Χαλαρότερες εποπτικές απαιτήσεις με απλούστευση σημαντικών εποπτικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των stress tests, προκειμένου να κάνει πιο ουσιαστική την προληπτική εποπτεία και αναλογική με αυτήν των συστημικών τραπεζών, προωθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τις μη συστημικές τράπεζες.
Οι εποπτικές αρχές της ευρωζώνης έχουν διαμορφώσει προτάσεις για την ενίσχυση της αναλογικότητας των προληπτικών απαιτήσεων και των εποπτικών πρακτικών όσον αφορά τα μικρότερα πιστωτικά ιδρύματα, οι οποίες διευρύνουν το υφιστάμενο πλαίσιο για την εποπτεία των μη συστημικών τραπεζών, μειώνοντας ταυτόχρονα τη συχνότητα ορισμένων εποπτικών δραστηριοτήτων, απλουστεύοντας τις απαιτήσεις για τις ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests) και τη διακυβέρνηση και εξορθολογίζοντας περαιτέρω τις υποχρεώσεις υποβολής αναφορών.
Στόχος είναι μέσω της μείωσης της αδικαιολόγητης πολυπλοκότητας και του διοικητικού φόρτου για τις μικρές και μη σύνθετες τράπεζες, να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του πολυδιάστατου τραπεζικού τομέα της Ευρώπης, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ανθεκτικότητά του. Επομένως, δεν πρόκειται για χαλάρωση των δικλίδων ασφαλείας για τις μικρές τράπεζες, αλλά για τη διασφάλιση ότι η εποπτεία βασίζεται στον κίνδυνο, είναι αποτελεσματική και διέπεται από την αρχή της αναλογικότητας.
Σημειώνεται ότι η αρχή της αναλογικότητας δεν πρέπει να συγχέεται με τη μείωση των προληπτικών προτύπων για τις μικρότερες τράπεζες. Στόχος δεν είναι η υποβάθμιση των προτύπων, αλλά η επίτευξή τους με τρόπο πιο αποδοτικό και ανάλογο προς το μέγεθος και τη φύση των τραπεζικών ιδρυμάτων. Επιπλέον, οποιοδήποτε απλουστευμένο καθεστώς για τις μικρότερες τράπεζες πρέπει να συνοδεύεται από ένα αξιόπιστο, ευέλικτο και αποτελεσματικό πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων για τα εν λόγω ιδρύματα. Μια εποπτεία που διέπεται περισσότερο από την αρχή της αναλογικότητας και βασίζεται στον κίνδυνο μπορεί να βοηθήσει τις μικρότερες τράπεζες να διαθέσουν τους περιορισμένους πόρους τους στην εστίαση στους σημαντικότερους κινδύνους –μέσω της ορθής διαχείρισης κινδύνων–, στην εξυπηρέτηση των πελατών, στην επένδυση στη μελλοντική τους ανταγωνιστικότητα, στην ενίσχυση της αποδοτικότητας και στη διατήρηση της ανταγωνιστικής τους θέσης σε έναν χρηματοπιστωτικό τομέα που καθορίζεται όλο και περισσότερο από την τεχνολογία.
Διευρυμένος ορισμός για το τι συνιστά «μικρή» τράπεζα
Ο ορισμός των μη συστημικών τραπεζών είναι ήδη ευρύς και τον Δεκέμβριο του 2025, κάλυπτε το 75% του συνόλου των λιγότερο σημαντικών ιδρυμάτων (LSIs) που υπάγονται στην ευρωπαϊκή τραπεζική εποπτεία, δηλαδή περισσότερες από 1.400 μικρές τράπεζες. Για να χαρακτηριστεί ένα ίδρυμα ως μη συστημικό πρέπει να πληροί κριτήρια τόσο ως προς το μέγεθος, όσο και ως προς την πολυπλοκότητα. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι το τι συνιστά «μικρό» ισολογισμό πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο της εθνικής αγοράς στην οποία δραστηριοποιείται το εκάστοτε ίδρυμα. Για τον λόγο αυτό, προτείνει μια τροποποίηση στο πλαίσιο της ΕΕ, η οποία θα επιτρέπει στις εθνικές αρχές να αυξήσουν το όριο του συνολικού ενεργητικού στον ορισμό του SNCI (Small and Non-Complex Institution) δηλ. του μικρού και μη πολύπλοκου ιδρύματος, από τα 5 δισ. ευρώ που ισχύουν σήμερα έως και τα 10 δισ. ευρώ εφόσον το κρίνουν σκόπιμο, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος και τη διάρθρωση του εγχώριου τομέα των λιγότερο σημαντικών ιδρυμάτων (LSIs).
Παράλληλα, η ΕΚΤ προτείνει αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε να αποδίδεται ακριβέστερα στην πράξη η έννοια του «μη σύνθετου» (non-complex) χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον ισχύοντα κανονισμό, ως SNCI μπορούν να χαρακτηριστούν μόνο οι τράπεζες που υπόκεινται, μεταξύ άλλων, σε απλουστευμένο σχεδιασμό εξυγίανσης και αποκατάστασης. Με βάση την εμπειρία τους από ένα ευρύ φάσμα ιδρυμάτων, η ΕΚΤ και οι εθνικές αρμόδιες αρχές (ΕΑΑ) εκτιμούν ότι η αναφορά σε στρατηγική εκκαθάρισης εντός του σχεδίου εξυγίανσης μιας τράπεζας θα αποτελούσε σαφέστερη ένδειξη απουσίας πολυπλοκότητας.
Συνολικά, οι προτεινόμενες αλλαγές στον ορισμό του SNCI θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ένταξη έως και του 85% των λιγότερο σημαντικών ιδρυμάτων (LSIs) στην κατηγορία αυτή, επιτρέποντας τον χαρακτηρισμό περίπου 150 επιπλέον τραπεζών ως SNCI.
Περαιτέρω ενίσχυση της αναλογικότητας στις εποπτικές δραστηριότητες
Σύμφωνα με το σκεπτικό των προτάσεων της ΕΚΤ, η αναλογικότητα και η εποπτεία βάσει κινδύνου μπορούν επίσης να ενισχυθούν περαιτέρω μέσω του τρόπου με τον οποίο ασκείται η εποπτεία στην πράξη.
Για παράδειγμα, η Διαδικασία Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP) και ο συναφής εποπτικός έλεγχος των διαδικασιών εσωτερικής αξιολόγησης της επάρκειας κεφαλαίου και ρευστότητας αποτελούν βασικά στοιχεία της εποπτικής εργαλειοθήκης. Οι επόπτες ενδέχεται – εφόσον κρίνεται σκόπιμο από την άποψη του κινδύνου και επαρκές για την αποτελεσματική εκπλήρωση της εντολής τους – να αξιολογούν ορισμένα επιμέρους στοιχεία κινδύνου σε ορίζοντα πολλών ετών. Στο μέλλον, ορισμένες οντότητες ενδέχεται να μην υπόκεινται στη διαδικασία SREP για διάστημα δύο έως τριών ετών. Αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει την άσκηση εποπτικής διακριτικής ευχέρειας, ώστε η διαδικασία SREP να μπορεί να διενεργείται συχνότερα σε περιπτώσεις όπου οι υποκείμενοι κίνδυνοι δικαιολογούν εντατικότερο έλεγχο. Η δυνατότητα ύπαρξης τέτοιων διαστημάτων χωρίς SREP θα μπορούσε να ελαφρύνει τον φόρτο εργασίας των τραπεζών, χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητα της εποπτείας. Πράγμα που σημαίνει ότι όταν οι κίνδυνοι είναι χαμηλοί, ορισμένες εποπτικές αξιολογήσεις θα διενεργούνται, στην πράξη, ακόμη πιο αραιά, μειώνοντας το βάρος για τις τράπεζες χωρίς να υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της εποπτείας.
Ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests)
Όσον αφορά τις εποπτικές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests), η ΕΚΤ προτίθεται να διενεργεί τακτικές ασκήσεις τύπου «bottom-up» (κατά τις οποίες οι τράπεζες εκτελούν και υποβάλλουν τις δικές τους προβλέψεις υπό ακραία σενάρια) μόνο σε πολύ επιλεκτική βάση για τα λιγότερο σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα. Βασιζόμενοι αντ’ αυτού σε προσεγγίσεις τύπου «top-down» (κατά τις οποίες οι προβλέψεις εκτελούνται κεντρικά από τους επόπτες), θα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά ο φόρτος εργασίας για σχεδόν 1.000 μη συστημικές τράπεζες, οι οποίες σήμερα εξακολουθούν να υπόκεινται σε ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων τύπου «bottom-up».
Υποβολή αναφορών
Όσον αφορά την υποβολή αναφορών, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη διάφορες πρωτοβουλίες, η υλοποίηση των οποίων προγραμματίζεται για το εγγύς μέλλον. Ήδη τα συστήματα της ΕΚΤ έχουν προσαρμοστεί ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί ένα «κατώφλι» ουσιαστικότητας για την επανυποβολή στοιχείων, μόλις οριστικοποιηθούν οι σχετικές νομοθετικές αλλαγές. Επιπλέον, η εισαγωγή της κατηγορίας SNCI (πιστωτικά ιδρύματα που δεν είναι σημαντικά) στον Κανονισμό FINREP της ΕΚΤ για την εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (σ.σ. πρόκειται για το τυποποιημένο πλαίσιο χρηματοοικονομικής αναφοράς που έχει αναπτύξει η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών και χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μαζί με τις εθνικές εποπτικές αρχές, όπως η Τράπεζα της Ελλάδος) αναμένεται να ξεκινήσει το 2027 με δημόσια διαβούλευση. Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται ότι όλες οι μικρότερες μη συστημικές τράπεζες θα επωφεληθούν από σημαντική μείωση του όγκου των εποπτικών χρηματοοικονομικών αναφορών σε σύγκριση με την πλήρη έκδοση (από περίπου 13.500 σε περίπου 700 απαιτούμενα σημεία δεδομένων). Παράλληλα, οι σχεδιαζόμενες αναθεωρήσεις στα Εκτελεστικά Τεχνικά Πρότυπα (ITS) της ΕΑΤ (EBA) σχετικά με την εποπτική υποβολή αναφορών αποσκοπούν στην κατάργηση πολυάριθμων υποδειγμάτων, στην εξάλειψη των επικαλύψεων και στην απαλλαγή των SNCI από την υποχρέωση συμπλήρωσης ορισμένων υποδειγμάτων.
Διακυβέρνηση
Το υφιστάμενο προληπτικό πλαίσιο παρέχει ήδη στους επόπτες τη δυνατότητα να εφαρμόζουν ορισμένες απαιτήσεις διακυβέρνησης κατά τρόπο αναλογικό. Η ευελιξία αυτή θα χρησιμοποιηθεί με πιο συνεπή τρόπο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, στις περιπτώσεις που αυτό δικαιολογείται από το προφίλ κινδύνου και την πολυπλοκότητα ενός ιδρύματος. Στα βασικά στοιχεία περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, η δυνατότητα συνδυασμού ορισμένων επιτροπών —όπως οι επιτροπές υποψηφιοτήτων και αποδοχών— καθώς και λειτουργιών, όπως η διαχείριση κινδύνων και η κανονιστική συμμόρφωση.
