Ένα νέο τοπίο «χαράζει από την 1η Ιουνίου 2026 στις «υπηρεσιακού» τύπου συναλλαγές Δημοσίου – πολίτη καθώς θα είναι δυνατή η αντικατάσταση δικαιολογητικών που ζητά το πρώτο από μία υπεύθυνη δήλωση του δεύτερου. Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από από νόμο που πέρασε η κυβέρνηση με «παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό προς στον πολίτη».
Με διάταξη του εν λόγω νόμου καθιερώνεται η υποχρέωση της δημόσιας διοίκησης να δέχεται υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του ν. 1599/1986 (του κατά κόσμον «νόμου 105») σε αντικατάσταση των αναγκαίων για την ικανοποίηση του αιτήματος του ενδιαφερόμενου, φυσικού ή νομικού προσώπου, δικαιολογητικών.
Με τον τρόπο αυτόν, μέχρι να αναπτυχθούν οι απαραίτητες διαλειτουργικότητες, ο πολίτης δεν θα είναι αναγκασμένος να προσκομίζει έγγραφα, βεβαιώσεις, πιστοποιητικά ή άλλα στοιχεία που ήδη διαθέτει η Διοίκηση, αλλά αντ’ αυτών θα έχει την ευχέρεια να τα αντικαταστήσει με υπεύθυνη δήλωση.
Σε κάθε περίπτωση, διατηρείται η δυνατότητα του διοικούμενου να συγκεντρώνει μέρος ή το σύνολο των αναγκαίων δικαιολογητικών και να τα συνυποβάλλει με την αίτησή του.
Τι προβλέπει ο νόμος
Αίτηση του ενδιαφερομένου, για την έκδοση διοικητικής πράξης, απαιτείται όταν το προβλέπουν οι σχετικές διατάξεις. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί, πριν από την έκδοση της διοικητικής πράξης, να παραιτηθεί από την αίτησή του χωρίς συνέπειες, εκτός αν υπάρχει ειδική αντίθετη ρύθμιση. Ανάκληση της παραίτησης δεν μπορεί να γίνει.
Για τη διευκόλυνση των ενδιαφερομένων, χρησιμοποιούνται έντυπα αιτήσεων, τα οποία χορηγούν υποχρεωτικώς οι δημόσιες αρχές, για όλα τα θέματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητάς τους.
Στα έντυπα αναφέρονται οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις για την ικανοποίηση του αιτήματος, οι εφαρμοστέες διατάξεις, τα δικαιολογητικά που πρέπει να προσκομίσει ο ενδιαφερόμενος, καθώς και ο χρόνος μέσα στον οποίο θα δοθεί η απάντηση.
Αν ο ενδιαφερόμενος δηλώσει ότι δεν μπορεί να γράψει, ο αρμόδιος υπάλληλος, ύστερα από προφορική έκθεση του αιτήματος του ενδιαφερομένου, οφείλει να συντάξει ο ίδιος την αίτηση.
Τα στοιχεία της ταυτότητας που αναφέρονται στην αίτηση, όταν πρόκειται για Έλληνες πολίτες, αποδεικνύονται από το δελτίο αστυνομικής ταυτότητας ή τη σχετική προσωρινή βεβαίωση της αρμόδιας αρχής ή το διαβατήριο ή την άδεια οδήγησης ή το ατομικό βιβλιάριο υγείας όλων των ασφαλιστικών φορέων.
Η ταυτότητα των αλλοδαπών αποδεικνύεται, στην περίπτωση πολιτών Κράτους – Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από το δελτίο ταυτότητας ή το διαβατήριο, ενώ, στις άλλες περιπτώσεις, από το διαβατήριο ή άλλο έγγραφο βάσει του οποίου επιτρέπεται η είσοδος τους στη Χώρα, ή τα έγγραφα που έχουν εκδώσει οι αρμόδιες ελληνικές αρχές.
Η ταυτότητα των νομικών προσώπων αποδεικνύεται σύμφωνα με τα οριζόμενα από τις διατάξεις που ισχύουν στην έδρα τους. Όταν η αίτηση δεν υποβάλλεται αυτοπροσώπως, πρέπει να συνοδεύεται από επικυρωμένο φωτοαντίγραφο του δελτίου ταυτότητας ή των αντίστοιχων εγγράφων. Αιτήσεις για έκδοση διοικητικής πράξης που υποβάλλονται μέσω Κ.Ε.Π. τα οποία έχουν την ευθύνη ελέγχου των στοιχείων της ταυτότητας, θεωρείται ότι υποβάλλονται αυτοπροσώπως στην αρμόδια για την έκδοση της πράξης υπηρεσία
Γεγονότα ή στοιχεία που δεν αποδεικνύονται από το δελτίο ταυτότητας ή από τα αντίστοιχα έγγραφα, αν ειδικές διατάξεις δεν ορίζουν διαφορετικά, γίνονται δεκτά βάσει υπεύθυνης δήλωσης του ενδιαφερομένου, η οποία και διατυπώνεται σε προβλεπόμενο από τις σχετικές διατάξεις έντυπο.
Ίδια δήλωση υποβάλλεται και όταν τα στοιχεία του δελτίου ταυτότητας για την οικογενειακή κατάσταση, τη διεύθυνση της κατοικίας και το επάγγελμα έχουν μεταβληθεί.
Όταν, για να κριθεί αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την ικανοποίηση του αιτήματος του ενδιαφερομένου, φυσικού ή νομικού προσώπου, απαιτούνται δικαιολογητικά, πιστοποιητικά, βεβαιώσεις, άλλα έγγραφα ή στοιχεία που τηρούνται σε αρχεία των υπηρεσιών του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου και αυτά δεν μπορούν να αντληθούν αυτεπαγγέλτως, μέσω διαλειτουργικότητας ή άλλης διαδικασίας άμεσης λήψης, από την αρμόδια υπηρεσία, ο ενδιαφερόμενος δύναται να αντικαθιστά, όλα ή μερικά από αυτά, με υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του ν. 1599/1986 (Α’ 75), η οποία χορηγείται, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, από την αρμόδια υπηρεσία. Με την υπεύθυνη δήλωση ο ενδιαφερόμενος δηλώνει ότι πληρούνται οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις για την ικανοποίηση του αιτήματός του που συνδέονται με τα δικαιολογητικά του πρώτου εδαφίου. Η αρμόδια υπηρεσία:
• Αν από την έκδοση της διοικητικής πράξης δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, εκδίδει, αμέσως μετά την υποβολή του αιτήματος και της υπεύθυνης δήλωσης του ενδιαφερομένου, τη διοικητική πράξη με την οποία αποδέχεται το αίτημά του και αναζητεί αμελλητί τις πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά από τα αντίστοιχα αρχεία των υπηρεσιών του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.
Μετά από τη λήψη των σχετικών πληροφοριών ή δικαιολογητικών, η αρμόδια υπηρεσία ελέγχει την ακρίβεια της υπεύθυνης δήλωσης το αργότερο εντός 3 μηνών από την υποβολή του αιτήματος.
• Αν από την έκδοση της διοικητικής πράξης προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, αναζητεί αμελλητί τις σχετικές πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά και, σε κάθε περίπτωση, ανεξαρτήτως εάν αυτά έχουν παραληφθεί, εκδίδει τη διοικητική πράξη εντός 3 μηνών από την υποβολή της αίτησης.
Αν η προθεσμία παρέλθει χωρίς να έχουν περιέλθει στην αρμόδια υπηρεσία τα αιτούμενα δικαιολογητικά, η αρμόδια υπηρεσία ελέγχει την ακρίβεια της υπεύθυνης δήλωσης εντός το αργότερο 1 μηνός από την έκδοση της διοικητικής πράξης. Οι υπηρεσίες από τις οποίες αναζητούνται αυτεπαγγέλτως τα δικαιολογητικά, υποχρεούνται να τα αποστέλλουν το αργότερο εντός 1 μηνός. Σε περίπτωση αντικειμενικής αδυναμίας τήρησης της προθεσμίας του προηγούμενου εδαφίου, ενημερώνουν αιτιολογημένα την αρμόδια υπηρεσία που τα αναζητεί και πάντως εντός της προθεσμίας αυτής.
Πρόστιμα έως 50.000 ευρώ για τις ανακρίβειες
Αν, η αρμόδια υπηρεσία, μετά από τον έλεγχο της ακρίβειας της υπεύθυνης δήλωσης, διαπιστώσει ότι αυτή είναι ανακριβής:
– ανακαλεί τη διοικητική πράξη με την οποία έγινε δεκτό το αίτημα,
– επιβάλλει, στην περίπτωση της διοικητικής πράξης που εκδόθηκε διοικητικό πρόστιμο από 2.000 ευρώ έως 50.000 ευρώ, ανάλογα με το όφελος που αποκόμισε ο ενδιαφερόμενος,
– καταλογίζει στον αιτούντα τη δαπάνη που έχει καταβληθεί αχρεωστήτως, και επιβάλλει διοικητικό πρόστιμο ισόποσο με την καταλογισθείσα δαπάνη,
– επιβάλλει, στην περίπτωση που η διοικητική πράξη, εάν είχε εκδοθεί, θα προκαλούσε δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, διοικητικό πρόστιμο ισόποσο με τη δαπάνη που θα είχε προκληθεί,
-γνωστοποιεί στην αρμόδια Εισαγγελία την τέλεση του ποινικού αδικήματος της υποβολής ψευδούς δήλωσης της παρ. 6 του άρθρου 22 του ν. 1599/1986 και
– ενημερώνει το κεντρικό μητρώο για την ανάκληση της διοικητικής πράξης. Για τους σκοπούς υπολογισμού του οικονομικού οφέλους που αποκόμισε ο ενδιαφερόμενος από τη διοικητική πράξη , η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων χορηγεί στην αρμόδια για την επιβολή του προστίμου υπηρεσία, κάθε αναγκαίο στοιχείο και πληροφορία, όπως στοιχεία φορολογικών και πληροφοριακών δηλώσεων και στοιχεία μητρώου, κατά παρέκκλιση κάθε διάταξης για την προστασία του απορρήτου. Τα πρόστιμα της παρούσας βεβαιώνονται και εισπράττονται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων.
Παράλειψη της υποχρέωσης έκδοσης διοικητικής πράξης σε εφαρμογή της παρούσας, συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα για τους αρμόδιους υπαλλήλους και τους Προϊσταμένους τους του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ.
• Στη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Ψ.Δ.) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης συστήνεται και λειτουργεί κεντρικό μητρώο καταχώρισης των ανακληθεισών διοικητικών πράξεων.
Υπεύθυνος επεξεργασίας του μητρώου ορίζεται ο φορέας στον οποίο ανήκει ή εποπτεύει την υπηρεσία που εκδίδει ή ανακαλεί την πράξη».
• Η αρμόδια υπηρεσία δεν ικανοποιεί το αίτημα του ενδιαφερομένου στις εξής περιπτώσεις: -αν το αίτημα είναι απορριπτέο για λόγο που δεν σχετίζεται με τα προβλεπόμενα στοιχεία:
– αν η υπεύθυνη δήλωση είναι προδήλως ανακριβής ή αν η ανακρίβεια προκύπτει από στοιχεία που η αρμόδια αρχή διαθέτει κατά τον χρόνο υποβολής του αιτήματος,
– αν αρμόδια αρχή έχει ήδη ανακαλέσει διοικητική πράξη που εκδόθηκε μετά από υποβολή υπεύθυνης δήλωσης του ενδιαφερόμενου.
5 σημεία – κλειδιά, τι προβλέπει εγκύκλιος του ΥΠΕΣ
Με εγκύκλιο που εξέδωσε το ΥΠΕΣ αποσαφηνίζει τα εξής 5 σημεία:
1) Οι διατάξεις αναφέρονται σε δικαιολογητικά, πιστοποιητικά, βεβαιώσεις, άλλα έγγραφα ή στοιχεία που τηρούνται σε αρχεία των υπηρεσιών του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ.
Συνεπώς, η ρύθμιση καταλαμβάνει κάθε έγγραφο ή στοιχείο που τηρείται σε αρχείο δημόσιας υπηρεσίας, ανεξάρτητα από τον εκδότη αυτού.
Προϋπόθεση για να τύχει εφαρμογής η νέα διάταξη είναι οι κρίσιμες πληροφορίες για την έκδοση της αιτούμενης διοικητικής πράξης ή τα δικαιολογητικά, που δύνανται να αντικαθίστανται με την υπεύθυνη δήλωση του πολίτη, να τηρούνται στα αρχεία των ως άνω φορέων χωρίς να απαιτούνται άλλες ενέργειες της Διοίκησης, όπως αυτοψίες, επιθεωρήσεις, γνωμοδοτήσεις κ.λπ.
2) Η δυνατότητα αντικατάστασης δικαιολογητικών με υπεύθυνη δήλωση αφορά στις περιπτώσεις όπου τα ως άνω δικαιολογητικά δεν μπορούν να αντληθούν αυτεπαγγέλτως, μέσω διαλειτουργικότητας ή άλλης διαδικασίας άμεσης λήψης, από την αρμόδια υπηρεσία.
Με τον όρο «αυτεπάγγελτη αναζήτηση μέσω διαλειτουργικότητας» νοούνται οι περιπτώσεις όπου οι απαιτούμενες για τη διεκπεραίωση υπόθεσης πληροφορίες τηρούνται σε πληροφοριακό σύστημα και οι αρμόδιες για τον χειρισμό της υπόθεσης αρχές έχουν κάνει τις απαιτούμενες τεχνικές υλοποιήσεις, ώστε οι πληροφορίες να αντλούνται αυτόματα.
Στο πλαίσιο αυτό, εμπίπτουν όλες οι διαδικτυακές υπηρεσίες (web services) που διατίθενται σε φορείς του Δημοσίου μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας (ΚΕ.Δ.) της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Ψ.Δ.) του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Με τον όρο «αυτεπάγγελτη αναζήτηση μέσω άλλης διαδικασίας άμεσης λήψης» νοούνται οι περιπτώσεις όπου για την άντληση των τηρούμενων σε πληροφοριακό σύστημα, απαραίτητων για τη διεκπεραίωση υπόθεσης, πληροφορίων δεν απαιτούνται τεχνικές υλοποιήσεις, αλλά οι πληροφορίες αντλούνται από κατάλληλη εφαρμογή του δημοσίου φορέα, μετά τη σύνδεση σε αυτή με διαπιστευτήρια. Ενδεικτικά, αναφέρονται οι εφαρμογές ηλεκτρονικής αυτεπάγγελτης αναζήτησης στην ιστοσελίδα https://aftepaggelti.services.gov.gr/, δια της οποίας αντλούνται πιστοποιητικά γέννησης και οικογενειακής κατάστασης, και η δυνατότητα δημοσίων υπηρεσιών να εκδώσουν ψηφιακό αντίγραφο δελτίου ταυτότητας μέσω της ιστοσελίδας https://id-copy.services.gov.gr/.
3) Η Διοίκηση, εφόσον δεν το έχει ήδη πράξει, οφείλει, κατ’ απόλυτη προτεραιότητα:
– να εντοπίσει τις διαδικασίες στις οποίες έχει εφαρμογή η νέα διάταξη, προκειμένου να καταρτίσει άμεσα πρότυπες υπεύθυνες δηλώσεις που θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα έκαστης αρμόδιας υπηρεσίας και
– να μεριμνήσει ώστε οι πρότυπες υπεύθυνες δηλώσεις να είναι ευχερώς διαθέσιμες στους ενδιαφερομένους, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, χωρίς να αναιρείται πάντως, έως την κατάρτισή τους, η υποχρέωση των φορέων να δέχονται υπεύθυνες δηλώσεις τις οποίες συμπληρώνουν οι ενδιαφερόμενοι.
Σε κάθε περίπτωση, περιεχόμενο της υπεύθυνης δήλωσης αποτελεί υποχρεωτικά:
– η δήλωση περί πλήρωσης των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία προϋποθέσεων για την ικανοποίηση του αιτήματος και
– η απαρίθμηση των δικαιολογητικών, πιστοποιητικών, βεβαιώσεων, στοιχείων κ.λπ. που αντικαθίστανται με αυτήν.
Στην υπεύθυνη δήλωση, προς διευκόλυνση και επιτάχυνση της διαδικασίας, ο διοικούμενος μπορεί, εφόσον το γνωρίζει, να υποδεικνύει και τη δημόσια υπηρεσία στην οποία τηρείται το δικαιολογητικό που αντικαθίσταται από την υπεύθυνη δήλωση.
4) Η διαδικασία που ακολουθείται στη συνέχεια διαφοροποιείται ανάλογα με το εάν προκαλείται ή όχι δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, ΟΤΑ ή ΝΠΔΔ από την έκδοση της διοικητικής πράξης που αιτείται ο πολίτης.
Ειδικότερα, εάν από την έκδοση της διοικητικής πράξης δεν προκαλείται δαπάνη, τότε η διοικητική πράξη εκδίδεται αμέσως μετά την υποβολή της υπεύθυνης δήλωσης.
Στη συνέχεια, η υπηρεσία αναζητεί αμελλητί τις σχετικές πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά και ελέγχει την ακρίβεια της υπεύθυνης δήλωσης, το αργότερο εντός 3 μηνών από την υποβολή της αίτησης. Εάν από την έκδοση της διοικητικής πράξης προκαλείται δαπάνη, τότε η αρμόδια υπηρεσία αναζητεί αμελλητί τις σχετικές πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά και εκδίδει τη διοικητική πράξη εντός 3 μηνών από την υποβολή της αίτησης.
Σε περίπτωση παρέλευσης της προθεσμίας αυτής, χωρίς να έχουν περιέλθει στην αρμόδια υπηρεσία τα αιτούμενα δικαιολογητικά, η αρμόδια υπηρεσία ελέγχει την ακρίβεια της υπεύθυνης δήλωσης, το αργότερο εντός μηνός από την έκδοση της διοικητικής πράξης.
5) Η δυνατότητα των ενδιαφερομένων να υποβάλλουν υπεύθυνες δηλώσεις δεν εξαρτάται από την εκκίνηση της παραγωγικής λειτουργίας του κεντρικού μητρώου καταχώρισης των ανακληθεισών διοικητικών πράξεων.
