Σε έναν ήσυχο δρόμο της αριστοκρατικής συνοικίας Τσέλσι του Λονδίνου βρίσκεται η HUM2N, μια κλινική μακροζωίας. Στο εσωτερικό της, ένας άνδρας που φορά κάλτσες, γάντια και μια κορδέλα στο κεφάλι μπαίνει σε έναν θάλαμο μεγέθους ψυγείου, ο οποίος έχει ψυχθεί στους -110°C. Λίγα λεπτά «κρυοθεραπείας» τον αφήνουν, σύμφωνα με τη δική του περιγραφή, αναζωογονημένο. Στο διπλανό δωμάτιο, μια γυναίκα ξαπλώνει μέσα σε έναν υπερβαρικό θάλαμο, μια κάψουλα υπό πίεση που μοιάζει με μικρό υποβρύχιο, αναπνέοντας καθαρό οξυγόνο. Άλλοι πελάτες λαμβάνουν ενδοφλέβιες εγχύσεις NAD+, ενός μορίου που χρειάζονται τα κύτταρα για να μετατρέπουν την τροφή σε ενέργεια, ή υποβάλλονται σε διαδικασία κατά την οποία τους αφαιρείται αίμα, αναμειγνύεται με όζον και στη συνέχεια επανεισάγεται στον οργανισμό τους. Ένα πακέτο πέντε συνεδριών στην κλινική κοστίζει περίπου 3.000 λίρες (4.025 δολάρια).
Η επιδίωξη της αιώνιας ζωής έχει προσελκύσει τελευταία ανανεωμένο ενδιαφέρον. Ο Ντάριο Αμοντέι, επικεφαλής της Anthropic, ενός εργαστηρίου τεχνητής νοημοσύνης, έχει υποστηρίξει ότι η τεχνολογία του θα μπορούσε να αυξήσει τη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής στα 150 χρόνια. Ο Σαμ Άλτμαν, ο ομόλογός του στην OpenAI, έχει επενδύσει περισσότερα από 180 εκατομμύρια δολάρια στη Retro Biosciences, μια εταιρεία που στοχεύει να προσθέσει δέκα χρόνια υγιούς ζωής στον άνθρωπο. Το ίδιο πρόθυμοι εμφανίζονται και οι ισχυροί παράγοντες εκτός της Σίλικον Βάλεϊ. Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν ακούστηκαν να συζητούν το ενδεχόμενο οι μεταμοσχεύσεις οργάνων να καταστήσουν κάποια μέρα δυνατή την αθανασία.
Οι πελάτες της HUM2N περιλαμβάνουν από διευθυντικά στελέχη επιχειρήσεων και αθλητές μέχρι ασθενείς ηλικίας άνω των 80 ετών με χρόνιες παθήσεις, λέει ο Μοχάμεντ Εναγιάτ, ιδρυτής της. Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά, το ενδιαφέρον για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής διεισδύει σταδιακά στην καθημερινότητα του ευρύτερου κοινού. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, ενός οργανισμού που αποτελείται κυρίως από πλούσιες χώρες, σχεδόν το ένα πέμπτο του πληθυσμού είναι ηλικίας 65 ετών και άνω· μέχρι το 2050, το ποσοστό αυτό θα ξεπερνά το ένα τέταρτο. Ένας από τους πιο ένθερμους κήρυκες της μακροζωίας είναι ο Μπράιαν Τζόνσον, ένας επιχειρηματίας της τεχνολογίας που ελπίζει να μην πεθάνει ποτέ. Έχει μετατρέψει το προσωπικό του πρόγραμμα σε ντοκιμαντέρ του Netflix και σε κανάλι στο YouTube με περισσότερους από 2 εκατομμύρια συνδρομητές.
Δύο πολύ διαφορετικοί κλάδοι επιδιώκουν να αξιοποιήσουν αυτή την ευκαιρία. Ο πρώτος είναι ένας πολύμορφος και ελάχιστα ρυθμιζόμενος χώρος κλινικών και διαδικτυακών επιχειρήσεων που πωλούν συμπληρώματα διατροφής, διαγνωστικές σαρώσεις και θεραπείες, των οποίων η αποτελεσματικότητα είναι μερικές φορές αμφίβολη. Ο δεύτερος κινείται πιο αργά, αλλά έχει μεγαλύτερη σημασία. Σε συνεργασία με τις μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες του κόσμου, μια νέα γενιά εταιρειών βιοτεχνολογίας αναπτύσσει φάρμακα που ενδέχεται να επιβραδύνουν την ίδια τη γήρανση — ή ακόμη και να την αντιστρέψουν.
Το έπαθλο είναι τεράστιο. Οι επικεφαλής των φαρμακευτικών εταιρειών θεωρούσαν επί χρόνια την παχυσαρκία μια εξειδικευμένη αγορά περιορισμένου ενδιαφέροντος. Τα φάρμακα GLP-1 απέδειξαν ότι έκαναν λάθος και κατέστησαν την Eli Lilly την πρώτη φαρμακευτική εταιρεία με αξία 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Ένα φάρμακο που θα επιβράδυνε τη γήρανση θα μπορούσε να είναι ακόμη μεγαλύτερη επιτυχία. «Μπορείς να πουλήσεις έναν χρόνο ζωής», συλλογίζεται ο Άλεξ Ζαβορόνκοφ, ιδρυτής της Insilico Medicine, μιας εταιρείας ανακάλυψης φαρμάκων με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. «Πόσα μπορείς να χρεώσεις;»
Το άνθος της νεότητας
Ένα τέτοιο φάρμακο μπορεί να απέχει ακόμη πολλά χρόνια, εάν τελικά εμφανιστεί ποτέ. Στο κενό αυτό έχει σπεύσει να εισέλθει ένας επιχειρηματικός κλάδος που απευθύνεται στους ανυπόμονους και λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό έξω από το συμβατικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης. Οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν καλύπτουν σχεδόν καμία από αυτές τις υπηρεσίες, επομένως οι πελάτες πληρώνουν από την τσέπη τους.
Πρώτα έρχονται οι μετρήσεις, με βάση την πεποίθηση ότι η παρακολούθηση των πάντων θα επιτρέψει τον εντοπισμό προβλημάτων αρκετά νωρίς ώστε να αντιμετωπιστούν. Οι πάροχοι προσφέρουν εξετάσεις αίματος, αλληλούχηση του γονιδιώματος και σαρώσεις ολόκληρου του σώματος, υποσχόμενοι να εντοπίσουν καρκίνους ή αυτοάνοσα νοσήματα πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Η Prenuvo, μία από αυτές τις εταιρείες, χρεώνει περίπου 4.000 δολάρια για μια μαγνητική τομογραφία ολόκληρου του σώματος ενός ασθενούς. Πολλές εταιρείες πωλούν ετήσιες συνδρομές, επαναλαμβάνοντας τακτικά τις εξετάσεις των πελατών τους για να εντοπίζουν αλλαγές. Η Neko Health, μια σουηδική εταιρεία που υποστηρίζεται από τον Ντάνιελ Εκ, συνιδρυτή του Spotify, συγκέντρωσε 700 εκατομμύρια δολάρια τον Ιούλιο, ενόψει της έναρξης των δραστηριοτήτων της στην Αμερική.
Στη συνέχεια έρχεται η θεραπεία. Μεγάλο μέρος αυτής πραγματοποιείται σε κλινικές μακροζωίας όπως η HUM2N. Ορισμένες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό τους σε περίπου 800 μόνο στην Αμερική. Ο χαρακτηρισμός «κλινική μακροζωίας» δεν υπόκειται σε ρυθμιστικό πλαίσιο και ορίζεται αόριστα, λέει η Αντρέα Μάιερ του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, η οποία έχει και η ίδια συνιδρύσει μια κλινική μακροζωίας. Σε υπερβολικά πολλές από αυτές, λέει, οι πελάτες επιλέγουν μόνοι τους τη θεραπεία τους, σαν να παραγγέλνουν πίτσα. «Αυτό δεν είναι περίθαλψη».
Οι πιο τολμηροί ασθενείς κατευθύνονται προς το Ροατάν, ένα νησί στα ανοικτά της Ονδούρας, εκτός της εμβέλειας των αμερικανικών ρυθμιστικών αρχών, όπου οι κλινικές προσφέρουν γονιδιακή θεραπεία, εγχύσεις βλαστοκυττάρων και άλλες πειραματικές θεραπείες. Άλλοι στρέφονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου ένας αυξανόμενος αριθμός influencers προωθεί ελιξίρια. Η εταιρεία Blueprint του κ. Τζόνσον πωλεί συμπληρώματα διατροφής, ένα μείγμα μακροζωίας σε σκόνη — και ελαιόλαδο. Υπάρχουν επίσης πολλές διαδικτυακές επιχειρήσεις που πωλούν ενέσιμα «πεπτίδια», συμπεριλαμβανομένου του «Wolverine stack», ενός συνδυασμού που υποτίθεται ότι επιταχύνει την αποκατάσταση των μυών και των τενόντων.
Ελάχιστα από όλα αυτά στηρίζονται σε στέρεα επιστημονικά δεδομένα. Το Αμερικανικό Κολέγιο Ακτινολογίας, ένας επαγγελματικός επιστημονικός φορέας, δηλώνει ότι δεν υπάρχουν «τεκμηριωμένα στοιχεία» που να αποδεικνύουν ότι ο προληπτικός έλεγχος ολόκληρου του σώματος είναι οικονομικά αποδοτικός ή παρατείνει τη ζωή. Τέτοιες σαρώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε υπερδιάγνωση, αποκαλύπτοντας ακίνδυνες ανωμαλίες που προκαλούν περιττές πρόσθετες εξετάσεις. Οι θεραπείες δεν παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα. Οι μελέτες για τα συμπληρώματα NAD+ έχουν καταλήξει σε ασαφή συμπεράσματα ή έχουν δείξει περιορισμένη επίδραση. Τα πεπτίδια αποτελούν μια ανεξέλεγκτη αγορά, με τους πωλητές να τα επισημαίνουν συχνά ως προϊόντα «μόνο για ερευνητική χρήση», προκειμένου να παρακάμπτουν τις ρυθμιστικές αρχές. Τα επιχειρήματα υπέρ τους βασίζονται κυρίως σε μελέτες σε ζώα ή σε ανεπίσημες μαρτυρίες.
Παράλληλα, οι φαρμακευτικές εταιρείες αναζητούν επιστημονικά αποδεδειγμένους τρόπους να προσθέσουν χρόνια υγιούς ζωής — μια πολύ πιο επίπονη διαδικασία. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) δεν αντιμετωπίζει τη γήρανση ως ασθένεια, επομένως δεν υπάρχει διαδικασία έγκρισης ενός φαρμάκου που την επιβραδύνει. Τα υποψήφια φάρμακα μακροζωίας πρέπει, αντίθετα, να εξασφαλίσουν έγκριση για τη θεραπεία μιας συγκεκριμένης πάθησης, συχνά κάποιας που συνδέεται με τη γήρανση, και στη συνέχεια να προσπαθήσουν να επεκτείνουν τη χρήση τους και σε άλλες παθήσεις.
Τα φάρμακα GLP-1 δείχνουν πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό. Αρχικά εγκρίθηκαν για τον διαβήτη και στη συνέχεια για την παχυσαρκία, αλλά έκτοτε έχει αποδειχθεί ότι βοηθούν και στην αντιμετώπιση των καρδιακών παθήσεων, της υπνικής άπνοιας και των νεφρικών προβλημάτων, τα οποία γίνονται όλα συχνότερα με την ηλικία. Μειώνοντας τον κίνδυνο τέτοιων παθήσεων, τα φάρμακα μπορεί επίσης να βοηθούν τους ανθρώπους να ζουν περισσότερο. Σε ένα συνέδριο για τη μακροζωία στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, τον Οκτώβριο, τόσο η Eli Lilly όσο και η δανέζικη ανταγωνίστριά της, Novo, παρουσίασαν στοιχεία που υποδήλωναν ότι οι ασθενείς που λάμβαναν τα φάρμακά τους GLP-1 γερνούσαν πιο αργά. Το μέτρο σύγκρισης ήταν τα «ρολόγια γήρανσης», τα οποία εκτιμούν πόσο γερασμένο είναι πραγματικά ένα σώμα (σε αντίθεση με το πόσα γενέθλια έχει γιορτάσει), με βάση χημικά σημάδια στο DNA ή τη σύνθεση των πρωτεϊνών στο αίμα. Τα στοιχεία της Novo έδειξαν ότι η βιολογική ηλικία της καρδιάς ήταν έως και τέσσερα χρόνια μικρότερη από εκείνη των ασθενών που λάμβαναν εικονικό φάρμακο. Η Lilly χαρακτηρίζει τα δικά της αποτελέσματα προκαταρκτικά. Και όλοι οι ασθενείς που μελετήθηκαν ήταν υπέρβαροι ή διαβητικοί. Είναι άγνωστο αν τα φάρμακα έχουν το ίδιο αποτέλεσμα σε υγιείς και αδύνατους ανθρώπους.
Ωστόσο, όποια κι αν αποδειχθεί τελικά η επίδραση των φαρμάκων GLP-1 στη γήρανση, έχουν ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες αντιμετωπίζουν αυτή την ευκαιρία. Πριν από πέντε ή δέκα χρόνια, οι φαρμακευτικές εταιρείες επικεντρώνονταν στις σπάνιες ασθένειες, λέει ο Στίβεν Ρόπερ της συμβουλευτικής εταιρείας L.E.K. Όμως τα GLP-1 έχουν αποκαταστήσει την ελκυστικότητα των φαρμάκων που απευθύνονται στη μαζική αγορά, φέρνοντας τη μακροζωία σε έναν τομέα στον οποίο οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες «αισθάνονται άνετα όσον αφορά τη διάθεσή τους να αναλαμβάνουν κινδύνους».
Αντί να αναπτύσσουν οι ίδιες φάρμακα μακροζωίας, οι φαρμακευτικές κολοσσοί αγοράζουν κυρίως δικαιώματα αξιοποίησης της έρευνας των εταιρειών βιοτεχνολογίας. Η Eli Lilly έχει συνάψει συμφωνία με την Insilico αξίας έως 2,75 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Novartis, μια ελβετική φαρμακευτική εταιρεία, έχει συνάψει συμφωνία αξίας έως 550 εκατομμυρίων δολαρίων με τη BioAge Labs, μια εταιρεία βιοτεχνολογίας μακροζωίας από την Καλιφόρνια. Ο αριθμός τέτοιων νεοφυών επιχειρήσεων αυξάνεται. Πέρυσι, οι εταιρείες βιοτεχνολογίας μακροζωίας συγκέντρωσαν 18,4 δισεκατομμύρια δολάρια, περισσότερα από το συνολικό ποσό που είχαν συγκεντρώσει κατά τα προηγούμενα δέκα χρόνια (βλ. γράφημα).
Μέρος αυτών των χρημάτων κατευθύνεται σε εταιρείες που έχουν σχεδιάσει εξαρχής τις θεραπείες τους ώστε να στοχεύουν τη γήρανση. Η Insilico αποκαλεί τα προϊόντα της «θεραπείες διπλού σκοπού», καθεμία από τις οποίες στοχεύει ταυτόχρονα μια συγκεκριμένη ασθένεια και τη γήρανση. Ένα φάρμακο που θα στόχευε αποκλειστικά τη γήρανση, υποστηρίζει ο δρ Ζαβορόνκοφ, επικεφαλής της εταιρείας, θα δυσκολευόταν να προσελκύσει σοβαρούς επενδυτές. Το πιο προχωρημένο υποψήφιο φάρμακο της Insilico, το rentosertib, αντιμετωπίζει την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση, μια ασθένεια που προκαλεί ουλές στους πνεύμονες. Τον Ιούλιο εισήλθε σε κλινική δοκιμή προχωρημένου σταδίου, γεγονός που το καθιστά ένα από τα πιο προχωρημένα φάρμακα που έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα τη γήρανση. Σε μια προηγούμενη δοκιμή με 42 ασθενείς, τα ρολόγια γήρανσης έδειξαν ότι όσοι λάμβαναν το φάρμακο ήταν βιολογικά νεότεροι από εκείνους που λάμβαναν εικονικό φάρμακο, κατά περίπου τρία χρόνια σύμφωνα με ορισμένες μετρήσεις, αν και όλοι ήταν ήδη ασθενείς.
Άλλες νεοφυείς επιχειρήσεις επιδιώκουν να αντιστρέψουν πλήρως τη γήρανση. Μεταξύ αυτών είναι η Retro του κ. Άλτμαν, η Altos Labs, η οποία συγκέντρωσε 3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022, και η NewLimit, συνιδρυτής της οποίας είναι ο Μπράιαν Άρμστρονγκ, επιχειρηματίας στον χώρο των κρυπτονομισμάτων, και η οποία ανακοίνωσε τον Ιούνιο νέα χρηματοδότηση ύψους 435 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι περισσότερες βασίζονται στον «επιγενετικό επαναπρογραμματισμό», την ιδέα ότι οι χημικοί διακόπτες πάνω στο DNA, οι οποίοι απορρυθμίζονται με την ηλικία, μπορούν να επαναρυθμιστούν.
Προηγούμενες προσπάθειες φαρμακευτικών εταιρειών να δημιουργήσουν θεραπείες μακροζωίας κατέληξαν σε απογοήτευση. Το 2008, η βρετανική GSK αγόρασε τη Sirtris, μια εταιρεία βιοτεχνολογίας που ανέπτυσσε φάρμακα εμπνευσμένα από τη ρεσβερατρόλη, μια ουσία που περιέχεται στο κόκκινο κρασί. Πέντε χρόνια αργότερα, έκλεισε την εταιρεία. Η Calico, που ιδρύθηκε από την Google το 2013 για να αντιμετωπίσει τη γήρανση, έχει επιτύχει ελάχιστα. Η Unity Biotechnology, μια νεοφυής επιχείρηση που επικεντρωνόταν στην απομάκρυνση των γηρασμένων κυττάρων, απέλυσε ολόκληρο το προσωπικό της τον Μάιο του περασμένου έτους, έπειτα από απογοητευτικά αποτελέσματα κλινικών δοκιμών.
Η νέα γενιά ιδρυτών και επενδυτών εταιρειών βιοτεχνολογίας υποστηρίζει ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά, εν μέρει χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία ελπίζουν ότι θα επιταχύνει τις νέες ανακαλύψεις. Οι πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους ενός φαρμάκου που στοχεύει στον επιγενετικό επαναπρογραμματισμό —μιας θεραπείας για το ήπαρ που αναπτύχθηκε από τη NewLimit— ενδέχεται να ξεκινήσουν τον επόμενο χρόνο. Όσο θα συγκεντρώνονται τα αποτελέσματα, οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να αναζητούν την αθανασία αλλού.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
