Την έντονη ανησυχία της για την ανεξέλεγκτη επέκταση των Κέντρων Δεδομένων (Data Centers) στην Ελλάδα εκφράζει η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ), σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), προειδοποιώντας για τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν οι συγκεκριμένες επενδύσεις στο ενεργειακό κόστος, στους υδάτινους πόρους, στην απασχόληση και στις τοπικές κοινωνίες.
Σε ανακοίνωσή της, επισημαίνει ότι, την ώρα που τα ελληνικά νοικοκυριά δοκιμάζονται από την ακρίβεια και το υψηλό κόστος ζωής, οι επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ που ανακοινώνονται από πολυεθνικές και ενεργειακούς ομίλους σε Αττική, Θεσσαλονίκη, Κρήτη και Δυτική Μακεδονία παρουσιάζονται ως σημαντικό βήμα ψηφιακού εκσυγχρονισμού, χωρίς να αναδεικνύονται επαρκώς οι επιπτώσεις τους.
Σύμφωνα με τη Συνομοσπονδία, τα Data Centers αποτελούν ενεργοβόρες και υδροβόρες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, οι οποίες λειτουργούν σε 24ωρη βάση και απαιτούν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού. Η ΓΣΕΕ προειδοποιεί ότι, εάν δεν θεσπιστούν αυστηροί κανόνες, το κόστος της λειτουργίας τους κινδυνεύει να μετακυλιστεί στους καταναλωτές και στις τοπικές κοινωνίες.
Η απολιγνιτοποίηση και οι θέσεις εργασίας
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χωροθέτηση μεγάλων Data Centers σε περιοχές ενεργειακής μετάβασης, όπως η Δυτική Μακεδονία και ειδικότερα η Κοζάνη. Η ΓΣΕΕ χαρακτηρίζει οξύμωρη την αντικατάσταση παλαιών λιγνιτικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις μεγάλης κατανάλωσης ρεύματος, σε περιοχές που έχουν ήδη υποστεί σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την απολιγνιτοποίηση.
Όπως υποστηρίζει, αντί οι υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές να αξιοποιηθούν για παραγωγικές δραστηριότητες που θα δημιουργούν μόνιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας, κατευθύνονται προς τη λειτουργία μεγάλων υπολογιστικών εγκαταστάσεων με περιορισμένη τοπική ανταποδοτικότητα.
Παράλληλα, η Συνομοσπονδία αμφισβητεί τις προσδοκίες για δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, μετά την ολοκλήρωση της κατασκευαστικής περιόδου, ένα μεγάλο Data Center απασχολεί μόνιμα μόλις 30 έως 60 εργαζομένους, κυρίως σε υπηρεσίες φύλαξης, καθαριότητας και βασικής συντήρησης.
Η ΓΣΕΕ υποστηρίζει ακόμη ότι οι εξειδικευμένες θέσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας και τα μεγαλύτερα οικονομικά οφέλη παραμένουν στα κεντρικά γραφεία των πολυεθνικών στο εξωτερικό, ενώ στην Ελλάδα συγκεντρώνεται το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος.
Οι κίνδυνοι για τους λογαριασμούς ρεύματος
Σημαντικό μέρος της ανακοίνωσης επικεντρώνεται στις πιθανές επιπτώσεις των Data Centers στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΓΣΕΕ προειδοποιεί ότι η σύνδεση μεγάλων εγκαταστάσεων στο ηλεκτρικό δίκτυο απαιτεί δαπανηρά έργα υποδομής, το κόστος των οποίων ενδέχεται να μεταφερθεί στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις που καταβάλλουν τα νοικοκυριά, εφόσον δεν καλυφθεί εξ ολοκλήρου από τις εταιρείες.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι σε περιόδους αυξημένης ζήτησης, όπως κατά τη διάρκεια καυσώνων, ή περιορισμένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, οι συνεχείς ενεργειακές ανάγκες των Data Centers θα μπορούσαν να καλύπτονται από ακριβότερες μονάδες ορυκτών καυσίμων, ασκώντας ανοδικές πιέσεις στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Συνομοσπονδία εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η δέσμευση διαθέσιμης χωρητικότητας του ηλεκτρικού δικτύου για τις συγκεκριμένες επενδύσεις μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες αγροτών, δήμων, επαγγελματιών και ενεργειακών κοινοτήτων να αναπτύξουν δικά τους φωτοβολταϊκά συστήματα για τη μείωση του ενεργειακού τους κόστους.
Ανησυχία για την κατανάλωση νερού
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στις μεγάλες ανάγκες των Data Centers για νερό, το οποίο χρησιμοποιείται για την ψύξη των υπολογιστικών εγκαταστάσεων. Η ΓΣΕΕ προειδοποιεί ότι η κατανάλωση σημαντικών ποσοτήτων νερού μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα ξηρασίας και λειψυδρίας.
Ιδιαίτερα για την Ανατολική Αττική και την Κρήτη, επισημαίνει ότι η βιομηχανική χρήση νερού ενδέχεται να ανταγωνιστεί τις ανάγκες ύδρευσης των κατοίκων και άρδευσης των καλλιεργειών. Παράλληλα, εκφράζει φόβους ότι τυχόν ανάγκη κατασκευής νέων γεωτρήσεων ή μονάδων αφαλάτωσης από τους δήμους θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των λογαριασμών ύδρευσης και των δημοτικών τελών.
Τα αιτήματα
Η ΓΣΕΕ και η ΕΕΚΕ διευκρινίζουν ότι δεν αντιτίθενται στην τεχνολογική εξέλιξη, ζητούν όμως ένα αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας των Data Centers, ώστε να προστατεύονται οι εργαζόμενοι, οι καταναλωτές και οι τοπικές κοινωνίες.
Στο πλαίσιο αυτό, διατυπώνουν πέντε βασικά αιτήματα, επικαλούμενες και παραδείγματα παρεμβάσεων από χώρες όπως η Ιρλανδία, η Γερμανία και η Ολλανδία.
Πρώτον, ζητούν την εφαρμογή μιας πραγματικά δίκαιης ενεργειακής μετάβασης στις λιγνιτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης. Σύμφωνα με τη Συνομοσπονδία, οι διαθέσιμες ηλεκτρικές υποδομές και οι πόροι της μετάβασης πρέπει να κατευθυνθούν κατά προτεραιότητα σε επενδύσεις που δημιουργούν πολλές, μόνιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας, καθώς και σε ενεργειακές κοινότητες προς όφελος των κατοίκων.
Δεύτερον, διεκδικούν μηδενική επιβάρυνση των νοικοκυριών από τα έργα σύνδεσης των Data Centers στο ηλεκτρικό δίκτυο. Ζητούν το σχετικό κόστος να μην ενσωματώνεται στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, ενώ οι εταιρείες να υποχρεούνται να καλύπτουν πλήρως τις ενεργειακές ανάγκες τους μέσω νέων, ιδιόκτητων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αποθήκευσης, χωρίς να δεσμεύουν διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο.
Τρίτον, ζητούν την απόλυτη προστασία του πόσιμου νερού, με θεσμική απαγόρευση της χρήσης νερού από το δημόσιο δίκτυο ύδρευσης για την ψύξη των εγκαταστάσεων. Παράλληλα, προτείνουν την υποχρεωτική μηνιαία δημοσιοποίηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και νερού για κάθε Data Center.
Τέταρτον, η ΓΣΕΕ τάσσεται κατά των διαδικασιών ταχείας αδειοδότησης που, όπως υποστηρίζει, παρακάμπτουν τις τοπικές κοινωνίες. Ζητά την κατάργηση των ειδικών χωροταξικών σχεδίων ΕΣΧΑΣΕ και την απαγόρευση αδειοδότησης τέτοιων εγκαταστάσεων κοντά σε κατοικημένες περιοχές και σε παραγωγική αγροτική γη.
Πέμπτον, διεκδικεί την καθιέρωση υποχρεωτικής κοινωνικής ανταποδοτικότητας, με αξιοποίηση της θερμότητας που αποβάλλουν τα Data Centers προς όφελος των γειτονικών δήμων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τη δωρεάν παροχή τηλεθέρμανσης σε σχολεία, νοσοκομεία και κατοικίες.
Καταλήγοντας, η ΓΣΕΕ υπογραμμίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση της χώρας πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία και τους εργαζομένους, χωρίς τα οικονομικά οφέλη να συγκεντρώνονται στους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους και το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος να μεταφέρεται στους πολίτες.
