Η άνοια είναι τραγικά συχνή στους ηλικιωμένους. Το 2021 εκτιμάται ότι 57 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υπέφεραν από τη νόσο. Η γήρανση επίσης αποτελεί παράγοντα κινδύνου για πολλά άλλα προβλήματα υγείας, από τις χρόνιες φλεγμονές έως τη μείωση της λειτουργίας των οργάνων. Ωστόσο, ένα ολοένα αυξανόμενο σώμα ερευνών υποδηλώνει ότι ακόμη και η απλή ολοκλήρωση μιας σειράς εμβολιασμών κατά του έρπητα ζωστήρα μπορεί να επιβραδύνει ουσιαστικά αυτή την έκπτωση. Σε μια σειρά χωρών, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι μειώνει τον κίνδυνο κατά 20%.
Ο έρπης ζωστήρας είναι μια επώδυνη δερματική πάθηση που προκαλείται όταν ο ιός της ανεμοβλογιάς —ο οποίος μπορεί να παραμένει αδρανής στο σώμα για δεκαετίες— επανενεργοποιείται. Οι παλαιότερες εκδοχές του εμβολίου περιείχαν ζωντανή μορφή του ιού. Αυτές, πλέον, έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί. Το Shingrix, το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα που χρησιμοποιείται συχνότερα στην Αμερική και τη Βρετανία, περιέχει μικρές ποσότητες πρωτεϊνών που προέρχονται από την επιφάνεια του ιού, ώστε να διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού να αντιμετωπίσει τον πραγματικό ιό.
Πολλές αρχές δημόσιας υγείας συνιστούν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα για άτομα ηλικίας μεταξύ 65 και 80 ετών (αν και το ηλικιακό εύρος διαφέρει ανά περιοχή). Τα αυστηρά ηλικιακά όρια που εφαρμόστηκαν με την κυκλοφορία του εμβολίου σε κάθε χώρα ή περιοχή, σε συνδυασμό με τον μεγάλο αριθμό εμβολιασμένων, δημιούργησαν ένα φυσικό πείραμα για ερευνητές που επιθυμούν να μελετήσουν τις επιδράσεις του.
Τα τελευταία χρόνια, ο Pascal Geldsetzer, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, χρησιμοποιεί αυτή την προσέγγιση για να εξετάσει δεδομένα επιπολασμού της άνοιας σε πληθυσμούς της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας και της Ουαλίας. Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο Lancet Neurology, ο ίδιος και οι συνεργάτες του μελέτησαν επίσης 464.000 κατοίκους της καναδικής επαρχίας του Οντάριο. Τα ευρήματα και στις τέσσερις περιοχές δείχνουν ότι το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα μειώνει ουσιαστικά τον αριθμό των ανθρώπων που αναπτύσσουν είτε άνοια είτε ήπια γνωστική έκπτωση αργότερα στη ζωή. «Η καλύτερη εκτίμησή μας είναι ότι ο εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα αποτρέπει μία στις πέντε νέες διαγνώσεις άνοιας σε διάστημα επτά ετών», λέει ο δρ Geldsetzer.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο στο Journals of Gerontology: Series A υποδηλώνει ότι τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα δεν περιορίζονται στην άνοια. Οι ερευνητές βαθμολόγησαν την εξέλιξη της υγιούς γήρανσης σε 3.800 ενήλικες άνω των 70 ετών, βασισμένοι σε επτά κριτήρια που περιλάμβαναν τη φλεγμονή και τις επιπτώσεις της πάροδου του χρόνου στο DNA. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι όσοι είχαν εμβολιαστεί στο παρελθόν παρουσίαζαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής, καθώς και καλύτερη συνολική βαθμολογία.
Γιατί ακριβώς συμβαίνει αυτό παραμένει ασαφές. Μία πιθανότητα, λέει ο δρ. Geldsetzer, είναι ότι ο φαινομενικά αδρανής ιός της ανεμοβλογιάς ενδέχεται να προκαλεί συνεχή βλάβη στον οργανισμό έως ότου το εμβόλιο βοηθήσει στην εξουδετέρωσή του. Μια άλλη είναι ότι το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα προσφέρει μια ευρύτερη ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος —για παράδειγμα, ενθαρρύνοντας την παραγωγή λευκών αιμοσφαιρίων— οπότε και άλλα εμβόλια θα μπορούσαν να αποφέρουν παρόμοια οφέλη.
Βέβαια, πριν οι αρχές δημόσιας υγείας συστήσουν το εμβόλιο σε νεότερους ενήλικες πρέπει να απαντηθούν πολλά και σημαντικά ερωτήματα. Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη, για παράδειγμα, πόσο διαρκεί το προστατευτικό αποτέλεσμα ή αν αυτό ενισχύεται με την ηλικία. Και, παρότι ο κίνδυνος σοβαρών παρενεργειών σε νεότερα άτομα θεωρείται χαμηλός, απαιτούνται περισσότερα δεδομένα.
Για να απαντήσει σε ορισμένα από αυτά τα ερωτήματα, ο δρ. Geldsetzer. ελπίζει να ξεκινήσει σύντομα μια κλινική δοκιμή. Προς το παρόν, πάντως, θεωρεί τα στοιχεία αρκετά βάσιμα ώστε ο ίδιος να κάνει το εμβόλιο. «Αν είναι να υπόσχεσαι», λέει, «το καλύτερο είναι να μην μένεις στα λόγια, αλλά να πράττεις».
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
