Σημαντικό μπόνους στην θεμελίωση δικαιώματος στη σύνταξη μπορεί να δώσει η αναγνώριση πλασματικής και προαιρετικής ασφάλισης στον ΕΦΚΑ.
Και αυτό γιατί με αυτούς τους δύο τρόπους μπορεί ένας υποψήφιος συνταξιούχους είτε να συμπληρώσει τα απαιτούμενα χρόνια ασφάλισης, χωρίς να τα έχει «δουλέψει» και έτσι να βγει στη σύνταξη νεότερος, είτε να προσαυξήσει την τελική σύνταξή του.
Μ΄ άλλα λόγια, η πλασματική και η προαιρετική ασφάλιση είναι δύο διαφορετικοί μηχανισμοί του ελληνικού ασφαλιστικού συστήματος (e-ΕΦΚΑ), που επιτρέπουν στους ασφαλισμένους να «γεμίσουν» κενά στα ένσημά τους, είτε για να θεμελιώσουν ταχύτερα δικαίωμα συνταξιοδότησης είτε για να αυξήσουν το τελικό ποσό της σύνταξής τους.
1. Πλασματική Ασφάλιση
Η πλασματική ασφάλιση αφορά την αναγνώριση χρονικών διαστημάτων κατά τα οποία δεν εργαζόσουν, αλλά ο νόμος σου δίνει το δικαίωμα να τα «εξαγοράσεις» ώστε να μετρήσουν ως συντάξιμα χρόνια.
Η εξαγορά αυτή γίνεται συνήθως αναδρομικά (π.χ. λίγο πριν βγει κάποιος στη σύνταξη).
Ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες περιπτώσεις αναγνώρισης εξαγοράς πλασματικών ετών
Οι πιο συνηθισμένες περιπτώσεις αναγνώρισης είναι οι εξής:
- Στρατιωτική θητεία
- Γονική άδεια
- Εκπαιδευτική άδεια
- Στρατιωτική θητεία
- Χρόνος σπουδών
- Αναγνώριση τέκνων
- Κενός χρόνος
Για παράδειγμα, για την εξαγορά πλασματικών ετών από τη στρατιωτική θητεία του, ο ασφαλισμένος πρέπει να έχει συμπληρώσει το 58ο έτος της ηλικίας του και τουλάχιστον 3.600 μέρες ασφάλισης.
Για την εξαγορά πλασματικών ετών σε περίπτωση αναπηρίας, πρέπει ένας ασφαλισμένος να έχει ποσοστό 67% και τουλάχιστον 900 ημέρες ασφάλισης.
Σε σχέση με την εξαγορά πλασματικών ετών λόγω τέκνων, μπορεί να πληρώσει για 1 έτος για το πρώτο παιδί, επιπλέον 2 έτη για το δεύτερο παιδί (συνολικά, δηλαδή, 3 έτη) και συν 2 έτη για το τρίτο παιδί (σύνολο 5 έτη).
Επίσης αναγνωρίζονται έως 300 μέρες ασφάλισης λόγω επιδοτούμενης ανεργίας και επιδοτούμενης ασθένειας.
Ποια νέα πρόσωπα δικαιούνται να αναγνωρίσουν πλασματικά έτη ασφάλισης
Πρόκειται για την κατηγορία των νέων ασφαλισμένων (ήτοι των υπαχθέντων για πρώτη φορά στην ασφάλιση από 1/1/1993 και εφεξής), οι οποίοι θεμελιώνουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα λόγω γήρατος με την συμπλήρωση του 62ου έτους της ηλικίας και την πραγματοποίηση 40 ετών ή 12.000 ημερών ασφάλισης.
Μέχρι πότε υποβάλλεται αίτηση αναγνώρισης πλασματικών ετών και πού
Μπορεί να υποβάλλει κάθε ενδιαφερόμενος σχετική αίτηση οποτεδήποτε πριν ή ακόμα και ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησής σας, σε καμία όμως περίπτωση μετά την ημερομηνία της αίτησης συνταξιοδότησης.
Θα υποβάλλει την αίτηση στην Τοπική Διεύθυνση e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας σας ή αν είναι ελεύθερος επαγγελματίας (τ. ΟΑΕΕ) του τόπου της επαγγελματικής σας έδρας. Μπορεί να βρει την Τοπική Διεύθυνση στην οποία υπάγεστε μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας «Μάθε που ανήκεις».
Καταργείται το δικαίωμα αναγνώρισης στρατιωτικής υπηρεσίας μόνο από τους ήδη συνταξιούχους και σε περίπτωση θανάτου, από τα μέλη της οικογένειας του θανόντος.
Πως γίνεται η αναγνώριση πλασματικών ετών
Η αναγνώριση γίνεται με την καταβολή από τον ασφαλισμένο, του συνόλου των εισφορών κλάδου σύνταξης (εργοδότη και ασφαλισμένου) για κάθε μήνα αναγνωριζόμενου χρόνου ασφάλισης, στο ποσοστό που ισχύει κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης εξαγοράς (20% επί των τελευταίων μικτών αποδοχών του).
Στην περίπτωση που η απασχόληση δεν είναι πλήρης, τότε ανάγεται σε πλήρη απασχόληση και υπολογίζεται στις αποδοχές που αντιστοιχούν σε αυτή.
Από 1/1/2020, για κάθε αναγνωριζόμενο μήνα ασφάλισης μη μισθωτού, καταβάλλεται η προβλεπόμενη ασφαλιστική εισφορά, την οποία έχει επιλέξει ο ασφαλισμένος κατά το έτος υποβολής της αίτησης αναγνώρισης. Αν πχ ένας ελεύθερος επαγγελματίας υπαγόταν στην 1η ασφαλιστική κατηγορία πριν την αίτηση αναγνώρισης, τότε θα πληρώσει 185 ευρώ για κάθε μήνα αναγνώρισης πλασματικών ετών.
Με ποιους τρόπους γίνεται η καταβολή του ποσού της εξαγοράς
Η καταβολή του ποσού της εξαγοράς γίνεται:
– Εφάπαξ, μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της απόφασης αναγνώρισης με έκπτωση 2% για κάθε έτος εξαγοράς. Εξαγορά χρόνου που υπολείπεται του ενός έτους δεν τυγχάνει έκπτωσης.
-Σε ισόποσες μηνιαίες δόσεις, ανάλογα με τον αριθμό των μηνών που αναγνωρίζονται (Τόσες δόσεις όσοι οι μήνες που αναγνωρίζονται). Σε περίπτωση εκπρόθεσμης καταβολής δόσης, το ποσό αυτής επιβαρύνεται με τα προβλεπόμενα πρόσθετα τέλη.
-Σε περίπτωση θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος ή προσαύξησης του ποσού της σύνταξης το ποσό εξαγοράς παρακρατείται κάθε μήνα από τη σύνταξη και μέχρι την εξόφληση, ποσό ίσο με το ¼ (25%) του ποσού της σύνταξης.
Από πότε έχουν εφαρμογή οι νέες διατάξεις σχετικά με την αναγνώριση πλασματικών ετών
Οι νέες διατάξεις έχουν εφαρμογή από 13/5/2016. Συνεπώς, αιτήσεις αναγνώρισης πλασματικών χρόνων που έχουν υποβληθεί μέχρι και την 12/5/2016 αντιμετωπίζονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις και διεκπεραιώνονται σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν δοθεί από τους προϋφιστάμενους φορείς.
Πώς καταβάλλεται το ποσό εξαγοράς
Για μη μισθωτούς ασφαλισμένους, η εξόφληση του ποσού εξαγοράς (εφάπαξ ή με δόσεις) πραγματοποιείται μέσω Διατραπεζικού Συστήματος με την χρήση Ειδικού Κωδικού Πληρωμής.
Ο Κωδικός Πληρωμής εμφανίζεται στον Ατομικό σας Λογαριασμό στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες ΕΦΚΑ αμέσως μόλις γνωστοποιηθεί στις αρμόδιες Υπηρεσίες ΕΦΚΑ η παραλαβή της απόφασης αναγνώρισης.
Για μισθωτούς ασφαλισμένους, η εξόφληση του ποσού εξαγοράς (εφάπαξ ή με δόσεις) πραγματοποιείται στην αρμόδια Υπηρεσία έκδοσης της απόφασης.
Επισημαίνεται ότι έχει ήδη δρομολογηθεί διαδικασία είσπραξης μέσω Διατραπεζικού Συστήματος.
Πώς υπολογίζεται η μηνιαία εισφορά αναγνωρίσεων χρόνου ασφάλισης με εξαγορά, μη μισθωτών από 1/1/2020
Από 1/1/2020 η μηνιαία εισφορά εξαγοράς για μη μισθωτό ασφαλισμένο, υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλεγεί κατά το έτος υποβολής της αίτησης αναγνώρισης.
Πώς γίνεται η αναγνώριση χρόνου ασφάλισης με εξαγορά από ασφαλισμένους της ειδικής κατηγορίας
Νέοι ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι (έως πέντε έτη ασφάλισης) που κατά το έτος υποβολής της αίτησης αναγνώρισης χρόνου με εξαγορά έχουν ενταχθεί στην ειδική ασφαλιστική κατηγορία, θα πρέπει να επιλέξουν την ασφαλιστική κατηγορία που επιθυμούν να υπολογιστεί η μηνιαία εισφορά εξαγοράς, με κατώτερη την 1η ασφαλιστική κατηγορία.
Πώς αναγνωρίζουν εισφορές μη μισθωτές λόγω μητρότητας
Η μηνιαία εισφορά εξαγοράς υπολογίζεται εις ολόκληρον, μη εφαρμοζομένων στη περίπτωση αναγνώρισης χρόνου, των διατάξεων που προβλέπουν την καταβολή μειωμένων κατά 50% ασφαλιστικών εισφορών κύριας σύνταξης λόγω μητρότητας.
Πώς αναγνωρίζουν ασφάλιση μη μισθωτοί που έχουν διακόψει την ασφάλιση
Εάν κατά το έτος υποβολής του αιτήματος αναγνώρισης έχετε ενεργή ασφάλιση και άρα έχετε επιλέξει ασφαλιστική κατηγορία, η εισφορά αναγνώρισης υπολογίζεται επί της ασφαλιστικής κατηγορίας της επιλογής σας.
Εάν κατά το έτος υποβολής του αιτήματος δεν υπάρχει ασφάλιση, επιλέγετε την ασφαλιστική κατηγορία που επιθυμείτε να υπολογιστεί η μηνιαία εισφορά εξαγοράς, με ελάχιστη την εισφορά που αντιστοιχεί στην 1η ασφαλιστική κατηγορία.
Πώς αναγνωρίζονται πλασματικά έτη από επαγγελματίες με παράλληλη μισθωτή απασχόληση
Εάν κατά το μήνα υποβολής της αίτησης για αναγνώριση χρόνου ασφάλισης έχετε παράλληλη ασφάλιση μη μισθωτού – μισθωτού, για τον υπολογισμό της εισφοράς λαμβάνονται υπόψη το ποσό εισφοράς κλάδου σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχετε ενταχθεί ως μη μισθωτός και το ποσό εισφοράς κλάδου σύνταξης (ατομική και εργοδοτική) επί των αποδοχών μισθωτού.
Η μεγαλύτερη εισφορά μεταξύ των δύο λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του χρόνου εξαγοράς. Επισημαίνεται ότι, εάν η ασφαλιστική κατηγορία που έχετε ενταχθεί ως μη μισθωτός είναι μικρότερη της 2ης τότε λαμβάνεται υπόψη το ποσό της 2ης ασφαλιστικής κατηγορίας για τον υπολογισμό της εξαγοράς
Πώς αναγνωρίζονται πλασματικές εισφορές σε όσους αμείβονται με μπλοκάκι
- Για τον προσδιορισμό της μηνιαίας εισφοράς αμειβομένων με μπλοκάκι για την εξαγορά της αναγνώρισης χρόνου λαμβάνεται υπόψη η εισφορά της ασφαλιστικής κατηγορίας μη μισθωτού που έχετε επιλέξει.
Επισημαίνεται ότι εάν η ασφαλιστική κατηγορία που έχετε ενταχθεί ως μη μισθωτός είναι η Ειδική, τότε λαμβάνεται υπόψη το ποσό της 1ης ασφαλιστικής κατηγορίας για τον υπολογισμό της εξαγοράς.
- Εάν κατά το έτος υποβολής της αίτησης δεν υπάρχει ασφάλιση, επιλέγετε την ασφαλιστική κατηγορία που επιθυμείτε να υπολογιστεί η μηνιαία εισφορά, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη της πρώτης (1ης) ασφαλιστικής κατηγορίας.
- Εάν κατά το μήνα υποβολής της αίτησης για αναγνώριση χρόνου ασφάλισης είσαστε μισθωτός και παράλληλα αμείβεστε με δελτίο παροχής υπηρεσιών (ΔΠΥ) από τον ίδιο εργοδότη, η μηνιαία εισφορά για την εξαγορά πλασματικών χρόνων υπολογίζεται επί του συνολικού ποσού των αποδοχών της μισθωτής απασχόλησης και της μηνιαίας αμοιβής σας από τα ΔΠΥ.
- Εάν κατά το μήνα υποβολής της αίτησης για αναγνώριση χρόνου ασφάλισης είσαστε μισθωτός και παράλληλα αμείβεστε με δελτία παροχής υπηρεσιών (ΔΠΥ) από άλλον (μέχρι 2) εργοδότες, για τον υπολογισμό της μηνιαίας εισφοράς για την εξαγορά πλασματικών χρόνων λαμβάνεται υπόψη το ποσό εισφοράς κλάδου σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας, που έχετε ενταχθεί ως μη μισθωτός, και το ποσό εισφοράς κλάδου σύνταξης (ατομική και εργοδοτική) επί τον αποδοχών της μισθωτής εργασίας. Η μεγαλύτερη εισφορά μεταξύ των δύο λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του χρόνου εξαγοράς.
Επισημαίνεται ότι, εάν η ασφαλιστική κατηγορία που έχετε ενταχθεί ως μη μισθωτός είναι μικρότερη της 2ης τότε λαμβάνεται υπόψη το ποσό της 2ης ασφαλιστικής κατηγορίας για τον υπολογισμό της εξαγοράς
2. Προαιρετική Ασφάλιση (Αυτασφάλιση)
Η προαιρετική ασφάλιση (γνωστή και ως αυτασφάλιση) εφαρμόζεται όταν διακόπτεις την υποχρεωτική σου εργασία (π.χ. λόγω απόλυσης, παραίτησης ή κλεισίματος επιχείρησης), αλλά θέλεις να συνεχίσεις να κολλάς ένσημα κάθε μήνα πληρώνοντας τις εισφορές μόνος σου.
Βασικές προϋποθέσεις:
- Να έχει διακόψει ο ενδιαφερόμενος την υποχρεωτική ασφάλιση.
- Να έχει ο ασφαλισμένος ήδη συγκεντρώσει έναν ελάχιστο αριθμό ενσήμων (συνήθως 5 έτη ή 1.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων οι 300 την τελευταία πενταετία).
- Να μην έχει ο ενδιαφερόμενος αναπηρία που να εμποδίζει την ασφάλιση.Δηλαδή, γίνεται ο ενδιαφερόμενος κατά κάποιον τρόπο «εργοδότης του εαυτού σου». Κάθε μήνα έρχεται μια ειδοποίηση εισφορών την οποία πληρώνει σε πραγματικό χρόνο για να συνεχίζει να τρέχει ο ασφαλιστικός σου χρόνος.
Ποιοι έχουν δικαίωμα υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση
Το δικαίωμα προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης χορηγείται σε όσους πληρούν αθροιστικά τις εξής προϋποθέσεις:
- Να έχει διακόψει ο ενδιαφερόμενος οριστικά την εργασία ή την επιχειρηματική τους δραστηριότητα.
- Να μην καλύπτεται πλέον από κανένα καθεστώς υποχρεωτικής ασφάλισης.
- Να διαθέτει τουλάχιστον 1.500 ημέρες ασφάλισης (ή 5 έτη), εκ των οποίων τουλάχιστον 600 ημέρες πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί την τελευταία πενταετία πριν από τη διακοπή της εργασίας.
- Να μην λαμβάνουν ήδη σύνταξη γήρατος, αναπηρίας ή θανάτου (χηρείας) από οποιονδήποτε φορέα κύριας ασφάλισης.
Πότε συμφέρει η επιλογή της προαιρετικής ασφάλισης
Η υπαγωγή στο καθεστώς της προαιρετικής ασφάλισης αποτελεί συμφέρουσα στρατηγική στις εξής περιπτώσεις:
- Όταν λείπουν στον ενδιαφερόμενο λίγα ένσημα (χρόνος ασφάλισης) για να συμπληρώσετε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.
- Όταν είναι κοντά στη σύνταξη και επήλθε διακοπή εργασίας σε ηλικία κοντά στο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης.
- Όταν επιθυμεί να γεφυρώσει διαστήματα ανεργίας ήπαύσης της επαγγελματικής σας δραστηριότητας, αποτρέποντας τη μείωση του τελικού συντάξιμου χρόνου.
- Όταν στοχεύει ο ασφαλισμένος στη βελτίωση του ποσού της μελλοντικής σας σύνταξης με την προσθήκη επιπλέον ετών ασφάλισης.
Ποια είναι η διαδικασία υποβολής της αίτησης
Η διαδικασία ολοκληρώθηκε σε διακριτά στάδια:
- Υποβολή αίτησης: Κατάθεση της σχετικής αίτησης ηλεκτρονικά ή αυτοπροσώπως στον e-ΕΦΚΑ.
Συγκέντρωση δικαιολογητικών: Προετοιμασία των απαραίτητων εγγράφων, τα οποία περιλαμβάνουν ενδεικτικά:
-Αναλυτικό ασφαλιστικό ιστορικό.
-Φωτοτυπία αστυνομικής ταυτότητας.
-Υπεύθυνη δήλωση ότι δεν υφίσταται υποχρεωτική ασφάλιση σε άλλον φορέα και ότι δεν λαμβάνεται σύνταξη.
*Έκδοση απόφασης: Εξέταση του φακέλου και έκδοση διοικητικής απόφασης από τον ΕΦΚΑ σχετικά με την έγκριση της υπαγωγής.
- Καταβολή εισφορών: Πληρωμή των προβλεπόμενων μηνιαίων εισφορών με βάση την ασφαλιστική κατηγορία που θα επιλεγεί.
Πόσο κοστίζει η προαιρετική ασφάλιση
Το οικονομικό κόστος εξαρτάται άμεσα από την ασφαλιστική κατηγορία που θα επιλέξει ο ασφαλισμένος. Ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοτελώς απασχολούμενους, εφαρμόζονται οι ίδιες ασφαλιστικές κατηγορίες και κλίμακες που ισχύουν για τους ενεργούς ασφαλισμένους του αντίστοιχου κλάδου.
Που υποβάλλουμε αιτήσεις
Ως μισθωτός ασφαλισμένος θα υποβάλετε την αίτηση στην Τοπική Διεύθυνση e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας σας. Μπορείτε να τη βρείτε μέσω της εφαρμογής «Μάθε που ανήκεις»
Για ποιους κλάδους μπορώ να συνεχίσει την ασφάλισή του προαιρετικά
Με την υποβολή της αίτησης επιλέγει ο κάθε ενδιαφερόμενος τους Κλάδους (Σύνταξη ή/ και Περίθαλψη) που επιθυμεί να συνεχίσει την προαιρετική ασφάλισή του.
Τι εισφορές προβλέπονται για την προαιρετική συνέχιση της ασφάλισής
Οι μισθωτοί καταβάλλουν το σύνολο της ασφαλιστικής εισφοράς εργαζόμενου και εργοδότη στο ύψος – ποσοστό που έχει διαμορφωθεί και ισχύει κατά το χρόνο υπαγωγής στην προαιρετική ασφάλιση.
Το ίδιο ισχύει και για ασφαλιστικές εισφορές (βάσει του συστήματος των ασφαλιστικών κατηγορίων) των ελευθέρων επαγγελματιών, αυταπασχολουμένων και αγροτών.
Πότε πρέπει να καταβάλλονται οι μηνιαίες εισφορές
Η καταβολή της μηνιαίας εισφοράς γίνεται εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, όπως ισχύουν για τις ασφαλιστικές εισφορές της υποχρεωτικής ασφάλισης.
Πέραν της εμπρόθεσμης καταβολής επιφέρει την επιβάρυνσή της κατά τα προβλεπόμενα και για τις εισφορές υποχρεωτικής ασφάλισης.
Η καθυστέρηση της μηνιαίας εισφοράς πέραν των δύο ετών από την ημερομηνία που αυτή κατέστη απαιτητή επιφέρει την απώλειά της.
Τι συμβαίνει αν κάποιος χάσει ή διακόψει την προαιρετική συνέχιση της ασφάλιση
Μετά από απώλεια μπορεί να ζητήσει ο υπόχρεος την ασφάλιση του προαιρετικά μετά από τρία χρόνια με εκ νέου έλεγχο των προϋποθέσεων, έως τρεις φορές. Μετά από διακοπή – από οποιαδήποτε αιτία – μπορεί με την υποβολή σχετικής αίτησης και έλεγχο των προϋποθέσεων να υπαχθεί εκ νέου.
Χρόνος διακοπής της προαιρετικής ασφάλισης
Η προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης μπορεί να διακοπεί κατόπιν σχετικής αίτησης από τον επόμενο μήνα.
Επιπλέον διακόπτεται υποχρεωτικά με τη συνταξιοδότησή σας λόγω αναπηρίας επ΄αόριστον ή λόγω γήρατος ή με την ανάληψη εργασίας ή δραστηριότητας ή απόκτηση ιδιότητας ασφαλιστέας στον e-ΕΦΚΑ καθώς και με τον θάνατο.
Μη δυνατότητα επιστροφές εισφορών
Οι εισφορές προαιρετικής ασφάλισης δεν επιστρέφονται πλην των περιπτώσεων αναστολής της (συνταξιοδότηση αναπηρίας ορισμένου χρόνου ή επιδότηση ασθενείας), όπου επιστρέφονται άτοκα κατόπιν σχετικής αίτησης.
