Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται άλμα παραγωγικότητας, όμως κάθε θέση εργασίας που χάνεται είναι κι ένας φορολογούμενος λιγότερος. Πάνω σ’ αυτή την εξίσωση στήνεται η νέα πρόταση του Γερμανού υπουργού Ψηφιακής Πολιτικής Κάρστεν Βίλντμπεργκερ (CDU), ο οποίος, σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Die Welt, ζητά φόρο στον κύκλο εργασιών της τεχνητής νοημοσύνης για να χρηματοδοτηθεί ο μετασχηματισμός της αγοράς εργασίας.
Η πρωτοβουλία ξενίζει, καθώς προέρχεται από τον υπουργό που έχει ως αποστολή να επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό της χώρας. Σε δηλώσεις του στην Tagesspiegel υποστήριξε ότι ο εξαιρετικά υψηλός κύκλος εργασιών της τεχνολογίας πρέπει να φορολογηθεί και ότι, όταν δημιουργείται στη Γερμανία ανάπτυξη και προστιθέμενη αξία, πρέπει εκεί να καταβάλλονται και οι φόροι.
Μακροπρόθεσμα αναμένει περισσότερη απασχόληση, αλλά σε άλλα επαγγέλματα από τα σημερινά, γι’ αυτό ζητά χρηματοδότηση για επανεκπαίδευση και για νέες δραστηριότητες, για παράδειγμα στη χειρωνακτική εργασία ή στη φροντίδα. Συγκεκριμένη φορολογική ρύθμιση πάντως δεν παρουσίασε, ούτε διευκρίνισε αν μιλά για αυτοτελή επιβάρυνση ή προσαρμογή των υφιστάμενων κανόνων. Στην ίδια συνέντευξη, δήλωσε ότι θα επανεξετάσει την ιδέα ενός βασικού εισοδήματος ως απάντηση στις ανατροπές της αγοράς εργασίας, αποφεύγοντας όμως τον όρο «άνευ όρων βασικό εισόδημα», τον οποίο θεωρεί φορτισμένο.
Από τον «φόρο ρομπότ» του Γκέιτς στο 2026
Με την πρότασή του ο Βίλντμπεργκερ ευθυγραμμίζεται με τον ιδρυτή της Microsoft Μπιλ Γκέιτς, ο οποίος ήδη από το 2017 υποστήριζε ότι, αν ένα ρομπότ κάνει την ίδια δουλειά με έναν άνθρωπο, θα πρέπει να φορολογείται με παρόμοιο τρόπο. Ο Γκέιτς βλέπει στον φόρο όχι μόνο εναλλακτική πηγή εσόδων, αλλά και εργαλείο για να επιβραδυνθεί ο ρυθμός της αυτοματοποίησης, ώστε οι εργαζόμενοι να προλάβουν να προετοιμαστούν. Πρόσφατα επανήλθε ζητώντας φόρο στις λεκτικές μονάδες (tokens) της τεχνητής νοημοσύνης και στα ρομπότ, με το επιχείρημα ότι το σημερινό φορολογικό σύστημα σπρώχνει τις επιχειρήσεις να αντικαθιστούν ανθρώπους με μηχανές.
Παρότι η συζήτηση διαρκεί χρόνια, καμία χώρα δεν έχει θεσπίσει ακόμη τέτοιο φόρο. Μέχρι σήμερα κανένα καθεστώς φόρου ρομπότ δεν υπάρχει σε ισχύ, πουθενά στον κόσμο. Υπάρχουν μόνο φόροι ψηφιακών υπηρεσιών.
Η Γαλλία εφαρμόζει από το 2019 τον φόρο ψηφιακών υπηρεσιών (Taxe sur les services numériques) στη στοχευμένη διαφήμιση και στις πλατφόρμες διαμεσολάβησης. Ο συντελεστής είναι 3% επί των εσόδων που υπερβαίνουν τα 25 εκατ. ευρώ στη Γαλλία και τα 750 εκατ. ευρώ παγκοσμίως, ενώ έχει προταθεί διπλασιασμός του στο 6%.
Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία επιβάλλουν συντελεστή 3% στις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ η Βρετανία εφαρμόζει 2% σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, μηχανές αναζήτησης και ηλεκτρονικές αγορές με παγκόσμια έσοδα άνω των 500 εκατ. λιρών, φόρος που απέδωσε πάνω από 800 εκατ. λίρες στη χρήση 2024-2025. Ωστόσο, οι συνδρομές στο ChatGPT ή οι εταιρικές άδειες του Microsoft Copilot μένουν εκτός φόρου ακόμη και στη Γαλλία.
Η πρόταση της Mistral
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τον φόρο ζητούν και οι ίδιοι οι πάροχοι. Ο Aρτούρ Μενς, επικεφαλής της γαλλικής Mistral AI, ζήτησε τον Μάρτιο υποχρεωτική εισφορά από τις εταιρείες που εμπορεύονται μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, η οποία θα τροφοδοτεί ταμείο για την πολιτιστική δημιουργία, με ύψος που θα μπορούσε να κυμαίνεται από 1% έως 5% του κύκλου εργασιών.
Ως αντάλλαγμα, οι πάροχοι θα αποκτήσουν νομική βεβαιότητα και προστασία από την ευθύνη για την εκπαίδευση των μοντέλων τους με υλικό προσβάσιμο στο διαδίκτυο, ενώ η εισφορά θα βαρύνει εξίσου τις εταιρείες με έδρα εκτός Ευρώπης.
Η Mistral αποτιμάται σε 11,7 δισ. ευρώ και ο Mενς εκτιμά ότι τα έσοδά της θα ξεπεράσουν το 1 δισ. έως το τέλος του 2026. Οι επικριτές, όπως σημειώνει η Die Welt, αντέτειναν ότι τέτοιες πληρωμές θα άφηναν την Ευρώπη ακόμη πιο πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Η Αμερική ανοίγει τη συζήτηση
Ακόμη και στη χώρα των τεχνολογικών κολοσσών, η ιδέα κερδίζει έδαφος. Η OpenAI στις 6 Απριλίου 2026 δημοσίευσε κείμενο 13 σελίδων με 20 προτάσεις, ανάμεσά τους φόρο ρομπότ, δημόσιο ταμείο πλούτου και τετραήμερη εργασία. Η εταιρεία προειδοποίησε ότι, χωρίς παρέμβαση, τα έσοδα από τις εισφορές μισθωτών θα μειωθούν καθώς η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαθιστά εργαζομένους. Η OpenAI πρότεινε υψηλότερους φόρους στις υπεραξίες και στα εταιρικά κέρδη, ενώ έχει προτείνει και τη διάθεση του 5% των μετοχών της.
Ο επικεφαλής της Anthropic Ντάριο Αμοντέι έχει θέσει ως εύλογη λύση έναν ομοσπονδιακό φόρο 3% στα έσοδα από τη χρήση των μοντέλων, παρότι, όπως είπε, δεν εξυπηρετεί το οικονομικό συμφέρον της εταιρείας. Ο ιδρυτής της DuckDuckGo Γκάμπριελ Ουάινμπεργκ δήλωσε διατεθειμένος να πληρώσει φόρο 10% στη χρήση λεκτικών μονάδων.
Στο Κογκρέσο οι προτάσεις πληθαίνουν. Οι Δημοκρατικοί Σάρα Τζέικομπς, Γκρεγκ Καζάρ και Βάλερι Φουσί κατέθεσαν νομοσχέδιο που φορολογεί είτε την αξία των λεκτικών μονάδων είτε τα έσοδα από υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, όποιο από τα δύο αποδίδει περισσότερα, ενώ στη Γερουσία ο Ρον Γουάιντεν πρότεινε ειδικό φόρο κατανάλωσης και αλλαγή στη φορολόγηση των κέντρων δεδομένων. Πιο ριζοσπαστικός, ο Μπέρνι Σάντερς ζητά εφάπαξ φόρο 50% επί των μετοχών, πληρωτέο σε τίτλους, για κάθε εταιρεία με ετήσιες πωλήσεις τεχνητής νοημοσύνης άνω των 200 εκατ. δολαρίων, ώστε να δημιουργηθεί κρατικό επενδυτικό ταμείο περίπου 7 τρισ. δολαρίων.
Το υπόβαθρο είναι η αγορά εργασίας: οι απολύσεις στον αμερικανικό τεχνολογικό κλάδο έφτασαν τις 78.557 το πρώτο τρίμηνο του 2026, 2,6 φορές περισσότερες από έναν χρόνο νωρίτερα, με το 47,9% να αποδίδεται στην τεχνητή νοημοσύνη και στην αυτοματοποίηση.
Κατά την Die Welt, ο υπολογισμός των μεγάλων του κλάδου είναι σαφής: θέλουν να προλάβουν την κοινωνική δυσπιστία και σκληρότερες φορολογικές παρεμβάσεις.
Οι νομικές παγίδες
Ο Γιόακιμ Ένγκλις, διευθυντής του Ινστιτούτου Φορολογικού Δικαίου του Πανεπιστημίου του Mίνστερ, υπενθυμίζει στην Die Welt ότι η Γερμανία ήδη φορολογεί την τεχνητή νοημοσύνη, αφού όποιος εγγράφεται σε σχετική υπηρεσία πληρώνει ΦΠΑ.
Ο Φρίντριχ Χάινεμαν, φορολογικός εμπειρογνώμονας του Κέντρου Λάιμπνιτς για την Ευρωπαϊκή Οικονομική Έρευνα (ZEW), ερευνητικού ινστιτούτου με έδρα το Μανχάιμ, θεωρεί εφικτή τη φορολόγηση των ψηφιακών διαφημίσεων, των συνδρομών και των πωλήσεων λεκτικών μονάδων. Προειδοποιεί όμως ότι το βάρος θα περάσει στους καταναλωτές και οι Γερμανοί χρήστες θα πληρώνουν ακριβότερα από τους χρήστες σε χώρες χωρίς τέτοιο φόρο.
Υπάρχει και πρόβλημα νομιμοποίησης. Ο κλασικός ψηφιακός φόρος στηρίζεται στο ότι οι πλατφόρμες αξιοποιούν τοπικά δεδομένα χρηστών, κάτι που ελάχιστα ισχύει για τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη, αφού το ChatGPT εκπαιδεύτηκε με παγκόσμια δεδομένα.
Ο Ένγκλις αμφιβάλλει αν η Γερμανία, ως εξαγωγική χώρα, ωφελείται από τη θέση ότι η απλή πρόσβαση στην αγορά δικαιολογεί ειδικό φόρο, θέση που υποστηρίζουν κυρίως αναπτυσσόμενες χώρες.
Επιφυλακτικό είναι και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), το οποίο κρίνει ότι ειδικός φόρος στην τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να επιβραδύνει τις επενδύσεις και την καινοτομία και προτείνει ενίσχυση της φορολογίας του εισοδήματος από κεφάλαιο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η Ουάσιγκτον. Στις 26 Ιουνίου ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με δασμό 100% σε όλα τα προϊόντα κάθε χώρας που επιβάλλει φόρο ψηφιακών υπηρεσιών σε αμερικανικές εταιρείες, ενώ οι ψηφιακοί φόροι έμειναν εκτός της συμφωνίας ΗΠΑ-ΕΕ που περιορίζει τους δασμούς στο 15%. Για τη Γαλλία, μάλιστα, έθεσε ευθέως το ενδεχόμενο δασμού 100% στο γαλλικό κρασί.
Το κορεατικό μοντέλο
Τελείως διαφορετικό δρόμο εξετάζει η Νότια Κορέα. Δύο βουλευτές κατέθεσαν στις 14 Αυγούστου πακέτο τριών νομοσχεδίων που επιβάλλει υποχρεωτική εισφορά σε επιχειρήσεις των οποίων η χρήση τεχνητής νοημοσύνης οδηγεί σε σημαντική μείωση προσωπικού, η πρώτη τέτοια νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέει τον φόρο με τις θέσεις εργασίας και όχι με τα έσοδα των παρόχων. Όποιος διατηρεί ή δημιουργεί θέσεις δεν πληρώνει. Έτσι παρακάμπτεται το ερώτημα πότε ένα λογισμικό γίνεται τεχνητή νοημοσύνη, αφού η εισφορά συνδέεται με το προσωπικό, στοιχείο που οι εταιρείες καταγράφουν ούτως ή άλλως.
Οι αριθμοί εξηγούν τη βιασύνη. Μελέτη του Ινστιτούτου Ανάπτυξης της Κορέας (KDI), του κρατικού ερευνητικού φορέα οικονομικής πολιτικής, εκτιμά ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να καταργεί περίπου 256.000 θέσεις ετησίως την επόμενη δεκαετία.
Έρευνα της Τράπεζας της Κορέας, της κεντρικής τράπεζας της χώρας, έδειξε ότι οι κλάδοι με υψηλή έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη αντιστοιχούν στο 94% των καθαρών απωλειών θέσεων εργασίας των νέων την τετραετία Ιουνίου 2022 έως Ιουνίου 2026. Η ανεργία των νέων έφτασε το 6,8% τον Ιούλιο.
Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την 1η Σεπτεμβρίου ταμείο 162,3 τρισ. γουόν (119,9 δισ. δολάρια) από τα υπερέσοδα της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης. Ούτε, όμως, ο κορεατικός νόμος έχει ψηφιστεί ακόμη.
