Ξεκίνησε προχθές 5 Οκτωβρίου η αντίστροφη μέτρηση για το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας, το οποίο θα επιχειρήσει να αλλάξει επί το ευνοϊκότερο το καθεστώς απασχόλησης στις πλατφόρμες delivery (π.χ. efood, Wolt, Box).
Η εργασία σε πλατφόρμα είναι μια μορφή απασχόλησης στην οποία εταιρείες ή άτομα χρησιμοποιούν διαδικτυακές πλατφόρμες για να αποκτήσουν πρόσβαση σε άλλες εταιρείες ή άτομα, προκειμένου να επιλύσουν συγκεκριμένα προβλήματα ή να παράσχουν συγκεκριμένες υπηρεσίες έναντι αμοιβής.
Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, παρέλαβε πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής Εργασίας, για την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/2831 που αφορά τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες.
Επισημαίνεται ότι με το προωθούμενο σχέδιο νόμου το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης θέτει, για πρώτη φορά, διακριτά όρια στη χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που αξιοποιούνται στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού, προκειμένου να περιοριστεί η ανεξέλεγκτη λειτουργία τους.
Οι βασικοί άξονες του νομοσχεδίου
Το υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας κινείται σε δύο βασικούς άξονες:
- Ενισχύει την προστασία των εργαζομένων, απαγορεύοντας την επεξεργασία ιδιαίτερα ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως στοιχεία για τη συναισθηματική ή ψυχολογική τους κατάσταση, ιδιωτικές συνομιλίες, βιομετρικά δεδομένα ή δεδομένα υγείας, και προβλέποντας εκτίμηση αντικτύπου, ενημέρωση για τους αλγορίθμους και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται, καθώς και μέτρα προστασίας της υγείας και της ασφάλειάς τους από την αυτοματοποιημένη διαχείριση της εργασίας.
- Βάζει φρένο στην ανεξέλεγκτη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτοματοποιημένων συστημάτων, καθώς κρίσιμες αποφάσεις δεν αφήνονται αποκλειστικά σε αυτά, αλλά υπόκεινται σε ανθρώπινη εποπτεία, ενώ οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα εξήγησης και επανεξέτασης. Παράλληλα, προβλέπεται αξιολόγηση των αλγορίθμων με τη συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων, καθώς και υποχρεωτική ενημέρωση και διαβούλευση πριν από την εισαγωγή τέτοιων συστημάτων.
Οι ανοιχτές πληγές στις πλατφόρμες
Ποιες είναι, όμως, οι βασικές «πληγές» στον χώρο των πλατφορμών, ο οποίος έχει επιδείξει ραγδαία ανάπτυξη, ιδίως μετά την πανδημία; Τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στις ψηφιακές πλατφόρμες (όπως διανομείς σε efood, Wolt, Box) σχετίζονται με την αλγοριθμική διαχείριση, την επισφάλεια και την έλλειψη εργασιακών δικαιωμάτων.
Συγκεκριμένα:
Αλγοριθμικός big brother
Η απασχόληση στις ψηφιακές πλατφόρμες (gig economy) υποκρύπτει βαθύτερα, δομικά προβλήματα, που συχνά δεν είναι ορατά στους καταναλωτές.
Η καθημερινότητα των εργαζομένων καθορίζεται από μια νέα μορφή διοίκησης, το «αλγοριθμικό management», το οποίο μεταφέρει όλους τους επιχειρηματικούς κινδύνους στην πλάτη του ντελιβερά ή του οδηγού, στερώντας του βασικά δικαιώματα.
Οι αλγόριθμοι που αναθέτουν τις παραγγελίες πολλές φορές δεν λειτουργούν δίκαια. Και αυτό γιατί «εκπαιδεύονται» πάνω σε ιστορικά δεδομένα που ενδέχεται να αναπαράγουν προκαταλήψεις.
Κατ’ αρχάς, καταγράφονται έμμεσες διακρίσεις. Έρευνες δείχνουν ότι οι αλγόριθμοι τείνουν να υποβαθμίζουν τη βαθμολογία ή να μειώνουν την ανάθεση εργασιών σε γυναίκες, μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζόμενους ή μετανάστες, επειδή τα συστήματα αυτά δεν λαμβάνουν υπόψη ασυνήθιστες καθυστερήσεις (π.χ. θέματα ασφάλειας ή σωματικής αντοχής).
Παραπέρα, έχει ανιχνευθεί η λεγόμενη τιμωρία της άρνησης. Έτσι αν ένας διανομέας αρνηθεί μια παραγγελία, επειδή η διαδρομή είναι εξαιρετικά επικίνδυνη (π.χ. λόγω κακοκαιρίας ή κακού οδοστρώματος), ο αλγόριθμος τον «τιμωρεί» αυτόματα, μειώνοντας τις μελλοντικές του αναθέσεις, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα να εξηγήσει τον λόγο της άρνησης.
Υποδηλωμένη εργασία
Yπάρχουν εργαζόμενοι που δουλεύουν με «νοικιασμένους» λογαριασμούς, μένοντας εντελώς αδήλωτοι και ανασφάλιστοι στο σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ».
Οι εργολάβοι απασχόλησης, επίσης, αξιοποιούνται για τη συμπίεση των μισθών και τη μεταφορά της εργοδοτικής ευθύνης, αφήνοντας τον εργαζόμενο ξεκρέμαστο σε περίπτωση ατυχήματος.
Ήδη η ελληνική δικαιοσύνη άνοιξε τον δρόμο: με την πρόσφατη απόφαση 25/2025 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου δικαιώθηκαν διανομείς της Wolt που είχαν προσληφθεί μέσω ενδιάμεσου εργολάβου. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο πραγματικός εργοδότης ήταν η πλατφόρμα, καθώς αυτή ασκούσε τον έλεγχο μέσω του «αλγοριθμικού management».
«Κρυφά» κόστη για τους ίδιους τους εργαζομένους
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές επιχειρήσεις, όπου ο εργοδότης παρέχει τα εργαλεία δουλειάς, στις πλατφόρμες ο αυταπασχολούμενος (freelancer) επωμίζεται:
• Το κόστος αγοράς και της συνεχούς συντήρησης του δικύκλου.
• Τα καύσιμα, τα οποία λόγω της ενεργειακής κρίσης εκμηδενίζουν το καθαρό κέρδος.
• Την αγορά των ειδικών κουτιών μεταφοράς και των ρούχων με το λογότυπο της εταιρείας, τα οποία συχνά αναγκάζεται να αγοράσει από την ίδια την πλατφόρμα.
Οι εργαζόμενοι, ιδιαίτερα οι freelancers, βρίσκονται αντιμέτωποι με το λεγόμενο dynamic pricing.
Αυτό σημαίνει πως υπόκεινται σε μειώσεις χωρίς προειδοποίηση. Η τιμή ανά παραγγελία ή διαδρομή, καθώς και τα bonuses, μπορούν να μειωθούν ή να αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη χωρίς καμία γραπτή εξήγηση.
Παράλληλα, υπάρχει αδυναμία πρόβλεψης εισοδήματος. Ο διανομέας ξεκινά τη βάρδιά του χωρίς να γνωρίζει αν η μείωση των εσόδων του οφείλεται σε χαμηλή ζήτηση, σε κάποια κρυφή αλλαγή του αλγορίθμου ή σε χαμηλή ατομική βαθμολόγηση.
Παράλληλα, υπάρχει και ψευδής Αυτοαπασχόληση (False Self-Employment). Δηλαδή πολλοί εργαζόμενοι βαφτίζονται τυπικά ως «ελεύθεροι επαγγελματίες» (με μπλοκάκι ή ως συνεργάτες), ενώ στην πραγματικότητα είναι εξαρτημένοι μισθωτοί, χάνοντας δικαιώματα όπως άδειες, αποζημιώσεις και σταθερό ωράριο.
Κοινωνική απομόνωση και συλλογικές συμβάσεις
Επειδή οι εργαζόμενοι είναι διασκορπισμένοι στους δρόμους και δεν μοιράζονται έναν φυσικό χώρο εργασίας (γραφείο ή εργοστάσιο), η επικοινωνία μεταξύ τους είναι δύσκολη. Αυτή η κοινωνική απομόνωση περιορίζει τη δυνατότητά τους να οργανωθούν, να συμμετάσχουν σε συλλογικές διαπραγματεύσεις και να διεκδικήσουν καλύτερες συνθήκες εργασίας.
Έτσι, τα υφιστάμενα σωματεία των εργαζομένων πιέζουν έντονα τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή για την υπογραφή Κλαδικών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας. Στόχος τους είναι να διασφαλιστούν ενιαίοι κανόνες, κατώτατες αμοιβές ανά ώρα/απόσταση και πλήρης κάλυψη του εξοπλισμού και των μέτρων ατομικής προστασίας, ανεξάρτητα από το αν ο εργαζόμενος έχει σύμβαση μισθωτού ή freelancer.
Αυτήν τη στιγμή στην ελληνική αγορά (efood, Wolt, Box) συνυπάρχουν:
• Συμβάσεις Μισθωτής Εργασίας. Οι συμβάσεις αυτές είναι ορισμένου ή αορίστου χρόνου, με σταθερό ωράριο, βασικό μισθό, δώρα, άδειες και κάλυψη εξόδων κίνησης.
• Συμβάσεις Ανεξάρτητων Υπηρεσιών (Freelance / με μπλοκάκι). Η πληρωμή του εργαζόμενου γίνεται ανά παραγγελία (dynamic pricing), όπου ο διανομέας θεωρητικά επιλέγει πότε θα δουλέψει, αλλά επηρεάζεται άμεσα από τις αλλαγές που κάνει η εταιρεία στον αλγόριθμο χωρίς προειδοποίηση.
Παραβίαση Προσωπικών Δεδομένων
Η διαρκής σύνδεση με την εφαρμογή επιτρέπει στις πλατφόρμες να συλλέγουν έναν τεράστιο όγκο δεδομένων, που ξεπερνά τα όρια της εργασίας:
• Παρακολούθηση σε ώρες ξεκούρασης. Υπάρχουν καταγγελίες που αναφέρουν ότι εφαρμογές συνέχιζαν να καταγράφουν την τοποθεσία των εργαζομένων ακόμα και όταν είχαν ολοκληρώσει τη βάρδιά τους (γεωεντοπισμός).
• Πρόβλεψη Συνδικαλιστικής Δράσης. Έχουν καταγραφεί σοβαρές ανησυχίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο ότι οι πλατφόρμες επεξεργάζονται δεδομένα επικοινωνίας ή συμπεριφοράς, για να προβλέψουν αν οι εργαζόμενοι σκοπεύουν να οργανώσουν απεργίες ή να συμμετάσχουν σε σωματεία.
Κίνδυνοι για την Υγεία και την Ασφάλεια
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA), οι συνθήκες εργασίας στις πλατφόρμες προκαλούν σοβαρά προβλήματα υγείας. Συγκεκριμένα, προκαλούν:
• Σωματικά προβλήματα, όπως μυοσκελετικές παθήσεις, σωματική εξάντληση, αλλά και υψηλό κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων λόγω της πίεσης του χρόνου.
• Ψυχολογικά προβλήματα, όπως έντονο άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου και επαγγελματική εξουθένωση (burnout).
Η «παγίδα» του Εμπορικού Απορρήτου
Όταν οι εργαζόμενοι ή τα σωματεία ζητούν να μάθουν πώς ακριβώς υπολογίζεται η αμοιβή τους ή με ποια κριτήρια αξιολογούνται, οι εταιρείες συχνά οχυρώνονται πίσω από το «εμπορικό απόρρητο» της τεχνολογίας τους. Αυτό δημιουργεί απόλυτη ασυμμετρία πληροφορίας: ο εργαζόμενος είναι αναγκασμένος να αποδεχτεί τους όρους ενός συστήματος του οποίου τους κανόνες δεν του επιτρέπεται να γνωρίζει.
Το Φαινόμενο του «Lock-in» (Εγκλωβισμός)
Οι εργαζόμενοι συχνά νιώθουν παγιδευμένοι επειδή οι θετικές αξιολογήσεις και το ιστορικό που έχουν χτίσει με κόπο σε μια πλατφόρμα δεν μεταφέρονται αν θέλουν να πάνε σε μια άλλη (π.χ. Wolt). Αν αποφασίσουν να αλλάξουν εταιρεία, πρέπει να ξεκινήσουν από το μηδέν, χάνοντας τα προνόμια ή τις προτεραιότητες που είχαν κερδίσει, γεγονός που περιορίζει δραματικά την επαγγελματική τους κινητικότητα.
To πόρισμα
Έγκυρες πηγές του powergame.gr αναφέρουν πως το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για την ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας για τις πλατφόρμες, μεταξύ άλλων, προβλέπει τα ακόλουθα σημεία:
1. Κρίσιμο το μαχητό τεκμήριο της εξαρτημένης εργασίας
Ο πρώτος και βασικότερος μηχανισμός επίτευξης των στόχων της Οδηγίας είναι η καθιέρωση μαχητού τεκμηρίου εξαρτημένης εργασίας.
Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να θεσπίσουν τεκμήριο βάσει του οποίου να θεωρείται ότι η σχέση συνεργασίας μεταξύ προσώπου και ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας συνιστά εργασιακή σχέση, όταν διαπιστώνονται πραγματικά περιστατικά που υποδεικνύουν διεύθυνση και έλεγχο εκ μέρους της πλατφόρμας κατά την παροχή των υπηρεσιών. Το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό, ήτοι ανατρέψιμο, και η ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας δύναται να το αντικρούσει, αποδεικνύοντας ότι δεν υφίσταται εργασιακή σχέση κατά την εθνική νομοθεσία, νομολογία ή πρακτική.
Στο σημείο αυτό διευκρινίζεται ότι στο πλαίσιο της Οδηγίας, η παροχή υπηρεσιών σε πλατφόρμα παραμένει δυνατή τόσο μέσω εξαρτημένης εργασίας όσο και μέσω ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών. Αυτό που επιδιώκεται είναι η αποφυγή σχέσεων εργασίας, οι οποίες ψευδεπιγράφως θα χαρακτηρίζονται ως συμβάσεις παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, σύμφωνα με το πόρισμα.
Παραπέρα, επισημαίνεται πως η κοινοτική οδηγία θεσπίζει ένα πλαίσιο υποστηρικτικών μέτρων που συνδέονται με το μαχητό τεκμήριο. Τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να διασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών διαδικασιών για την επαλήθευση και τη διασφάλιση του ορθού νομικού χαρακτηρισμού, την πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με εφαρμοστέα εργατική νομοθεσία και κοινωνική ασφάλιση, καθώς και μέτρα για τη διευκόλυνση των απασχολούμενων στις πλατφόρμες κατά τις διαδικασίες ορθού νομικού χαρακτηρισμού της σχέσης τους, εφόσον θεωρούν ότι είναι αυτός εσφαλμένος.
2. Ενθάρρυνση της σύμπραξης των κοινωνικών εταίρων
Η σύμπραξη των κοινωνικών εταίρων στην εφαρμογή της Οδηγίας ενθαρρύνεται ρητά, αναγνωρίζοντας έτσι ο ενωσιακός νομοθέτης τον κρίσιμο ρόλο της συλλογικής διαπραγμάτευσης και της ενημέρωσης και διαβούλευσης στη ρύθμιση των νέων μορφών εργασίας.
3. Διαφανείς πληροφορίες για τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης
Παραπέρα, σύμφωνα με το πόρισμα της επιτροπής, η κοινοτική οδηγία αναφέρεται στην αλγοριθμική διαχείριση των παρεχόμενων υπηρεσιών εκ μέρους των πλατφορμών, αντιμετωπίζοντας μία από τις πλέον κρίσιμες πτυχές της εν λόγω μορφής ψηφιακής εργασίας, σύμφωνα με όσα αναφέρει το πόρισμα.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας υποχρεούνται να παρέχουν στους εργαζομένους διαφανείς και κατανοητές πληροφορίες σχετικά με αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων που επηρεάζουν τις αμοιβές, την ανάθεση εργασιών, καθώς και τη λύση της συνεργασίας.
4. Απαγόρευση χρήσης προσωπικών δεδομένων
Περαιτέρω, η οδηγία εισάγει απαγόρευση χρήσης ορισμένων κατηγοριών προσωπικών δεδομένων, την υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία κρίσιμων αποφάσεων, καθώς και δικαίωμα επανεξέτασης αποφάσεων που λαμβάνονται αποκλειστικά μέσω αλγορίθμων.
Εξάλλου, η κοινοτική οδηγία θεσπίζει υποχρεώσεις διαφάνειας που αφορούν τόσο τους παρόχους υπηρεσιών μέσω πλατφόρμας όσο και τις αρμόδιες αρχές και τους εκπροσώπους των εργαζομένων και γενικότερα των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμες.
5. Επέκταση δικαιωμάτων και σε όσους εργάζονται μέσω πλατφόρμας
Ορισμένα εκ των προβλεπόμενων δικαιωμάτων δεν περιορίζονται μόνο στους εργαζομένους στις πλατφόρμες εργασίας, αλλά εκτείνονται ευρύτερα σε όσους παρέχουν εργασία μέσω πλατφόρμας, ανεξαρτήτως του συμβατικού καθεστώτος που συνδέει τα εν λόγω πρόσωπα με την πλατφόρμα. Στο πλαίσιο της ενσωμάτωσης της Οδηγίας ελήφθη ιδιαίτερη μέριμνα ώστε οι σχετικές διατάξεις να ενσωματωθούν με πληρότητα και σε αρμονία με το ελληνικό δίκαιο.
Στο πλαίσιο του ελληνικού δικαίου, έχοντας ήδη μια πολύ καλή βάση για τη ρύθμιση της παροχής υπηρεσιών μέσω πλατφόρμας με τον νόμο 4808/2021, η μεταφορά της Οδηγίας παρέχει την ευκαιρία για μια ολιστική θεώρηση των σχετικών ζητημάτων, με δυνατότητα θέσπισης διατάξεων που να ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες της εν λόγω μορφής παροχής υπηρεσιών, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η συμμόρφωση προς τις κοινές ευρωπαϊκές αρχές, όπως αναφέρει το πόρισμα.
