Η εκστρατεία σαμποτάζ της Ρωσίας εναντίον της Ευρώπης έχει κλιμακωθεί τόσο δραματικά τους τελευταίους μήνες, ώστε στις 18 Σεπτεμβρίου ο Emmanuel Macron, πρόεδρος της Γαλλίας, κάλεσε τους αρχηγούς των γαλλικών κομμάτων και τους υποψήφιους για την προεδρία στο Ελιζέ, προκειμένου να τους ενημερώσει για την απειλή θυμάτων μεταξύ αμάχων. «Κανείς δεν είναι ασφαλής», δήλωσε ο κ. Macron, σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde. Οι Ρώσοι, είπε, στοχεύουν «να μας εκφοβίσουν και να διαλύσουν τη στήριξή μας στους Ουκρανούς».
Μία ημέρα νωρίτερα, ο Donald Tusk πρωθυπουργός της Πολωνίας, είχε δηλώσει ότι διέθετε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία σκόπευε να πλήξει ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζουν την Ουκρανία με drones ή πυραύλους, και στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι επρόκειτο για ατυχήματα. Η Ρωσία, είπε, θέλει να «παραλύσει» το ΝΑΤΟ, δοκιμάζοντας το Άρθρο 5 της συνθήκης της συμμαχίας, το οποίο δεσμεύει τα μέλη ότι μια επίθεση εναντίον ενός θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Μια χλιαρή αντίδραση εκ μέρους των συμμάχων θα έθετε εν αμφιβόλω αυτή τη δέσμευση.
Εδώ και πολλά χρόνια, η Ρωσία διεξάγει μυστικές επιχειρήσεις και προβοκάτσιες εναντίον ευρωπαϊκών χωρών με τρόπο ώστε να μπορεί να αρνηθεί την ευθύνη. Από την έναρξη της πλήρους εισβολής της στην Ουκρανία το 2022, αυτές έχουν αυξηθεί. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται παραβιάσεις εναέριου χώρου από αναγνωριστικά drones, επιθέσεις χάκερ, εμπρησμοί, βόμβες σε δέματα με στόχο εμπορικές πτήσεις, καθώς και σχέδια δολοφονίας στελεχών κορυφαίων ευρωπαϊκών εταιρειών εξοπλισμών. Τους τελευταίους μήνες, ο ρυθμός αυτών των σκοτεινών επιθέσεων φαίνεται να έχει αυξηθεί και πάλι. Σύμφωνα με αναλυτές και αξιωματούχους ασφαλείας, οι ρωσικές επιχειρήσεις έχουν τρεις βασικούς στόχους: να εξαναγκάσουν τις ευρωπαϊκές χώρες να σταματήσουν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία, να αυξήσουν το κόστος της παροχής αυτής της στήριξης, και να προσπαθήσουν να παρουσιάσουν το ΝΑΤΟ ως ανίσχυρο.
«Έχω την αίσθηση ότι περνάμε από μια σειρά μεμονωμένων περιστατικών γκρίζας ζώνης σε μια συνεχή εκστρατεία», λέει ο Andrew Thomson, πρώην Βρετανός διπλωμάτης που εργάζεται πλέον στη Monarch, γερμανική εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας. Μόλις μία εβδομάδα πριν μιλήσουν δημόσια ο κ. Tusk και ο κ. Macron, ιταλικά μαχητικά αεροσκάφη σε αποστολή του ΝΑΤΟ κατέρριψαν ένα drone γεμάτο εκρηκτικά που είχε εισέλθει στη Λιθουανία από τη Λευκορωσία, ενώ άλλα αεροσκάφη απογειώθηκαν βιαστικά για να αναχαιτίσουν δύο ρωσικά μαχητικά που παραβίασαν τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ. Την ίδια εβδομάδα, ρωσικά drones έπληξαν τρένο στην Ουκρανία σε απόσταση μόλις 2 χιλιομέτρων από συνοριακό πέρασμα με την Πολωνία, λίγο μετά τη διέλευση του Boris Johnson, πρώην Βρετανού πρωθυπουργού, και αρκετών ευρωπαίων αξιωματούχων ασφαλείας από την περιοχή. Στην Ολλανδία, το σιδηροδρομικό δίκτυο διαταράχθηκε πρόσφατα από τη συντονισμένη τοποθέτηση σωλήνων και καλωδίων πάνω στις γραμμές σε διάφορα σημεία της χώρας.
Σημαντικότερο ήταν το περιστατικό του Αυγούστου, όταν ένα drone γεμάτο εκρηκτικά κατευθύνθηκε προς ένα εμπορικό αεροσκάφος που χρησιμοποιούταν για τη μεταφορά όπλων προς την Ουκρανία, στο αεροδρόμιο Λειψία-Χάλε της Γερμανίας, χωρίς ωστόσο να εκραγεί. Οι γερμανικές αρχές κατηγόρησαν τη Ρωσία για την επίθεση και, ως αντίποινα, έκλεισαν ένα ρωσικό πολιτιστικό κέντρο στο Βερολίνο.
Δεν είναι όλα τα περιστατικά εύκολο να συνδεθούν με τον πραγματικό ένοχο με βεβαιότητα. Πολλές ρωσικές επιχειρήσεις είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να επιτρέπουν την άρνηση ευθύνης, γι’ αυτό και αποκαλούνται «υβριδικές» ή «πόλεμος γκρίζας ζώνης». Υπάρχουν πολύ περισσότερα τέτοια περιστατικά απ’ όσα επίσημα αναφέρονται, λέει ο κ. Thomson. Συχνά στοχεύουν κρίσιμες υποδομές ή εταιρείες άμυνας, και περιλαμβάνουν «ατυχήματα» που προκαλούν ζημιά σε βασικό εξοπλισμό, διαρρήξεις σε ευαίσθητες εγκαταστάσεις, καθώς και προσπάθειες διείσδυσης ή στρατολόγησης πρακτόρων. Μεμονωμένα, τα περιστατικά αυτά μπορεί να φαίνονται τυχαία, όμως στο σύνολό τους αποκαλύπτουν ένα μοτίβο διατάραξης και συλλογής πληροφοριών.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι πράξεις σαμποτάζ διεξάγονται από τοπικούς «πληρεξούσιους» ή εγκληματικές συμμορίες. Πολλοί από αυτούς ενδέχεται να μη γνωρίζουν καν ότι ο χρηματοδότης τους είναι η Ρωσία. Το πλεονέκτημα της χρήσης ανεξάρτητων σαμποτέρ είναι ότι καθιστά δυσκολότερη την απόδοση ευθυνών στις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών. Το μειονέκτημα είναι ότι, καθώς δεν πρόκειται για εκπαιδευμένους πράκτορες, είναι πιο πιθανό να αποτύχουν στην αποστολή τους.
«Η ασάφεια αποτελεί μέρος του ίδιου του όπλου», λέει ο David Cattler, πρώην αξιωματούχος πληροφοριών του ΝΑΤΟ, ο οποίος εργάζεται πλέον στο Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής (Centre for European Policy Analysis), ένα κέντρο μελετών στην Ουάσινγκτον. Η αβεβαιότητα των θυμάτων ως προς το τι πραγματικά συνέβη καθιστά δυσκολότερο για τις ευρωπαϊκές χώρες να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με την απάντησή τους. Οι «επιθέσεις» είναι σχεδιασμένες ώστε να έχουν αρκετά μεγάλη επίπτωση, παραμένοντας όμως κάτω από το όριο που θα προκαλούσε στρατιωτική αντίδραση από το ΝΑΤΟ.
Το χάος στους ολλανδικούς σιδηροδρόμους αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι ολλανδικές αρχές δεν έχουν διευκρινίσει αν το σαμποτάζ συνδεόταν με τη Ρωσία ή αν διαπράχθηκε από αγανακτισμένους αγρότες, οι οποίοι είχαν αποκλείσει δρόμους σε διαμαρτυρίες την ίδια ημέρα. Ωστόσο, επειδή η Ρωσία έχει συνδεθεί με άλλα περιστατικά γκρίζας ζώνης, επωφελείται από τον φόβο και την αμφιβολία ακόμη κι όταν δεν κατηγορείται με βεβαιότητα.
Η βασική πρόκληση για την Ευρώπη είναι το πώς θα αντιδράσει. Πολλές χώρες λαμβάνουν αμυντικά μέτρα, όπως η εγκατάσταση συστημάτων προστασίας από drones σε αεροδρόμια και άλλες κρίσιμες υποδομές. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη χρειάζεται επίσης να λάβει ισχυρότερα συλλογικά μέτρα, ώστε να αυξήσει το κόστος των υβριδικών επιθέσεων για τη Ρωσία. Μπορεί να ανταποδώσει περιορίζοντας τον αριθμό των θεωρήσεων εισόδου που εκδίδει σε Ρώσους, απελαύνοντας διπλωμάτες, κλείνοντας προξενεία, επιβάλλοντας αυστηρότερες κυρώσεις και, ενδεχομένως, αναλαμβάνοντας τις δικές της μυστικές επιχειρήσεις εναντίον ρωσικών συμφερόντων.
«Αυτό που σέβεται περισσότερο η Μόσχα είναι η δύναμη», λέει ο κ. Cattler. Αν η Ευρώπη δεν δείξει ότι είναι αρκετά σκληρή ώστε να αποτρέψει τις προκλήσεις, η Ρωσία θα συνεχίσει να κλιμακώνει τη δράση της. Μέχρι στιγμής, οι προκλήσεις της δεν έχουν οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες. Όμως θα μπορούσαν. Εμπόδια στις σιδηροτροχιές θα μπορούσαν να προκαλέσουν τον εκτροχιασμό τρένων. Επιθέσεις με drones σε αεροδρόμια θα μπορούσαν να καταρρίψουν κάποιο επιβατικό αεροσκάφος. Η πιο επικίνδυνη προσέγγιση θα ήταν να αφήσει κανείς τη Ρωσία να συνεχίσει να πιέζει μέχρι κάτι να τελικά «σπάσει».
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
