Ο κακομαθημένος Καναδάς ζει εις βάρος της Αμερικής εδώ και δεκαετίες. Σαν παρασιτικό έντομο, απολαμβάνει τα οφέλη του να είναι η αγαπημένη 51η πολιτεία της Αμερικής, χωρίς να προσφέρει τίποτα ως αντάλλαγμα. Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι δεν θα μπορούσαν να ζήσουν χωρίς την προστασία της Αμερικής, κι όμως ο αχάριστος πρωθυπουργός τους, Μαρκ Κάρνεϊ, αρνείται να υποκλιθεί στη μεγάλη και όμορφη χώρα που βρίσκεται στην άλλη πλευρά των συνόρων.
Έτσι βλέπει ο Ντόναλντ Τραμπ τον Καναδά, και αυτή η αντίληψη δεν αφήνει κανένα περιθώριο για αμοιβαίο όφελος μεταξύ των δύο συμμάχων. Ο εκφοβιστικός πρόεδρος αυξάνει συνεχώς τους δασμούς. Έχει μετονομάσει τη νότια πλευρά της λίμνης Οντάριο σε Λίμνη Αμερική. Οι Καναδοί καταναλωτές, ως απάντηση, φτύνουν το μπέρμπον τους από το Κεντάκι και εγκαταλείπουν το Λας Βέγκας. Ο κ. Κάρνεϊ, που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 18 μήνες, παραμένει ανυποχώρητος, πρωταγωνιστής μιας παρατεταμένης, δραματικής και συναρπαστικής αντιπαράθεσης.
Μέχρι τώρα, ίσως θα περίμενε κανείς ότι ο κ. Κάρνεϊ θα είχε υποκύψει. Ο Καναδάς είναι απλώς μια μεσαίου μεγέθους δύναμη, με μια μέτρια οικονομία και ασήμαντες ένοπλες δυνάμεις. Έχει άφθονες ευπάθειες. Μία από αυτές θα γίνει εμφανής στις 19 Οκτωβρίου, όταν η επαρχία της Αλμπέρτα θα πραγματοποιήσει δημοψήφισμα με το ερώτημα εάν θα μπορούσε κάποια μέρα να αποσχιστεί, παίρνοντας μαζί της μεγαλύτερα υπόγεια αποθέματα πετρελαίου από εκείνα που διαθέτουν ολόκληρες οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην πραγματικότητα, ο κ. Κάρνεϊ βρίσκεται σε πολύ ισχυρή θέση. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι κάτοικοι της Αλμπέρτας πιθανότατα θα ψηφίσουν υπέρ της παραμονής. Και υπό την ηγεσία του, ο Καναδάς τα πηγαίνει καλύτερα από όσο θα περίμενε κανείς. Τον Ιανουάριο, ήταν ο κ. Κάρνεϊ εκείνος που, στην ετήσια μεγάλη συγκέντρωση στο Νταβός, υποστήριξε ότι οι δυνάμεις που αποκάλεσε «μεσαίες δυνάμεις» πρέπει να βρουν τρόπους να αντιμετωπίσουν εκείνες που τις απειλούν. Εννέα μήνες αργότερα, η χώρα του προσφέρει διδάγματα για το τι πρέπει να κάνουν αυτές οι μεσαίες δυνάμεις όταν ο ηγεμονικός γίγαντας τραβάει το χαλί κάτω από τα πόδια τους.
Αυτά τα διδάγματα ξεκινούν με μια γερή δόση ρεαλισμού. Όπως εξηγούμε, οι μεσαίες δυνάμεις δεν θα αντικαταστήσουν ποτέ τις ηγεμονικές δυνάμεις ως τη δύναμη που στηρίζει ισχυρούς μόνιμους θεσμούς όπως ο ΟΗΕ. Ο κόσμος έχει γίνει πιο επικίνδυνος επειδή τόσο η Αμερική όσο και η Κίνα εκμεταλλεύονται ή υπονομεύουν ρυθμίσεις και κανόνες στο πλαίσιο των οποίων η εξουσία μοιραζόταν. Παίρνοντας θάρρος, δυνάμεις που επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση, όπως η Ρωσία και το Ιράν, γίνονται ακόμη πιο επιθετικές. Ο συντονισμός των πιο φιλειρηνικών μεσαίων δυνάμεων είναι συχνά υπερβολικά δύσκολος για να επιτευχθούν πολλά — όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς ακόμη και στην πιο ανεπτυγμένη ένωση μεσαίων δυνάμεων, την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, οι μεσαίες δυνάμεις μπορούν ακόμη να περιορίσουν μέρος της ζημιάς, όπως δείχνουν ο Καναδάς και οι σύμμαχοί του. Ο κ. Κάρνεϊ έχει ταξιδέψει με ταχύτατους ρυθμούς σε όλο τον κόσμο, συνάπτοντας νέες εμπορικές συμφωνίες αλλά και επιδιώκοντας συμφωνίες συμβολικού χαρακτήρα, όπως οι συζητήσεις περί συνδεδεμένης συμμετοχής στην ΕΕ. Με τον ίδιο τρόπο, αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν από μια μεγάλη εμπορική συμφωνία μεταξύ χωρών του Ειρηνικού, γνωστή ως TPP, κατά την πρώτη θητεία του κ. Τραμπ, η Ιαπωνία ανέλαβε πρωτοβουλία για την αναβίωσή της. Στον τομέα της άμυνας, ο Καναδάς περιορίζει την παλιά του εξάρτηση από την Αμερική και εξετάζει το ενδεχόμενο παραγγελίας σουηδικών μαχητικών αεροσκαφών Gripen — όπως ακριβώς η Νορβηγία αγοράζει βρετανικές φρεγάτες και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προμηθεύονται τα προηγμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της Ουκρανίας.
Όταν οι μεσαίες δυνάμεις αντιμετωπίζουν μια συγκεκριμένη απειλή, μπορούν να ασκήσουν την επιρροή τους, όπως συνέβη όταν η Ευρώπη απέκρουσε τις βλέψεις του κ. Τραμπ για τη Γροιλανδία. Τα πλεονεκτήματα και τα όρια αυτής της προσέγγισης είναι εμφανή στην Ουκρανία. Η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία από την Ευρώπη και τον Καναδά, η οποία ενισχύθηκε μετά την υποχώρηση της Αμερικής, δείχνει πώς οι μεσαίες δυνάμεις μπορούν να ενεργούν συντονισμένα. Ο στρατός του Βλαντίμιρ Πούτιν πληρώνει ένα τρομακτικό τίμημα σε ανθρώπινες ζωές για τα μικρά εδαφικά του κέρδη στο Ντονμπάς. Ωστόσο, και τα όρια είναι σαφή, όπως έδειξε ο κ. Τραμπ με τη διπλωματία του ντίζελ αυτή την εβδομάδα.
Το σημαντικότερο δίδαγμα του Καναδά, ωστόσο, προκύπτει από όσα κάνει στο εσωτερικό της χώρας ο πραγματιστής κ. Κάρνεϊ. Πριν από λίγα χρόνια, η αξιοθρήνητη πολιτική κατάσταση της χώρας και η παραπαίουσα κυβέρνησή της έμοιαζαν να έχουν καταρρεύσει. Το κατά κεφαλήν εισόδημα είχε υποχωρήσει από το 90% του αντίστοιχου αμερικανικού τη δεκαετία του 1980 σε μόλις 71% το 2022, με μεγάλο μέρος αυτής της πτώσης να ακολουθεί μια πρόσφατη απότομη αύξηση της μετανάστευσης εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης. Σήμερα, ο κ. Κάρνεϊ προωθεί καθυστερημένα μέτρα για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, το άνοιγμα της οικονομίας και την αύξηση των αμυντικών δαπανών από το αξιοθρήνητα χαμηλό 1,3% του ΑΕΠ στο 2%.
Μεταξύ των πρώτων του κινήσεων, κατήργησε έναν αντιδημοφιλή φόρο άνθρακα για τους καταναλωτές και δεσμεύτηκε να κατασκευάσει έναν αγωγό που θα μεταφέρει πετρέλαιο από την Αλμπέρτα στη δυτική ακτή. Έχει αρχίσει να περιορίζει τα εσωτερικά εμπόδια στο εμπόριο, ακύρωσε μια μεγάλη αύξηση του φόρου υπεραξίας, μείωσε τον χαμηλότερο συντελεστή φόρου εισοδήματος και παρουσίασε σχέδια για τον περιορισμό των ομοσπονδιακών δαπανών. Σε αυτή την εμπορική διαμάχη με την Αμερική, ο Καναδάς έχει επίσης δείξει ότι μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, επιβάλλοντας ανταποδοτικούς δασμούς σε αμερικανικές εισαγωγές από πολιτείες όπου το εκλογικό αποτέλεσμα είναι αμφίρροπο, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, και προσπαθώντας εσπευσμένα να μειώσει τη μακροπρόθεσμη εξάρτησή του από τη γειτονική χώρα.
Ο κ. Κάρνεϊ έχει μέχρι στιγμής καταφέρει να αντισταθεί σε αυτό που είναι γνωστό ως «κατάρα του Γιούνκερ», η οποία πήρε το όνομά της από έναν πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Μιλώντας για τις μεταρρυθμίσεις, ο κ. Γιούνκερ είχε πει κάποτε: «Όλοι γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε, απλώς δεν γνωρίζουμε πώς θα επανεκλεγούμε αφού το κάνουμε». Ωστόσο, η δημοτικότητα του κ. Κάρνεϊ εκτοξεύεται ακόμη και ενώ προχωρά σε μεταρρυθμίσεις. Πριν από δύο χρόνια, περισσότεροι από εννέα στους δέκα Καναδούς δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν τη φωτογραφία του. Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα κύμα αγάπης για το φύλλο σφενδάμου: οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το ποσοστό αποδοχής του πρωθυπουργού πλησιάζει το 70%. Σε διεθνές επίπεδο, έχει αντικαταστήσει τον δοκιμαζόμενο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας ως το ίνδαλμα των κεντρώων. Η αντίθεση με τον κ. Τραμπ, ο οποίος δεν είναι αγαπητός ούτε στους δικούς του ψηφοφόρους, είναι έντονη.
Είναι αλήθεια ότι ο Καναδάς πρέπει να προχωρήσει περισσότερο και ταχύτερα στις μεταρρυθμίσεις απελευθέρωσης της οικονομίας του. Υπάρχουν πολλές πιθανότητες οι σχέσεις με την Αμερική να βελτιωθούν όταν ο κ. Τραμπ αποχωρήσει από την εξουσία το 2029, αλλά αυτό δεν είναι βέβαιο. Επομένως, θα πρέπει να εργαστεί ώστε να διατηρήσει ανοιχτές τις επιλογές του.
Η περηφάνια του φύλλου σφενδάμου (Καναδά)
Οι άλλες μεσαίες δυνάμεις μπορούν να διδαχθούν από τον Καναδά. Φυσικά, διαθέτει ορισμένα πλεονεκτήματα που εκείνες δεν μπορούν να αντιγράψουν, όπως τα τεράστια ενεργειακά και ορυκτά του αποθέματα και την ευνοϊκή γεωγραφική του θέση, μακριά από τις πιο επικίνδυνες εστίες γεωπολιτικής έντασης. Ωστόσο, υπάρχει περιθώριο να συνεργαστούν σε μεμονωμένα εγχειρήματα με συγκεκριμένους και περιορισμένους στόχους.
Και μπορούν να ενισχύσουν τη θέση τους στο εξωτερικό αξιοποιώντας την ανάγκη για αλλαγές στο εσωτερικό τους. Κατά κάποιον τρόπο, ο κ. Τραμπ έχει κάνει χάρη σε όλες τις δημοκρατίες, δίνοντάς τους έναν λόγο να αντιμετωπίσουν μακροχρόνια προβλήματα που φαίνονταν υπερβολικά δύσκολα. Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να προετοιμαστούν για έναν επικίνδυνο κόσμο. Θα πρέπει να στραφούν στον κ. Κάρνεϊ και στον Καναδά για να βρουν μια απάντηση στο τι πρέπει να κάνουν.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
