DLT, distributed ledger technology, δηλαδή τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού. Σε ένα σύστημα πληρωμών μπορεί να λειτουργήσει ως μέρος της υποδομής πάνω στην οποία μεταφέρεται και διακανονίζεται η αξία το λεγόμενο payment rail. Το Bitcoin είναι ένα crypto περιουσιακό στοιχείο με τιμή που κινείται ελεύθερα στην αγορά. Ένα stablecoin είναι διαφορετικό εργαλείο: ένα ψηφιακό token σχεδιασμένο ώστε να ακολουθεί σταθερά την αξία ενός νομίσματος. Σχεδόν το 98% της αγοράς είναι σήμερα συνδεδεμένο με το δολάριο και εκδίδεται από ιδιωτικές εταιρείες όπως οι circle, Tether, Paxos και άλλες, ενώ λιγότερο από το 2% ανταποκρίνεται σε ευρώ. Έτσι οι συναλλαγές με stablecoin πραγματοποιούνται επί το κόρων με ανταπόκριση αξίας σε αμερικάνικα δολάρια
Για τις επιχειρήσεις, το ενδιαφέρον αρχίζει όταν αντιληφθεί κανείς τι μπορεί να αλλάξει στην ίδια τη συναλλαγή με τις τεχνολογίες πίσω από τα stablecoin. Μια διεθνής συναλλαγή μπορεί σήμερα να απαιτεί διαφορετικά συστήματα, αντιπαραβολή συναλλαγών, ωράρια και ενδιάμεσους. Σε μια tokenised υποδομή, η μεταφορά του περιουσιακoύ στοιχείου και η πληρωμή μπορούν να γίνουν ως μία ενιαία πράξη. Αυτό ακριβώς δοκιμάζει και το Project Agorá της BIS: διαφορετικά είδη τραπεζικού χρήματος και περιουσιακά στοιχεία να διακανονίζονται ταυτόχρονα πάνω σε κοινή υποδομή.
Αυτό όμως ανοίγει ένα δεύτερο, δυσκολότερο τεχνικό πρόβλημα: τη διαλειτουργικότητα. Αν κάθε τράπεζα, κάθε blockchain και κάθε tokenised platform δημιουργήσει το δικό της κλειστό οικοσύστημα, η νέα τεχνολογία κινδυνεύει απλώς να αναπαράγει τον σημερινό κατακερματισμό σε πιο σύγχρονη μορφή. Η πραγματική πρόκληση είναι να μπορούν αυτά τα συστήματα να «μιλούν» μεταξύ τους. Η ίδια η ΕΚΤ τοποθετεί πλέον την διαλειτουργικότητα, τα κοινά πρότυπα και τη δυνατότητα μετατροπής διαφορετικών μορφών tokenised money στο κέντρο της στρατηγικής της για την επόμενη γενιά πληρωμών.
Σε αυτό το νέο τοπίο αναπτύσσονται παράλληλα τρεις βασικές μορφές ψηφιακού χρήματος. Το ψηφιακό ευρώ είναι χρήμα κεντρικής τράπεζας. Τα tokenised deposits είναι οι γνωστές τραπεζικές καταθέσεις σε προγραμματιζόμενη ψηφιακή υποδομή. Τα stablecoins είναι ιδιωτικά εκδιδόμενα tokens με σύνδεση σε κάποιο νόμισμα και αντίστοιχα αποθεματικά. Η τεχνολογία τους μπορεί να μοιάζει, ο μηχανισμός εμπιστοσύνης όμως διαφέρει σημαντικά.
Η μετάβαση έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στις δοκιμές: Η ΕΚΤ αναπτύσσει τα Pontes και Appia για να συνδέσει DLT πλατφόρμες με διακανονισμό σε χρήμα της κεντρικής τράπεζας και να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό tokenised οικονομικό οικοσύστημα. Παράλληλα, 37 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από 15 χώρες συμμετέχουν πλέον στο Qivalis, τη κοινοπραξία που ετοιμάζει ένα ρυθμιζόμενο stablecoin σε ευρώ. Από ελληνικής πλευράς συμμετέχουν η Εθνική Τράπεζα και η Τράπεζα Πειραιώς. Αντίστοιχα, στο πιλοτικό πρόγραμμα του ψηφιακού ευρώ της ΕΚΤ, έχουν επιλεγεί 36 πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών (PSPs), μεταξύ των οποίων η Εθνική, η Πειραιώς και η Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων.
Για μια τράπεζα, η αξία μιας τέτοιας συμμετοχής βρίσκεται πολύ πέρα από ένα μεμονωμένο προϊόν. Σε μια αγορά όπου ακόμη διαμορφώνονται τα πρότυπα, η συμμετοχή σε μία μεγάλη ευρωπαϊκή κοινοπραξία προσφέρει στρατηγική ευελιξία: τεχνογνωσία, πρόσβαση στο οικοσύστημα και κυρίως θέση στο τραπέζι όπου διαμορφώνονται οι τρόποι με τους οποίους θα συνεργάζονται τα διαφορετικά συστήματα. Η τράπεζα μπορεί έτσι να παρακολουθεί από μέσα ποια περιπτώσεις χρήσης αποκτούν πραγματική αξία, χωρίς να χρειάζεται να στοιχηματίσει εξαρχής όλη τη στρατηγική της σε μία τεχνολογία.
Υπάρχει βέβαια και μια ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς σήμερα σχεδόν όλη η αγορά των stablecoins είναι συνδεδεμένη με το δολάριο. Αυτό δίνει στα συνδεδεμένα με το δολάριο stablecoins ισχυρό προβάδισμα στις tokenised αγορές. Όσο περισσότερη οικονομική δραστηριότητα μεταφέρεται σε νέα ψηφιακά δίκτυα, τόσο πιο σημαντικό γίνεται το ποιο νόμισμα και ποια πρότυπα θα ενσωματωθούν σε αυτά από την αρχή. Η τεχνολογική αρχιτεκτονική δημιουργεί αποτελέσματα δικτύου, τα οποία μπορούν πολύ γρήγορα να μετατραπούν σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Και ενώ ξαναχτίζουμε τις ράγες του χρήματος, αλλάζει ταυτόχρονα και αυτός που θα τις χρησιμοποιεί. Μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητο ότι πίσω από κάθε συναλλαγή υπάρχει ένας άνθρωπος ή μια επιχείρηση που δίνει εντολή. Οι AI agents αρχίζουν να αλλάζουν αυτή τη συνθήκη. Μπορούν ήδη να αναζητούν υπηρεσίες, να συγκρίνουν επιλογές και, μέσα σε προκαθορισμένα όρια, να εκτελούν συναλλαγές.
Η επόμενη οικονομία μπορεί να περιλαμβάνει agents που αγοράζουν δεδομένα, υπολογιστική ισχύς ή υπηρεσίες από άλλους agents, σε χιλιάδες μικρές συναλλαγές που κανένας άνθρωπος δεν θα είχε λόγο να εγκρίνει μία προς μία. Εκεί οι απαιτήσεις από την υποδομή αλλάζουν: ταχύτητα, αυτοματοποίηση, τιμές και διεπαφή χρήστη που διαβάζεται από μηχανές, προγραμματιζόμενοι κανόνες και διαλειτουργικότητα, αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Ίσως λοιπόν η σωστή ερώτηση δεν είναι αν θα πληρώνουμε κάποτε τον καφέ μας με stablecoins. Είναι ποιοι θα χτίσουν τους νέους δρόμους πάνω στους οποίους θα κινείται το ευρώ, όταν όλο και μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας γίνει προγραμματιζόμενο.
Στο τέλος, όλη αυτή η συζήτηση για stablecoins, tokenised deposits και ψηφιακό ευρώ καταλήγει στις υποδομές και στο δίκτυο. Ή, παραφράζοντας τον Τζέιμς Κάρβιλ: είναι οι ψηφιακές πληρωμές, ανόητε.
