Σφοδρές αντιδράσεις από επιστήμονες υγείας και αντικαπνιστικές οργανώσεις προκαλεί η νέα – πιο χαλαρή – πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στα ηλεκτρονικά και θερμανόμενα τσιγάρα, τα vapes – ατμίζοντα και γενικά τα προϊόντα νικοτίνης που πλασάρονται ως «νέα και πιο υγιεινά», με ειδικούς να προειδοποιούν ότι η αγορά μπορεί να κατακλυστεί μέσα στους επόμενους μήνες από εκατοντάδες νέα προϊόντα χωρίς πλήρη επιστημονικό έλεγχο.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Reuters, η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η διοίκηση της οποίας είναι φιλική προς την κυβέρνηση μετά από πρόσφατες αλλαγές, αποφάσισε να εφαρμόσει πλέον πιο ελαστική πολιτική αδειοδότησης για νέα προϊόντα ατμίσματος και σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches), επιτρέποντας ουσιαστικά την κυκλοφορία πολλών προϊόντων, ακόμη και χωρίς οριστική έγκριση, αρκεί οι αιτήσεις αδειοδότησης να βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αξιολόγησης.
Η αλλαγή θεωρείται κομβικής σημασίας για τη βιομηχανία καπνού και ατμίσματος, καθώς μέχρι σήμερα η FDA απαιτούσε πλήρη προέγκριση πριν την κυκλοφορία τέτοιων προϊόντων στην αγορά, κυρίως για να περιοριστεί η πρόσβαση ανηλίκων σε αρωματισμένα ατμίζοντα και προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε νικοτίνη.
Μια εξαιρετικά γρήγορη απόφαση
Πρώην αξιωματούχοι της FDA υποστηρίζουν ότι η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ ελήφθη εξαιρετικά γρήγορα, παρακάμπτοντας τη μακρά διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης που συνήθως ακολουθείται σε τόσο σοβαρές αλλαγές δημόσιας υγείας. Παράλληλα, καταγγέλλουν ότι η νέα πολιτική ακολουθεί πάγιο αίτημα της καπνοβιομηχανίας, η οποία πίεζε εδώ και χρόνια για χαλάρωση των περιορισμών.
Από τη νέα χαλαρή πολιτική ενδέχεται να ωφεληθούν άμεσα 100 έως 200 νέα προϊόντα, ενώ περίπου 1.000 επιπλέον αιτήσεις βρίσκονται ήδη στο στάδιο επιστημονικής αξιολόγησης και πιθανόν να ακολουθήσουν σύντομα.
Οι ανησυχίες των επιστημόνων επικεντρώνονται κυρίως στους κινδύνους για τους νέους και τους εφήβους. Η οργάνωση Campaign for Tobacco-Free Kids προειδοποίησε ότι η χαλάρωση των κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε μαζική εξάπλωση αρωματισμένων vapes, τα οποία θεωρούνται ιδιαίτερα ελκυστικά για ανήλικους χρήστες.
«Διαχρονικό αίτημα της βιομηχανίας»
Ο Brian King, πρώην επικεφαλής του Κέντρου Καπνικών Προϊόντων της FDA, δήλωσε ότι η νέα οδηγία ανταποκρίνεται σε «διαχρονικό αίτημα της βιομηχανίας» και ενδέχεται να υπονομεύσει την πρόοδο που είχε σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στον περιορισμό του νεανικού ατμίσματος.
Παρότι τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μείωση της χρήσης vape στους Αμερικανούς εφήβους — περίπου 1,4 εκατ. έφηβοι δήλωσαν χρήση το 2025 έναντι άνω των 6 εκατ. το 2019 — οι ειδικοί φοβούνται ότι η νέα πολιτική μπορεί να αναστρέψει αυτή την τάση.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν επίσης ότι πολλά από τα νέα προϊόντα δεν έχουν ακόμα επαρκώς αξιολογηθεί για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις τους στην υγεία. Ο Mitch Zeller, πρώην επικεφαλής καπνικών προϊόντων της FDA, προειδοποίησε ότι ενήλικοι καπνιστές μπορεί να στραφούν σε προϊόντα τα οποία αργότερα θα αποδειχθεί ότι περιέχουν επικίνδυνα επίπεδα χημικών ουσιών ή προσφέρουν περιορισμένα οφέλη στη διακοπή καπνίσματος.
Η εθιστική και επικίνδυνη νικοτίνη
Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι, παρότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα θεωρούνται από ορισμένους λιγότερο επιβλαβή από τα συμβατικά τσιγάρα, εξακολουθούν να περιέχουν νικοτίνη — μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία — καθώς και άλλες χημικές, αρωματικές, συνθετικές ενώσεις που μπορούν να επηρεάσουν το καρδιαγγειακό και το αναπνευστικό σύστημα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση τους σε εφηβικές ηλικίες, καθώς η νικοτίνη επηρεάζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης.
Από την άλλη πλευρά, υποστηρικτές της νέας πολιτικής υποστηρίζουν ότι τα προϊόντα ατμίσματος και οι θήκες νικοτίνης μπορούν να λειτουργήσουν ως εναλλακτική λύση για ενήλικους καπνιστές που προσπαθούν να διακόψουν το κάπνισμα. Ο Vaughan Rees από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard ανέφερε ότι «πρέπει να κρατήσουμε τη νικοτίνη μακριά από τους νέους, αλλά οι ενήλικοι καπνιστές χρειάζονται εναλλακτικές επιλογές».
Η κυβέρνηση Τραμπ υπερασπίζεται την αλλαγή πολιτικής, υποστηρίζοντας ότι επιδιώκει καλύτερο έλεγχο της ανεξέλεγκτης αγοράς παράνομων προϊόντων, ιδιαίτερα κινεζικών vapes που κυριαρχούν σήμερα στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, περίπου το 70% των πωλήσεων vape στις Ηνωμένες Πολιτείες αφορά μη εγκεκριμένα ή παράνομα προϊόντα, με συνολική αξία που ξεπερνά τα 8 δισ. δολάρια.
Οι καπνοβιομηχανίες ως χορηγοί των πολιτικών
Την ίδια ώρα, οι σχέσεις της κυβέρνησης Τραμπ με τη βιομηχανία καπνού βρίσκονται στο μικροσκόπιο ερευνών. Το Reuters αναφέρει ότι μεγάλες καπνοβιομηχανίες και ομάδες πίεσης πραγματοποίησαν σημαντικές οικονομικές ενισχύσεις προς οργανώσεις και πολιτικά σχήματα που συνδέονται με τον Τραμπ, ενώ στελέχη του κλάδου είχαν πρόσφατες επαφές με τον Λευκό Οίκο ζητώντας χαλάρωση των περιορισμών.
Η νέα πολιτική έρχεται επίσης μετά την εγκατάλειψη σχεδίου απαγόρευσης των menthol τσιγάρων και την επιτάχυνση των διαδικασιών έγκρισης νέων προϊόντων νικοτίνης, κινήσεις που θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές για τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες όπως η Philip Morris International και η British American Tobacco.
Για πολλούς ειδικούς και επιστήμονες υγείας, το βασικό ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο οι πολιτικές αποφάσεις γύρω από τα προϊόντα νικοτίνης βασίζονται αποκλειστικά στην επιστήμη ή επηρεάζονται ολοένα και περισσότερο από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.
Όπως προειδοποιούν, η χαλάρωση των ελέγχων μπορεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά εξαρτημένων χρηστών νικοτίνης, σε μια περίοδο όπου οι περισσότερες δυτικές χώρες επιχειρούν ακριβώς το αντίθετο: τη δραστική μείωση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων.
