Πλήρη ανατροπή σε όλο το τοπίο των συμβάσεων εργασίας στις πλατφόρμες (efood, Wolt, κ.λπ.) φέρνει το νομοσχέδιο το οποίο επεξεργάζεται το Υπουργείο Εργασίας.
Ο βασικός μοχλός αυτών των αλλαγών θα είναι η μαζική «μετατροπή» των μπλοκάκηδων που απασχολούνται στον κλάδο σε μισθωτούς.
Αυτό σημαίνει πως θα πρέπει να «μετατραπούν» οι εργαζόμενοι στον κλάδο από αυταπασχολούμενοι (εργαζόμενοι με μπλοκάκι) χωρίς προκαθορισμένη αμοιβή – ωράριο και εισφορές μόλις 27,1% (ή και μηδενικές σε περίπτωση παράλληλης μισθωτής απασχόλησης) σε εργαζόμενους με τακτικό μηνιαίο μισθό (τουλάχιστον στο ύψος του κατώτατου), ωράριο μάξιμουμ 8 ωρών ημερησίως, δηλωμένο στο Εργάνη ΙΙ, 13ο – 14ο μισθό και υψηλότερες (σε σχέση με τους μπλοκάκηδες) εισφορές (35,6%).
Το πόρισμα της επιτροπής εμπειρογνωμόνων
Η υποχρεωτική αυτή «μετατροπή» προκύπτει από το υπό επεξεργασία νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας -ένα πρώτο σχέδιο του οποίου βρίσκεται ήδη στα χέρια της Νίκης Κεραμέως (με τη μορφή του πορίσματος της αρμόδιας επιτροπής εμπειρογνωμόνων)- κατ’ εφαρμογή της σχετικής κοινοτικής οδηγίας που πρέπει να ενσωματώσει η κυβέρνηση μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους.
Κάθε εργοδότης που δραστηριοποιείται στον κλάδο των πλατφορμών υποχρεούται καταρχάς να απασχολεί (βάσει 6 όρων) τους εργαζομένους ως μισθωτούς και όχι ως μπλοκάκηδες – ελεύθερους επαγγελματίες.
Οι όροι για να απασχολείται ένας εργαζόμενος στις πλατφόρμες ως μισθωτός (και όχι ως μπλοκάκι) είναι οι εξής:
- Η απαγόρευση χρήσης υπεργολάβων ή αντικαταστατών,
- Η υποχρέωση αποδοχής των έργων που προτείνει η πλατφόρμα χωρίς δικαίωμα απόρριψης
- Η υποχρέωση αποδοχής ελάχιστου ή μέγιστου αριθμού έργων, ο οποίος μεταβάλλεται ανάλογα με τις ανάγκες της πλατφόρμας
- Η απαγόρευση παροχής υπηρεσιών σε τρίτους, μεταξύ αυτών και σε ανταγωνιστές,
- Η επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων
- Ο καθορισμός ανώτατου αριθμού έργων και ανώτατης αμοιβής για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Μ΄ άλλα λόγια, αν ένας εργαζόμενος πληροί τα παραπάνω κριτήρια, θα πρέπει να απασχολείται ως μισθωτός και όχι ως αυτοαπασχολούμενος.
Θα μπορεί, φυσικά, ένας εργοδότης να απασχολεί ελεύθερους επαγγελματίες – μπλοκάκηδες, αλλά θα πρέπει να αποδείξει πως δεν τηρούνται οι παραπάνω 6 όροι.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο, βάσει νόμου. Δηλαδή προκρινόταν η απασχόληση με μπλοκάκι και μόνο αν αποδεικνυόταν από τον εργοδότη ότι δεν ήταν εφικτό κάτι τέτοιο, θα έπρεπε να απασχολήσει τους εργαζομένους του με μισθολόγιο.
Οι 6 όροι για το «τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας»
Στο πόρισμα ξεκαθαρίζεται ότι «οποιαδήποτε συμβατική σχέση μεταξύ της ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας και του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα τεκμαίρεται ότι συνιστά σχέση εξαρτημένης (σ.σ. μισθωτής) εργασίας, όταν αποδεικνύονται πραγματικά περιστατικά που υποδηλώνουν άσκηση διεύθυνσης και ελέγχου».
Πιο αναλυτικά, ως τέτοια πραγματικά περιστατικά «νοούνται» ιδίως τα εξής:
- «Η υποχρέωση του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα να μην χρησιμοποιεί υπεργολάβους ή υποκατάστατους για να παρέχουν τις υπηρεσίες που έχει αναλάβει ο ίδιος να προσφέρει για τη πλατφόρμα».
- «Η υποχρέωση του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα να αναλάβει τη διεκπεραίωση των συγκεκριμένων έργων που του προτείνονται από την πλατφόρμα, χωρίς να διαθέτει το δικαίωμα απόρριψης των έργων».
- «Η υποχρέωση του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα να αποδέχεται τον ελάχιστο ή μέγιστο αριθμό έργων που εκάστοτε θα αναλαμβάνει, ο οποίος μπορεί και να μεταβάλλεται, αναλόγως των αναγκών της πλατφόρμας».
- «Η υποχρέωση του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα να μην παρέχει τις υπηρεσίες του προς οποιονδήποτε τρίτο ή να μην εκτελεί έργα για οποιονδήποτε τρίτο (συμπεριλαμβανομένων ανταγωνιστών της πλατφόρμας),
- «Η επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων από την πλατφόρμα στα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε αυτή».
- «Ο καθορισμός εκ μέρους της πλατφόρμας του ανώτατου αριθμού έργων και ανώτατου ανταλλάγματος για την παροχή των υπηρεσιών των προσώπων που εκτελούν εργασία σε αυτή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα».
Επίσης το πόρισμα αναφέρεται πως «στην περίπτωση που η πλατφόρμα επιδιώκει την ανατροπή του παραπάνω τεκμηρίου, αυτή φέρει το βάρος απόδειξης ότι η σχετική συμβατική σχέση δεν συνιστά σύμβαση ή σχέση εξαρτημένης εργασίας».
Ωστόσο, στο ίδιο πόρισμα αναφέρεται «για τις συμβατικές σχέσεις που έχουν συναφθεί» πριν από τη δημοσίευση του επερχομένου νόμου και εξακολουθούν να ισχύουν κατά τη στιγμή έναρξης ισχύος του, «το τεκμήριο εφαρμόζεται αποκλειστικά μετά την παραπάνω ημερομηνία».
Τι απαγορεύεται στον αλγόριθμο
Σε σχέση με την αλγοριθμική διοίκηση, σύμφωνα με όσα προκύπτουν από το πόρισμα, οι πλατφόρμες δεν θα επιτρέπεται να επεξεργάζονται δεδομένα για τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση των εργαζομένων, δεδομένα από ιδιωτικές συνομιλίες, δεδομένα που συλλέγονται όταν το πρόσωπο δεν εργάζεται, όπως η γεωγραφική θέση για να διαπιστωθεί αν συμμετέχει σε κινητοποιήσεις, ούτε δεδομένα για την πρόβλεψη συνδικαλιστικής δράσης ή απεργίας.
Απαγορεύεται επίσης η συναγωγή συμπερασμάτων για φυλετική καταγωγή, μεταναστευτικό καθεστώς, πολιτικά φρονήματα, θρησκεία, αναπηρία, υγεία, μεταξύ άλλων χρόνια νόσο ή κατάσταση HIV, και σεξουαλικό προσανατολισμό. Η βιομετρική ταυτοποίηση «ένα προς πολλά» μέσω βάσεων δεδομένων απαγορεύεται, ενώ η επαλήθευση «ένα προς ένα» παραμένει επιτρεπτή. Οι απαγορεύσεις ισχύουν από την έναρξη της διαδικασίας πρόσληψης και δεν παρακάμπτονται ούτε με τη συναίνεση του εργαζομένου.
Οι πλατφόρμες θα πρέπει να ενημερώνουν εγγράφως, σε απλή γλώσσα, για τις κατηγορίες δεδομένων που παρακολουθούνται, τις κύριες παραμέτρους των αποφάσεων και τη σχετική βαρύτητά τους, καθώς και για τους λόγους αναστολής ή παύσης λογαριασμού και άρνησης πληρωμής.
Η ενημέρωση παρέχεται το αργότερο την πρώτη εργάσιμη ημέρα, πριν από κάθε αλλαγή και οποτεδήποτε ζητηθεί.
Θεσπίζεται επίσης δικαίωμα φορητότητας δεδομένων, μεταξύ αυτών και των βαθμολογήσεων, ώστε ο εργαζόμενος να μεταφέρει το ιστορικό αξιολογήσεών του σε άλλη πλατφόρμα χωρίς χρέωση.
Κάθε απόφαση περιορισμού, αναστολής ή παύσης λογαριασμού ή σύμβασης θα λαμβάνεται υποχρεωτικά από άνθρωπο.
Το πρόσωπο έχει δικαίωμα σε εξηγήσεις για κάθε αυτοματοποιημένη απόφαση εντός δύο εβδομάδων από το αίτημα και σε πρόσβαση σε υπεύθυνο επικοινωνίας.
Η πλατφόρμα οφείλει να απαντά σε αίτημα επανεξέτασης εντός δύο εβδομάδων και, αν η απόφαση παραβιάζει δικαιώματα, να τη διορθώνει εντός δύο εβδομάδων ή να καταβάλλει αποζημίωση.
Ανά διετία, με τη συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων, θα αξιολογείται ο αντίκτυπος των αυτοματοποιημένων αποφάσεων, ενώ οι υπάλληλοι που ασκούν την εποπτεία προστατεύονται από απόλυση και πειθαρχικά μέτρα.
Στο πεδίο της υγείας και ασφάλειας, η ελληνική πρόταση προσθέτει ρητά στους κινδύνους που πρέπει να αξιολογούνται τα ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ η αιτιολογική έκθεση αναφέρει ως παράδειγμα αδικαιολόγητης πίεσης την υπαίθρια εργασία υπό καύσωνα. Οι εκτιμήσεις θα αποτυπώνονται στη γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου.
Μητρώο στο ΕΡΓΑΝΗ και αλληλέγγυα ευθύνη
Στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ του υπουργείου Εργασίας θα τηρείται Μητρώο Ψηφιακών Πλατφορμών και Διαμεσολαβητών, οι οποίοι θα δηλώνουν τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία μέσω αυτών.
Οι πλατφόρμες θα γνωστοποιούν στην Επιθεώρηση Εργασίας και στους εκπροσώπους τον αριθμό των απασχολουμένων ανά επίπεδο δραστηριότητας, τους γενικούς όρους, τους διαμεσολαβητές και, κατόπιν αιτήματος της Επιθεώρησης, τη μέση διάρκεια δραστηριότητας, τις μέσες εβδομαδιαίες ώρες και το μέσο εισόδημα.
Τα στοιχεία επικαιροποιούνται ανά εξάμηνο, ενώ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δηλαδή εκείνες με λιγότερους από 250 εργαζομένους και κύκλο εργασιών έως 50 εκατ. ευρώ ή ισολογισμό έως 43 εκατ. ευρώ, μία φορά τον χρόνο.
Για να κλείσει το «παράθυρο» της υπεργολαβίας, ο διαμεσολαβητής ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον με την πλατφόρμα, όμως μόνο για τις υποχρεώσεις που καλύπτει η 0δηγία και όχι για το σύνολο της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας.
Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων μπορούν να ζητούν τη συνδρομή εμπειρογνώμονα, με δαπάνη της πλατφόρμας όταν αυτή απασχολεί πάνω από 250 εργαζομένους στην Ελλάδα.
Οι πλατφόρμες υποχρεούνται να δημιουργήσουν ιδιωτικούς διαύλους επικοινωνίας μεταξύ των εργαζομένων, στους οποίους απαγορεύεται να έχουν πρόσβαση. Οι διαφορές θα εκδικάζονται με την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών, ανεξάρτητα από το καθεστώς απασχόλησης, και το δικαστήριο θα μπορεί να διατάσσει την πλατφόρμα να προσκομίζει στοιχεία, ακόμη και εμπιστευτικά.
Δύο αρχές, ένας ελεγκτικός μηχανισμός
Την εποπτεία θα μοιράζονται η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρηση Εργασίας και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), η οποία αποκτά αρμοδιότητα για την αλγοριθμική διαφάνεια με το ανώτατο όριο προστίμων του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).
Οι παραβάσεις του εργατικού σκέλους θα τιμωρούνται με τις κυρώσεις του άρθρου 572 του Κώδικα, με κλιμάκωση ανάλογα με τη σοβαρότητα, τη διάρκεια, την επανάληψη και τον αριθμό των θιγομένων. Για την άρνηση συμμόρφωσης σε δικαστική απόφαση χαρακτηρισμού εφαρμόζονται τα άρθρα 946 και 947 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
