Έναν εντελώς νέο χάρτη ασφάλισης και συντάξεων μπορεί να δούμε στην Ελλάδα σταδιακά τα επόμενα χρόνια, εφόσον προχωρήσει το σχέδιο της Κομισιόν για την ενίσχυση του 2ου και 3ου πυλώνα ασφάλισης.
Ο λόγος για τις συντάξεις τις οποίες δίδουν αντιστοίχως τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και οι Ιδιωτικές Ασφαλιστικές Εταιρείες, παράλληλα με εκείνες που καταβάλλουν ο ΕΦΚΑ και τα Μετοχικά Ταμεία του δημοσίου.
Μέχρι σήμερα, η ασφάλιση στα ΤΕΑ και στις ιδιωτικές ασφαλιστικές στην Ελλάδα είναι προαιρετική, σε αντίθεση με την ασφάλιση στον ΕΦΚΑ, που είναι υποχρεωτική, ενώ οι συντάξεις των ΤΕΑ και των Ασφαλιστικών από τη μια μεριά και του ΕΦΚΑ από την άλλη είναι παντελώς ανεξάρτητες μεταξύ τους.
Το καθεστώς αυτό, με τους τρεις πυλώνες της ασφάλισης να «προχωρούν» έως σήμερα σε παράλληλους δρόμους, επιθυμούν οι Βρυξέλλες να αλλάξουν. Αντ’ αυτού, η ΕΕ προωθεί ένα ενιαίο σύστημα συντάξεων ανά χώρα, αλλά και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το οποίο θα συνδυάζει αφενός την επάρκεια συνολικά των συντάξεων (όχι μόνο του δημοσίου, αλλά και των συμπληρωματικών από μεριάς ΤΕΑ κ.λπ.) με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.
Η δε επάρκεια των συντάξεων θα επιτυγχάνεται με την ανάπτυξη «ημι-υποχρεωτικών» συμπληρωματικών -σε σχέση με τις υποχρεωτικές (σ.σ. που δίδονται από τον ΕΦΚΑ) συντάξεις παροχών (από τα ΤΕΑ και τις ασφαλιστικές)-, ενώ η δημοσιονομική βιωσιμότητα θα επιτυγχάνεται από δημόσιες συντάξεις (του ΕΦΚΑ), οι οποίες επ’ ουδενί θα απειλούν τους δημοσιονομικούς στόχους. Και αυτό γιατί η μελλοντική αύξηση των αποδοχών των συνταξιούχων θα μπορεί να βασίζεται περισσότερο στις υψηλότερες συμπληρωματικές συντάξεις.
Για την ακρίβεια, το παραπάνω γενικό πλάνο δεν είναι απλώς «επιθυμία» των Βρυξελλών, αλλά μία δέσμη «συστάσεων» (recommendations), μιας πρότασης οδηγίας και μιας ανακοίνωσης, την οποία έχει εκδώσει η Κομισιόν από τα τέλη του 2025.
Μάλιστα, η εν λόγω δέσμη αποτελεί ρητά μέρος της Στρατηγικής της ευρωπαϊκής Ένωσης Αποταμίευσης και Επενδύσεων (Savements and Investment Union), η οποία βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της ευρωπαϊκής ατζέντας, κάτι που δεν παύει να τονίζει με κάθε ευκαιρία ο Έλληνας υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Η δέσμη προτάσεων της Κομισιόν
Τις παντός τύπου προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν ήδη παραλάβει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και εφόσον λάβουν το πράσινο φως από τα παραπάνω όργανα, θα μετατραπούν σταδιακά σε οδηγίες προς τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μαζί και την Ελλάδα.
Κατ’ αρχάς, πρόκειται για συστάσεις που αφορούν:
- Τα συστήματα παρακολούθησης των συντάξεων, τους πίνακες συντάξεων και την αυτόματη ένταξη
Συγκεκριμένα η πρόταση αυτή αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
– «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνιστά στα κράτη-μέλη να θεσπίσουν σύστημα παρακολούθησης των συντάξεων (PTS). Το PTS θα πρέπει να είναι μια ενιαία εθνική υπηρεσία, στην οποία θα έχουν δωρεάν πρόσβαση όλα τα άτομα και η οποία θα τους παρέχει επισκόπηση των ατομικών σωρευμένων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων τους στα διάφορα συστήματα στα οποία εντάσσονται ή στα οποία έχουν ενταχθεί. Το PTS θα πρέπει να καλύπτει τις εκ του νόμου προβλεπόμενες συντάξεις, τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά προγράμματα και τα ατομικά συνταξιοδοτικά προϊόντα, κατά περίπτωση, μέσω σταδιακής επέκτασης του πεδίου εφαρμογής της, εφόσον απαιτείται. Επιπλέον, για να ενδυναμωθούν τα άτομα όσον αφορά τον οικείο οικονομικό σχεδιασμό, η υπηρεσία θα πρέπει να παρέχει προβλέψεις για το δυνητικό μελλοντικό συνταξιοδοτικό εισόδημα από όλα τα συνταξιοδοτικά τους συστήματα».
– «Συνιστάται στα κράτη-μέλη να καταρτίσουν ολοκληρωμένους εθνικούς πίνακες συντάξεων για να παρακολουθούν συστηματικά, και διαχρονικά, τη συνολική επάρκεια και βιωσιμότητα των οικείων συνταξιοδοτικών συστημάτων με πολλαπλούς πυλώνες, καθώς και το συνταξιοδοτικό χάσμα. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να συλλέγουν και να δημοσιοποιούν συγκεντρωτικά δεδομένα σχετικά με τη συμβολή τόσο των δημόσιων όσο και των επικουρικών συντάξεων στην επάρκεια του συνταξιοδοτικού εισοδήματος και στη βιωσιμότητα του οικείου συνταξιοδοτικού συστήματος».
– «Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να διευκολύνουν και να προωθήσουν την εισαγωγή της αυτόματης ένταξης σε συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα, σύμφωνα με τις εθνικές συνθήκες, με παράλληλο σεβασμό του ρόλου και της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων».
- Την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1238 σχετικά με τη θέσπιση πανευρωπαϊκού ατομικού συνταξιοδοτικού προϊόντος
Παράλληλα, η Κομισιόν έχει καταθέσει πρόταση για οδηγία ενίσχυσης του πλαισίου για τις επαγγελματικές συνταξιοδοτικές παροχές, ενώ παράλληλα έχει εκδώσει ανακοίνωση περί ενίσχυσης της ικανότητας του τομέα της συμπληρωματικής συνταξιοδότησης της ΕΕ για τη βελτίωση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος και την παροχή μακροπρόθεσμων κεφαλαίων στην ενωσιακή οικονομία.
Τι έχει κάνει η κυβέρνηση έως τώρα
Να σημειωθεί εδώ, βέβαια, πως η Ελλάδα, κατά την τελευταία 4ετία, αν και οι παραπάνω συστάσεις κ.λπ. δεν έχουν ακόμα μετατραπεί ακόμα σε οδηγίες (και έτσι να καταστεί υποχρεωτική η ενσωμάτωση τους στο εθνικό δίκαιο), έχει κάνει δύο σημαντικά βήματα προς τη γενική κατεύθυνση που έχουν δείξει οι Βρυξέλλες:
- Το πρώτο βήμα ήταν η ίδρυση του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), στο οποίο ασφαλίζονται υποχρεωτικά όσοι εισέρχονται στην αγορά εργασίας για πρώτη φορά από την 1η Ιανουαρίου 2022 (νόμος Τσακλόγλου). Οι εισφορές κάθε ασφαλισμένου αποταμιεύονται σε έναν ατομικό κουμπαρά και επενδύονται στις αγορές, με στόχο τη διασφάλιση μελλοντικών υψηλότερων επικουρικών συντάξεων σε σχέση με εκείνες που παρέχει ο επικουρικός κλάδος του ΕΦΚΑ.
- Το δεύτερο βήμα ήταν ο νόμος Κεραμέως, o οποίος έχει τεθεί σε ισχύ από τα τέλη Αυγούστου του 2026 και προβλέπει τη δυνατότητα ίδρυσης Ομαδικών Ασφαλιστικών Προϊόντων Επαγγελματικής Ασφάλισης από τις ιδιωτικές ασφαλιστικές παράλληλα με τα ΤΕΑ, την ίδρυση ΤΕΑ μέσω κλαδικών συλλογικών συμβάσεων και την ένταξη ασφαλισμένων που δεν ανήκουν σε έναν κλάδο σε κλαδικά ΤΕΑ.
