Όταν η συζήτηση γύρω από την τεχνολογική αυτοκρατορία της Meta (Facebook, Instagram, Whatsapp) φτάνει στο σημείο να θυμίζει αναλύσεις για τη Wall Street ή, ακόμα χειρότερα, για τις σκοτεινές γωνιές καζίνων και τζογαδόρων, γίνεται σαφές ότι κάτι έχει αλλάξει ριζικά στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τους ηγέτες της Σίλικον Βάλεϊ.
Ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ, ο άνθρωπος που κάποτε υποσχέθηκε να ενώσει τον πλανήτη μέσα από μια ρομαντική ψηφιακή πλατφόρμα – το Facebook – φαίνεται να έχει στερέψει οριστικά από φρέσκες ιδέες, μια και η πλατφόρμα του θυμίζει εδώ και καιρό διακινητή χορηγούμενων αναρτήσεων και κάθε είδους διαφημίσεων.
Σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να κρατήσει τη μάζα των δισεκατομμυρίων χρηστών του καθηλωμένη στις οθόνες της, στρέφεται πλέον στο πιο αρχαίο και εθιστικό μονοπάτι της ανθρώπινης φύσης: τον τζόγο.
H νέα στοιχηματική εφαρμογή Arena
Η πρόσφατη αποκάλυψη για την κρυφή ανάπτυξη από την Meta μιας νέας εφαρμογής με το όνομα Arena, δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμα επιχειρηματικό πείραμα.
Είναι η επιτομή μιας στρατηγικής που μοιάζει να γεννήθηκε μέσα από το άγχος της επιβίωσης, μια κίνηση ενός στριμωγμένου μεγιστάνα που βλέπει τις προηγούμενες μεγάλες υποσχέσεις του να σαπίζουν στο ψηφιακό νεκροταφείο της ιστορίας.
Το Arena έρχεται να πατήσει πάνω στην εκρηκτική άνοδο των λεγόμενων αγορών πρόβλεψης, πλατφόρμων όπως το Polymarket και το Kalshi, οι οποίες επέτρεψαν σε εκατομμύρια ανθρώπους να ποντάρουν τα χρήματά τους σε οτιδήποτε φανταστεί κανείς, από το αποτέλεσμα ενός ποδοσφαιρικού αγώνα μέχρι την έκβαση φονικών πολεμικών συγκρούσεων.
Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο η Meta επιλέγει να υλοποιήσει αυτή την ιδέα αναδεικνύει μια βαθύτερη ειρωνεία, καθιστώντας το προϊόν σχεδόν νεκρό πριν καν γεννηθεί.
Σύμφωνα με εσωτερικές πηγές της εταιρείας, το Arena δεν θα επιτρέπει στους χρήστες να ποντάρουν πραγματικά χρήματα, τουλάχιστον στην αρχική του φάση, αλλά θα βασίζεται σε ένα σύστημα πόντων που θυμίζει βιντεοπαιχνίδι.
Αυτή ακριβώς η λεπτομέρεια μετατρέπει το εγχείρημα σε πιθανό επιχειρηματικό ανέκδοτο. Ο μοναδικός λόγος για τον οποίο οι αγορές πρόβλεψης έγιναν τόσο δημοφιλείς παγκοσμίως είναι η υπόσχεση του γρήγορου και εύκολου πλουτισμού με πραγματικά χρήματα.
Όταν αφαιρείς από τον τζόγο το πραγματικό οικονομικό κίνητρο, μένεις με μια αποστειρωμένη πλατφόρμα που στερείται της απαραίτητης αδρεναλίνης, γεγονός που κάνει πολλούς αναλυτές να πιστεύουν ότι το Arena θα καταλήξει σε αποτυχία πριν καν κυκλοφορήσει επίσημα.
Το αισιόδοξο σενάριο για την Meta
Ο Μαρκ δεν σχεδίασε το Arena ως μια απλή εφαρμογή για να παίζουμε, αλλά ως μια νέα, πανίσχυρη μηχανή παραγωγής χρήματος. Τα έσοδα για τη Meta θα έρχονται από τρεις πολύ συγκεκριμένες πηγές, και η τρίτη είναι αυτή που [αναμένει ότι] θα της αποφέρει τα περισσότερα δισεκατομμύρια:
1. Η «Προμήθεια του Καζίνου»
Ακόμα κι αν στην αρχή το Arena ξεκινήσει με «πόντους» για να αποφύγει τα νομικά κολλήματα του τζόγου, ο τελικός στόχος είναι το πραγματικό χρήμα. Σε κάθε στοίχημα ή αγορά πρόβλεψης, η πλατφόρμα κρατάει μια μικρή προμήθεια (π.χ. 1% έως 5%) επί των συναλλαγών ή των κερδών. Όταν έχεις εκατομμύρια χρήστες να ποντάρουν καθημερινά από 1 ευρώ, το ποσό που μαζεύεται στο ταμείο της Meta θα είναι μεγάλο.
2. Υπερ-στοχευμένη Διαφήμιση
Το Arena είναι ο παράδεισος του διαφημιστή. Αν ποντάρεις στο Arena ότι η τάδε ομάδα θα πάρει το πρωτάθλημα ή ότι ο δείνα influencer θα βγάλει καινούργια παπούτσια, μόλις αποκάλυψες στη Meta το ακριβές σου ενδιαφέρον.
Η Meta θα παίρνει αυτά τα δεδομένα και θα σε βομβαρδίζει αμέσως με διαφημίσεις για εισιτήρια της ομάδας ή για τα συγκεκριμένα παπούτσια. Οι διαφημιστές θα πληρώνουν «χρυσάφι» τη Meta για να εμφανίζονται μέσα στο Arena την ώρα που ο χρήστης είναι γεμάτος αδρεναλίνη.
3. Πώληση Δεδομένων σε Εταιρείες
Αυτή είναι η πραγματική πηγή εσόδων που οι περισσότεροι αγνοούν. Οι αγορές πρόβλεψης (prediction markets) έχουν αποδειχθεί πιο ακριβείς από τις δημοσκοπήσεις και τις έρευνες αγοράς. Γιατί; Επειδή όταν ο άλλος ρωτάται σε μια δημοσκόπηση απαντάει ό,τι θέλει, αλλά όταν βάζει το στοίχημα (και το χρήμα του) απαντάει αυτό που πραγματικά πιστεύει ότι θα συμβεί.
Παράδειγμα: Μια μεγάλη εταιρεία αυτοκινήτων θέλει να ξέρει αν ο κόσμος θα αγοράσει ηλεκτρικά αυτοκίνητα το 2027. Αντί να κάνει μια πανάκριβη έρευνα, θα πληρώνει τη Meta για να δει τα δεδομένα των προβλέψεων στο Arena.
Η Meta, δηλαδή, θα πουλάει σε hedge funds, πολυεθνικές και πολιτικά κόμματα το πιο πολύτιμο αγαθό στον κόσμο: μια κρυστάλλινη σφαίρα που δείχνει τι πιστεύει η μάζα ότι θα συμβεί στο μέλλον.
Γι’ αυτό ο Μαρκ καίγεται να πετύχει το Arena. Δεν ψάχνει απλώς χρήστες που θα παίζουν· ψάχνει μια νέα δεξαμενή δεδομένων για να την πουλήσει στη Wall Street. Άγνωστο βέβαια παραμένει αν όλα αυτά θα πετύχουν στην πράξη.
Στην ουσία το Arena είναι μια στοιχηματική καζινο-πλατφόρμα από τις χιλιάδες που υπάρχουν. Απλά ο Μαρκ θα την ενσωματώσει στα δισ. χρηστών του FB για να εκμεταλλευτεί την τεράστια μάζα χρηστών.
H λίστα αποτυχημένων επιχειρηματικών ιδεών της Meta
Αυτή η εμμονή του Ζούκερμπεργκ να αντιγράφει ό,τι είναι δημοφιλές στην αγορά, αφαιρώντας του όμως το βασικό στοιχείο που το κάνει να λειτουργεί, δεν είναι καινούργια.
Η Meta έχει ήδη δημιουργήσει μια τεράστια λίστα από κακόγουστα και αποτυχημένα προϊόντα που κανείς δεν ζήτησε. Από το φιάσκο του δικού της κρυπτονομίσματος Libra που θάφτηκε κάτω από τις πιέσεις των κεντρικών τραπεζών, μέχρι τα εκατομμύρια δολάρια που σπαταλήθηκαν για να μετατραπούν διάσημοι celebrities σε ανούσια ψηφιακά ρομπότ συνομιλίας, η ιστορία επαναλαμβάνεται.
Ακόμα και η ίδια η ιδέα των προβλέψεων δεν είναι πρωτόγνωρη για την εταιρεία, καθώς κατά τη διάρκεια της πανδημίας είχε λανσάρει μια παρόμοια εφαρμογή με το όνομα Forecast, η οποία πέρασε και επίσημα στα αζήτητα χωρίς κανείς να τη θυμάται σήμερα.
Γιατί όμως ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου επιμένει να ρίχνει τους πόρους του σε τόσο επικίνδυνα μονοπάτια; Η απάντηση κρύβεται στον τρόμο της απαξίωσης.
Το Facebook έχει μετατραπεί προ πολλού σε έναν δυσκίνητο χώρο για μεγαλύτερες ηλικίες, οι υποδομές του καταρρέουν συχνά δημιουργώντας προβλήματα στους χρήστες, και ο ανταγωνισμός από πλατφόρμες όπως το TikTok ή η νέα δυναμική που αναπτύσσει ο Ίλον Μασκ με το Χ, στερούν από τη Meta τη φρεσκάδα της.
Όταν ο Ζούκερμπεργκ διαπιστώνει ότι το όραμά του για το Metaverse, έναν κόσμο γεμάτο άβαταρ που τελικά ναυάγησε άδοξα, κόστισε πάνω από πενήντα δισεκατομμύρια δολάρια χωρίς κανένα αντίκρισμα, η στροφή στον ψηφιακό στοιχηματισμό μοιάζει με την ιδανική σανίδα σωτηρίας.
Το Arena, ωστόσο, δεν είναι απλώς μια εφαρμογή για κινητά ή PC. Αν κοιτάξουμε λίγο πιο μακριά, στο μέλλον των έξυπνων γυαλιών που η εταιρεία προσπαθεί να πλασάρει στη μάζα, το σκηνικό γίνεται σχεδόν εφιαλτικό.
Η ενσωμάτωση μιας στοιχηματικής πλατφόρμας μέσα στην καθημερινή όραση του χρήστη είναι το απόλυτο εργαλείο για την εκμετάλλευση της προσοχής. Φανταστείτε να περπατάτε στον δρόμο και η Τεχνητή Νοημοσύνη της Meta, χρησιμοποιώντας τα έξυπνα γυαλιά, να αναλύει τι κοιτάζετε και να σας πετάει pop-up ειδοποιήσεις για να ποντάρετε στοιχήματα.
Οι αντιδράσεις του ανταγωνισμού και της ΕΕ
Εδώ όμως είναι που ο Μαρκ θα συναντήσει τους πραγματικούς καρχαρίες της αγοράς και ίσως την ταφόπλακα των σχεδίων του. Ο παραδοσιακός τζόγος ελέγχεται από πανίσχυρα λόμπι που δεν θα επιτρέψουν σε έναν τεχνολογικό κολοσσό να τους κλέψει την πίτα έτσι εύκολα.
Ταυτόχρονα, το νομικό μπλόκο, ειδικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ήδη έτοιμο να πέσει με ορμή. Οι αυστηροί κανόνες για την προστασία των ανηλίκων και την αποτροπή της χειραγώγησης της κοινής γνώμης σημαίνουν ότι μια πλατφόρμα που επιτρέπει μαζικά στοιχήματα πάνω σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα θα θεωρηθεί αμέσως απειλή για τη δημοκρατία και τη δημόσια υγεία.
Στην ουσία, το Arena αποκαλύπτει μια θλιβερή αλήθεια για το παρόν και το μέλλον της Meta. Όταν τα τεχνολογικά καύσιμα και η πραγματική καινοτομία τελειώνουν, το μόνο που απομένει είναι η προσπάθεια να μετατραπεί η τεράστια βάση χρηστών σε μια δεξαμενή δεδομένων προς πώληση.
Ο Ζούκερμπεργκ δεν φτιάχνει το Arena επειδή το ζήτησε κάποιος, ούτε επειδή θέλει να προσφέρει μια χρήσιμη υπηρεσία στην ανθρωπότητα. Το φτιάχνει επειδή χρειάζεται απεγνωσμένα να γνωρίζει τι πιστεύει η μάζα για το μέλλον, ώστε να μπορεί να πουλήσει αυτές τις πληροφορίες σε διαφημιστές και επενδυτές της Wall Street.
Το τέλος μιας ψηφιακής αυτοκρατορίας;
Αν το Arena αποτύχει να τραβήξει το ενδιαφέρον λόγω της έλλειψης πραγματικού κέρδους, ή αν μπλοκαριστεί από τις κυβερνήσεις ως μια επικίνδυνη μηχανή εθισμού, ο Μαρκ θα βρεθεί αντιμέτωπος με το τέλος της δικής του ψηφιακής αυτοκρατορίας.
Το να παίζεις πιθανώς το τελευταίο σου χαρτί στο τραπέζι του τζόγου είναι πάντα η κίνηση του απελπισμένου.
Και στην περίπτωση της Meta, το Arena μπορεί κάλλιστα να είναι ο επίλογος μιας πορείας που ξεκίνησε με την υπόσχεση της κοινωνικής δικτύωσης και καταλήγει στην προσπάθεια δημιουργίας ενός παγκόσμιου, πλην όμως ανούσιου, ψηφιακού καζίνου.
