Η Meta συμφώνησε να καταβάλει έως και 18 δισ. δολάρια (πάνω από 15 δισ. ευρώ) για να κλείσει μια τεράστια δικαστική διαμάχη στις ΗΠΑ σχετικά με την ασφάλεια και την προστασία της ιδιωτικότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε μία από τις μεγαλύτερες συμφωνίες στην αμερικανική νομική ιστορία.
Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι μόνο το ύψος του ποσού, που η εταιρεία φοβόταν ότι θα ήταν 100 φορές μεγαλύτερο. Η συμφωνία με τις πολιτείες προβλέπει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν το Instagram και το Facebook, ιδιαίτερα όσον αφορά τους ανήλικους χρήστες.
Η Meta θα περιορίσει τον χρόνο που μπορούν να περνούν οι έφηβοι στις πλατφόρμες της, ενώ θα απαιτείται γονική συναίνεση προκειμένου να απενεργοποιούνται ορισμένες ρυθμίσεις ασφαλείας. Παράλληλα, προβλέπονται προεπιλεγμένοι νυχτερινοί αποκλεισμοί από τις εφαρμογές, καθώς και σίγαση των ειδοποιήσεων κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου.
Η εφαρμογή των μέτρων θα τελεί υπό την εποπτεία ανεξάρτητου ελεγκτή, γεγονός που προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ελέγχου στη λειτουργία της εταιρείας.
Η συμφωνία αφορά αγωγές που είχαν καταθέσει γενικοί εισαγγελείς 52 αμερικανικών πολιτειών. Οι αρχές υποστήριξαν ότι η Meta σχεδίασε σκόπιμα λειτουργίες που ενθαρρύνουν τη συνεχή και καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους, ενώ παράλληλα παραπλανούσε το κοινό σχετικά με την ασφάλεια των πλατφορμών της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, η Meta θα καταβάλει περίπου 16,7 δισ. δολάρια για να διευθετήσει την κύρια αγωγή που εκδικαζόταν στην Καλιφόρνια. Θα καταβάλει επιπλέον 459 εκατ. δολάρια για άλλες αξιώσεις σχετικά με την ιδιωτικότητα και 75 εκατ. δολάρια σε δικηγορικά έξοδα. Ξεχωριστά, έχει συμφωνήσει με το Τέξας για καταβολή έως και 1 δισ. δολαρίων.
Από τα 1,4 τρισ. στα 18 δισ. δολάρια
Το οικονομικό ρίσκο για τη Meta ήταν απείρως μεγαλύτερο και θα μπορούσε να φτάσει σε σημείο να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη του ομίλου. Με βάση τους δικούς της υπολογισμούς, μια ήττα στη συγκεκριμένη δίκη θα μπορούσε να οδηγήσει σε κυρώσεις που θα έφταναν έως και τα 1,4 τρισ. δολάρια, ενώ τελικά θα πληρώσει μόνο 18 δισ. δολάρια σε βάθος χρόνου. Δηλαδή περίπου το ένα εκατοστό του αρχικού ποσού.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη πρόβλεψη στη συμφωνία. Η Meta θα καταβάλει αρχικά περίπου 12,7 δισ. δολάρια, ενώ το υπόλοιπο ποσό δεν θα καταβληθεί εάν οι ανταγωνιστές της δεν συμφωνήσουν σε αντίστοιχες οικονομικές επιβαρύνσεις και αλλαγές στις πλατφόρμες τους.
Έτσι, η Meta και οι πολιτειακές αρχές ασκούν δημόσια πίεση προς το TikTok, τη Google και τη Snap, προκειμένου να προχωρήσουν σε ανάλογες δεσμεύσεις. Εάν αυτό συμβεί, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν κατά πολύ μία μεμονωμένη εταιρεία και να οδηγήσουν σε ευρύτερη αλλαγή του τρόπου λειτουργίας των social media στις ΗΠΑ.
Η υπόθεση εντάσσεται σε ένα πολύ μεγαλύτερο κύμα δικαστικών προσφυγών. Η Meta, το TikTok, η Snap και η Google βρίσκονται αντιμέτωπες με περισσότερες από 3.000 αγωγές από παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις προσφεύγουν στις δικαστικές αίθουσες γονείς, αδέλφια ή άλλα μέλη των οικογενειών τους.
Ο εθιστικός σχεδιασμός των πλατφορμών
Οι αγωγές δεν επικεντρώνονται κυρίως στο περιεχόμενο που βλέπουν οι χρήστες. Στρέφονται στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών και υποστηρίζουν ότι οι εταιρείες δημιούργησαν συστήματα που έχουν ως βασικό στόχο να κρατούν τον χρήστη διαρκώς συνδεδεμένο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ατελείωτη ροή περιεχομένου που δημιουργείται από αλγορίθμους, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι μηχανισμοί επιβράβευσης που ενθαρρύνουν τον χρήστη να επιστρέφει ξανά και ξανά στην εφαρμογή.
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι οι πρακτικές αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε καταναγκαστική χρήση και σε σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες, από άγχος και κατάθλιψη έως διαταραχές της εικόνας του σώματος και, στις πιο ακραίες περιπτώσεις, αυτοτραυματισμό και αυτοκτονία.
Ταυτόχρονα, η αυξημένη χρήση δημιουργεί για τις εταιρείες έναν ακόμη σημαντικό πόρο: τεράστιες ποσότητες δεδομένων σχετικά με τις προτιμήσεις, τις συνήθειες και τη συμπεριφορά των νεαρών χρηστών, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν για στοχευμένη διαφήμιση.
Τα αποκαλυπτικά εσωτερικά έγγραφα των ίδιων των εταιρειών
Το 2021, η πρώην υπεύθυνη προϊόντων του Facebook Φράνσις Χάουγκεν αποκάλυψε εσωτερικά έγγραφα που έδειχναν ότι η Meta γνώριζε εδώ και χρόνια για τις αρνητικές επιπτώσεις των πλατφορμών της στους νέους, ιδιαίτερα στα κορίτσια που αντιμετώπιζαν προβλήματα με την εικόνα του σώματός τους.
Στη δίκη του Λος Άντζελες, οι δικηγόροι παρουσίασαν εσωτερικές συνομιλίες και ηλεκτρονικά μηνύματα εργαζομένων σχετικά με τις εθιστικές ιδιότητες των προϊόντων της Meta. Αντίστοιχα στοιχεία χρησιμοποιούνται και σε άλλες δίκες.
Παράλληλα, έγγραφα που αποκάλυψε η ByteDance, μητρική εταιρεία του TikTok, στο πλαίσιο δικαστικών διαδικασιών δείχνουν ότι η εταιρεία γνώριζε πως οι νέοι είναι περισσότερο ευάλωτοι στην υιοθέτηση επικίνδυνων, ακόμη και θανατηφόρων, προκλήσεων που εμφανίζονται στην πλατφόρμα.
Έρευνα της εταιρείας είχε καταλήξει ότι ο σημαντικότερος λόγος που οι έφηβοι συμμετείχαν σε τέτοιες προκλήσεις ήταν η επιθυμία να αποκτήσουν προβολές, likes και σχόλια, ενώ ακολουθούσε η ανάγκη να εντυπωσιάσουν άλλους χρήστες.
Οι εταιρείες, από την πλευρά τους, απορρίπτουν την κατηγορία ότι σχεδίασαν τα προϊόντα τους για να εθίζουν παιδιά και υποστηρίζουν ότι διαθέτουν μηχανισμούς προστασίας και ρυθμίσεις ασφαλείας για τους ανήλικους.
Η Meta υποστηρίζει επίσης ότι τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να βοηθήσουν τους νέους να διατηρούν επαφή με φίλους και οικογένεια. Η εταιρεία έχει ασκήσει έφεση τόσο στην απόφαση του Λος Άντζελες όσο και στην απόφαση του Νέου Μεξικού.
Η δικαστική πίεση, πάντως, δεν περιορίζεται στις πολιτειακές αρχές και τις οικογένειες. Περισσότερες από 1.300 σχολικές περιφέρειες έχουν καταθέσει αγωγές, υποστηρίζοντας ότι οι πλατφόρμες δημιουργούν ένα είδος «δημόσιας όχλησης», αποσπώντας την προσοχή των μαθητών, υπονομεύοντας την εκπαίδευση και συμβάλλοντας στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων.
Τον Μάιο, η Meta, το TikTok, η Snap και η Google συμφώνησαν να καταβάλουν συνολικά 27 εκατ. δολάρια για να διευθετήσουν αγωγή σχολικής περιφέρειας στο Κεντάκι, η οποία επρόκειτο να οδηγηθεί σε δίκη. Η επόμενη δίκη σχολικής περιφέρειας έχει προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο.
Οι απαιτήσεις των σχολικών περιφερειών δεν περιορίζονται σε χρηματικές αποζημιώσεις. Ζητούν να καλυφθούν παλαιότερα και μελλοντικά κόστη που συνδέονται με τις επιπτώσεις της χρήσης των social media, όπως η πρόσληψη επιπλέον συμβούλων ψυχικής υγείας και προσωπικού ασφαλείας, αλλά και η εκπαίδευση εκπαιδευτικών ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν μαθητές που βρίσκονται σε κατάσταση ψυχολογικής πίεσης.
Παράλληλα, ζητούν αλλαγές στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών, μεταξύ άλλων με ισχυρότερους γονικούς ελέγχους και τροποποιήσεις στους αλγόριθμους που έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την αλληλεπίδραση και τον χρόνο παραμονής των χρηστών.
Αίρεται η νομική ασπίδα των μεγάλων εταιρειών
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι οι εταιρείες δεν μπορούν πλέον να βασίζονται τόσο εύκολα στην ομοσπονδιακή νομική προστασία που τους παρείχε επί δεκαετίες το Άρθρο 230 του Communications Decency Act του 1996.
Η συγκεκριμένη διάταξη προστατεύει τις διαδικτυακές εταιρείες από ευθύνη για περιεχόμενο που αναρτούν οι χρήστες τους, όμως οι δικαστές που εξετάζουν το νέο κύμα αγωγών έχουν αποφανθεί ότι η προστασία αυτή δεν καλύπτει κατ’ ανάγκη αξιώσεις που αφορούν αμέλεια στον σχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών.
Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει συγκρίσεις με την ιστορική αντιπαράθεση της αμερικανικής κοινωνίας με τη βιομηχανία καπνού. Όπως συνέβη τότε με τα προϊόντα καπνού και την εξάρτηση, έτσι και τώρα το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο οι μεγάλες εταιρείες γνώριζαν τους κινδύνους των προϊόντων τους και κατά πόσο έλαβαν επαρκή μέτρα για να προστατεύσουν τους καταναλωτές.
Μεμονωμένες περιπτώσεις μεγάλων αποζημιώσεων
Μια πρώτη ένδειξη για το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η δικαστική μάχη ήρθε τον Μάρτιο, όταν σώμα ενόρκων στο Λος Άντζελες έκρινε τη Meta και τη Google υπεύθυνες για αμέλεια στον σχεδιασμό και τη λειτουργία των πλατφορμών τους.
Η υπόθεση αφορούσε 20χρονη γυναίκα, η οποία υποστήριξε ότι η αδιάκοπη χρήση επί περισσότερο από μία δεκαετία εφαρμογών όπως το Instagram και το YouTube της προκάλεσε άγχος, κατάθλιψη και δυσμορφοφοβία.
Οι ένορκοι επιδίκασαν συνολικά 6 εκατ. δολάρια. Η Meta υποχρεώθηκε να καταβάλει 4,2 εκατ. δολάρια και η Google 1,8 εκατ. δολάρια. Το μισό ποσό για κάθε εταιρεία αφορούσε την αποζημίωση της ενάγουσας, μεταξύ άλλων για το κόστος θεραπείας, ενώ το υπόλοιπο είχε χαρακτήρα τιμωρητικής αποζημίωσης.
Χιλιάδες άλλες αγωγές ακολουθούν
Η συγκεκριμένη δίκη ήταν η πρώτη από μια σειρά δοκιμαστικών υποθέσεων που έχουν επιλεγεί ώστε να εξεταστούν στην πράξη τα νομικά επιχειρήματα των δύο πλευρών και να αξιολογηθεί η πιθανή τύχη χιλιάδων άλλων αγωγών.
Με νέες δίκες να αναμένονται μέσα στο 2027, η συμφωνία της Meta μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής. Εάν οι ανταγωνιστές της υποχρεωθούν να ακολουθήσουν την ίδια πορεία, οι αλλαγές δεν θα περιοριστούν σε μια μεγάλη χρηματική καταβολή.
Θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πλατφόρμες, τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι επιδιώκουν την προσέλκυση και διατήρηση χρηστών και, κυρίως, το πόσο ελεύθερα μπορούν οι εταιρείες να χρησιμοποιούν μηχανισμούς που αυξάνουν τον χρόνο παραμονής των ανηλίκων στις εφαρμογές τους.
