Οι τελευταίοι ξένοι επισκέπτες που συνάντησαν τον Nicolás Maduro στο Καράκας -πριν από το απροσδόκητο ραντεβού του με τα αμερικανικά στρατεύματα- ήταν ανώτεροι Κινέζοι διπλωμάτες. Ελάχιστες ώρες προτού τον αρπάξουν από την κρεβατοκάμαρά του, ο κ. Maduro δέχθηκε αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον ειδικό απεσταλμένο του Xi Jinping για τη Λατινική Αμερική. «Κίνα και Βενεζουέλα! Ενωμένες!» δήλωσε περιχαρής ο πρόεδρος της Βενεζουέλας, εκθειάζοντας τη δύναμη της στρατηγικής σχέσης της χώρας του με την Κίνα. Δεν είναι λοιπόν δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί η Κίνα αντέδρασε με τέτοιο σοκ στην απρόσμενη παρέμβαση του Donald Trump στη Βενεζουέλα. Η Αμερική όχι μόνο συνέλαβε έναν από τους στενότερους συμμάχους της Κίνας στη Νότια Αμερική, αλλά εξέθεσε και τα όρια της κινεζικής ισχύος.
Ορισμένοι αναρωτήθηκαν αν οι ενέργειες της Αμερικής στο Καράκας θα μπορούσαν να ανοίξουν το δρόμο για κάτι παρόμοιο στην Ταϊπέι. Αν η Αμερική έδειξε ότι μπορεί να περιφρονεί το διεθνές δίκαιο και να απαγάγει έναν ξένο ηγέτη που δεν της αρέσει, τι εμποδίζει την Κίνα να ακολουθήσει το παράδειγμά της στην άλλη πλευρά του πορθμού της Ταϊβάν; Βέβαια ο παραλληλισμός δεν είναι ακριβής. Το πρόβλημα της Κίνας δεν είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου, καθώς θεωρεί την επανένωση ως καθαρά εσωτερικό ζήτημα. Η κύρια ανησυχία της Κίνας είναι αν μια εισβολή στην Ταϊβάν θα ήταν επιτυχής. Υπό αυτή την έννοια, η περίπτωση της Βενεζουέλας δεν είναι ιδιαίτερα διδακτική. Ο στόχος της Κίνας δεν είναι η απομάκρυνση ενός απολυταρχικού ηγέτη. Ο στόχος της είναι η ολοκληρωτική κατάληψη μιας ζωντανής δημοκρατίας. Από την άλλη η άμυνα της Ταϊβάν είναι σχεδόν σίγουρα ισχυρότερη από εκείνη της Βενεζουέλας.
Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα, σύμφωνα με την AidData, ένα ερευνητικό κέντρο στο Κολέγιο William and Mary στη Βιρτζίνια, είναι τι σημαίνει η σύλληψη του κ. Maduro για τη θέση της Κίνας απέναντι στους εταίρους της σε όλο τον κόσμο. Η Βενεζουέλα υπήρξε ο μεγαλύτερος αποδέκτης επίσημων κινεζικών δανείων και επιχορηγήσεων στη Νότια Αμερική, λαμβάνοντας μεταξύ 2000 και 2023, περίπου 106 δισ. δολάρια. Μεγάλο μέρος αυτών των κονδυλίων κατευθύνθηκε σε έργα υποδομής της χώρας, ιδίως για την παραγωγή ενέργειας. Τα τελευταία χρόνια η Κίνα έστρεψε την προσοχή της στην αναδιάρθρωση του χρέους λόγω των οικονομικών προβλημάτων της Βενεζουέλας. Επιπλέον, η Κίνα έχει γίνει απαραίτητη ως μία από τις λίγες χώρες που αψηφούν τις αμερικανικές κυρώσεις. Παρόλο που η Κίνα λαμβάνει μόνο το 5% περίπου των εισαγωγών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, αυτό είναι αρκετό, καθώς αντιπροσωπεύει το επιβλητικό 80% της διεθνούς ζήτησης για το αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας.
Αυτού του είδους οι οικονομικές διασυνδέσεις έχουν φέρει τις δύο χώρες κοντά πολιτικά. Η υπεράσπιση της Βενεζουέλας ήταν ένας τρόπος για την Κίνα να υποστηρίξει το όραμά της για την «πολυπολικότητα» – συντομογραφία για έναν κόσμο στον οποίο η Αμερική θα είναι λιγότερο κυρίαρχη και η Κίνα περισσότερο. Το 2023 η Κίνα αναβάθμισε τη σχέση της με τη Βενεζουέλα σε σύμπραξη «παντός καιρού», μια διπλωματική ονομασία που σηματοδοτεί εγγύτητα και την οποία αποδίδει σε λίγες μόνο χώρες. Παράλληλα, η Βενεζουέλα υπήρξε ο μεγαλύτερος αγοραστής κινεζικών όπλων στη Νότια Αμερική, συμπεριλαμβανομένων των ραντάρ που φαίνεται να έχουν προσφέρει ελάχιστη βοήθεια στον κ. Maduro.
Ωστόσο, η στρατηγική υποστήριξη της Κίνας αποδεικνύεται, τελικά, ότι ήταν σε μεγάλο βαθμό ρητορική. Αυτό ήταν ένα μάθημα που το Ιράν έμαθε ήδη όταν αμερικανικά αεροσκάφη βομβάρδισαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του τον περασμένο Ιούνιο, προκαλώντας την κριτική της Κίνας αλλά τίποτα περισσότερο. Τους τελευταίους μήνες η Κίνα καταδικάζει ανελλιπώς τη στρατιωτική ανάπτυξη της Αμερικής κοντά στη Βενεζουέλα. Στον απόηχο της επιδρομής στο Καράκας, η Κίνα κατήγγειλε την Αμερική για παραβίαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας. Ωστόσο, πέραν της μεγαλοστομίας, τι έκανε για τον κ. Maduro την δύσκολη στιγμή; Η Κίνα έχει αναπτύξει, αλλά είναι επιφυλακτική ως προς την εξαγωγή προηγμένων οπλικών συστημάτων που θα μπορούσαν να παρέχουν ισχυρότερη αποτροπή έναντι αμερικανικών επιθέσεων. Οι παντός καιρού εταίροι της Κίνας μπορεί να αρχίσουν να αναρωτιούνται αν είναι πραγματικά πρόθυμη να τους προστατεύσει από σφοδρές καταιγίδες – ή απλώς προάγει μόνο τα δικά της συμφέροντα.
Η σύλληψη του κ. Μαδούρο λειτουργεί επίσης ως μια προσγείωση στην πραγματικότητα για την αυτοεικόνα της Κίνας ως γνήσιου παγκόσμιου παίκτη. Το λεγόμενο «παράρτημα Trump» στο Δόγμα Μονρόε, το οποίο περιλήφθηκε στη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών τον Δεκέμβριο, δεσμευόταν να στερήσει από «εξωημισφαιρικούς ανταγωνιστές» τη δυνατότητα να αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνάμεις ή να ελέγχουν στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία στο δυτικό ημισφαίριο. Ο στόχος ήταν σαφής: η Κίνα.
Λίγες ημέρες αργότερα, το Πεκίνο δημοσίευσε το πρώτο του έγγραφο πολιτικής για τη Λατινική Αμερική έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία, παρουσιάζοντας την περιοχή ως αναπόσπαστο μέρος της παγκόσμιας τάξης που ο κ. Xi φιλοδοξεί να διαμορφώσει. Ακόμη πιο εύγλωττες ήταν οι εικόνες ενός ηλεκτρονικά προσομοιωμένου πολεμικού παιγνίου, το οποίο μεταδόθηκε τον Δεκέμβριο από την κινεζική κρατική τηλεόραση: αντιπαρέθετε «κόκκινες» μονάδες σε έναν «μπλε» εχθρό κοντά στην Κούβα και τον Κόλπο του Μεξικού.
Στον πραγματικό κόσμο, η Κίνα έχει επεκτείνει το αποτύπωμά της στη Νότια Αμερική, προκαλώντας έντονη ανησυχία σε αξιωματούχους της Ουάσινγκτον. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι έχει δημιουργήσει εγκαταστάσεις ηλεκτρονικής παρακολούθησης στην Κούβα. Στην Αργεντινή λειτουργεί έναν ραδιοφωνικό σταθμό βαθέος διαστήματος. Από την εξόρυξη νικελίου έως την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, οι κινεζικές εταιρείες αναδεικνύονται σε σημαντική οικονομική δύναμη στη Βραζιλία, ενώ οι Κινέζοι επενδυτές κατέχουν πλέον μερίδια σε ένα εκτεταμένο φάσμα υποδομών σε ολόκληρη την περιοχή. Καμία επένδυση δεν είναι περισσότερο αμφιλεγόμενη από την κυριότητα, από όμιλο με έδρα το Χονγκ Κονγκ, λιμένων στα δύο άκρα της Διώρυγας του Παναμά. Η κυβέρνηση Τραμπ ασκεί πιέσεις ώστε οι εν λόγω λιμένες να μεταβιβαστούν σε Αμερικανούς επενδυτές. Η Κίνα, ωστόσο, παραμένει ανυποχώρητη.
Ως συνεπακόλουθο, η επιδρομή στη Βενεζουέλα ώθησε ορισμένους στοχαστές στο Πεκίνο να ζητήσουν μια αναπροσαρμογή της κινεζικής πολιτικής. Ο Jin Canrong του Πανεπιστημίου Renmin υποστηρίζει ότι η Κίνα πρέπει να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα του ό,τι και να κάνει στην περιοχή, είναι πιθανό να έρθει αντιμέτωπη με την Αμερική. Προς το παρόν, υποστηρίζει ότι η Κίνα πρέπει να προχωρήσει προσεκτικά στις επενδύσεις εκεί και να δώσει έμφαση κυρίως στο εμπόριο. Η ιδέα του είναι να διατηρήσει τους οικονομικούς δεσμούς στη Νότια Αμερική, αλλά να τους κατευθύνει προς μια λιγότερο πολιτικά βεβαρημένη κατεύθυνση, ώστε να αποφύγει την ανάφλεξη των εντάσεων με την Αμερική του κ. Trump.
Βέβαια, οι μεγαλύτεροι χαμένοι, από την «σύγκρουση» φαίνεται να είναι οι χώρες της Λατινικής Αμερικής που επιδιώκουν επενδύσεις από την Κίνα σε τομείς που τέμνονται με τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα, λέει η Margaret Myers της Σχολής Προηγμένων και Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins στην Ουάσιγκτον. Η ειρωνεία είναι ότι η ρητορική προσφορά της Κίνας – μια εναλλακτική σε μια αυταρχική Αμερική – σπάνια φαινόταν τόσο ελκυστική για πολλούς στην περιοχή. Τελικά, η μοίρα του κ. Maduro καταδεικνύει ότι η Κίνα, προς το παρόν, δεν διαθέτει ούτε τη δύναμη, αλλά ούτε και τη θέληση να προβεί σε ανάλογα αντίποινα στην Αμερική.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
