Το Ιράν παρουσίασε μια εκτενή πρόταση 14 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Al Jazeera και του κρατικού ιρανικού πρακτορείου Nour News, όπως μεταδίδει και η Jerusalem Post. Το σχέδιο εμφανίζεται ως απάντηση σε αμερικανική ειρηνευτική πρωτοβουλία εννέα σημείων και, σύμφωνα με ιρανικές πηγές, δεν αποσκοπεί στην παράταση μιας εύθραυστης εκεχειρίας αλλά σε μια συνολική συμφωνία τερματισμού της σύγκρουσης μέσα σε χρονικό ορίζοντα 30 ημερών.
Η πρόταση οργανώνεται σε τρεις βασικές φάσεις. Στην πρώτη, προβλέπεται η υπογραφή συμφώνου μη επίθεσης ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ιράν και το Ισραήλ, ενώ παράλληλα θα ξεκινήσει σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, το Ιράν θα αναλάβει την ευθύνη για την απομάκρυνση ναρκών από θαλάσσιες περιοχές, με στόχο τη σταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας σε μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες παγκοσμίως.
Στη δεύτερη φάση, η Τεχεράνη φέρεται να προτείνει την επιστροφή στον εμπλουτισμό ουρανίου στο 3,6%, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και χρονικούς περιορισμούς. Παράλληλα ζητεί την άρση όλων των οικονομικών κυρώσεων, το «ξεπάγωμα» ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό και τη διασφάλιση ότι δεν θα υπάρξει καταστροφή πυρηνικών εγκαταστάσεων ή κρίσιμων υποδομών. Η διάσταση αυτή παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της πρότασης, καθώς δεν υπάρχει σαφής αναφορά στο υφιστάμενο απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο αποτελεί διαχρονικά βασικό αντικείμενο έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην τρίτη φάση προβλέπεται μια συνολική πολιτική διευθέτηση, η οποία θα εδραιώσει τη λήξη των εχθροπραξιών και θα θεσμοθετήσει μηχανισμούς ασφαλείας στην περιοχή. Το σχέδιο περιγράφεται από ιρανικά μέσα ως προσπάθεια μετάβασης από την εκεχειρία σε μόνιμη ειρήνη, με παράλληλη επαναφορά της οικονομικής ομαλότητας και της διπλωματικής επικοινωνίας.
Τι άλλο ζητεί το Ιράν
Σύμφωνα με το Al Jazeera, η πρόταση περιλαμβάνει επίσης ευρύτερα αιτήματα προς τις ΗΠΑ, όπως την πλήρη άρση των κυρώσεων, τον τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού ιρανικών λιμένων, καθώς και την απόσυρση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή. Παράλληλα, ζητείται η παύση όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων που σχετίζονται με τη σύγκρουση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με το Ισραήλ στον Λίβανο.
Όπως επισημαίνει το abcnews, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν περιλαμβάνεται ρητά ως κεντρικό διαπραγματευτικό αντικείμενο στο αρχικό πλαίσιο της πρότασης, γεγονός που προκαλεί ερωτήματα στις δυτικές πρωτεύουσες για το κατά πόσο μπορεί να αποτελέσει ρεαλιστική βάση συμφωνίας. Η Τεχεράνη, σύμφωνα με αναλυτές, φαίνεται να επιδιώκει τη μετατόπιση της συζήτησης προς το ζήτημα των κυρώσεων και της στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.
Η ιρανική πρόταση φέρεται να διαβιβάστηκε μέσω του Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή και είχε φιλοξενήσει ανεπίσημες συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον προηγούμενο μήνα. Πακιστανοί αξιωματούχοι επιβεβαιώνουν ότι συνεχίζουν να ενθαρρύνουν άμεσο διάλογο μεταξύ των δύο πλευρών, προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση.
Τραμπ: Το Ιράν δεν έχει πληρώσει ακόμη αρκετά μεγάλο τίμημα
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει την πρόταση, ωστόσο εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τις πιθανότητες συμφωνίας, σημειώνοντας ότι το Ιράν «δεν έχει πληρώσει ακόμη αρκετά μεγάλο τίμημα» για τις ενέργειές του τα τελευταία χρόνια. Οι δηλώσεις του εντάσσονται σε ένα κλίμα αυξημένης έντασης, με τις ΗΠΑ να διατηρούν σκληρή στάση απέναντι στην Τεχεράνη.
Κομβικό σημείο της γεωπολιτικής εξίσωσης παραμένει τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχονται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε μεταβολή στο καθεστώς λειτουργίας του έχει άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ο Τραμπ έχει προτείνει το άνοιγμα της διόδου, ενώ το Ιράν επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο της περιοχής και ότι η διέλευση θα ρυθμίζεται με όρους που θα θέτει η Τεχεράνη.
Η οικονομική κατάσταση στο Ιράν επιβαρύνεται περαιτέρω από τον ναυτικό αποκλεισμό που, σύμφωνα με ιρανικές πηγές, έχει στερήσει κρίσιμα έσοδα από το πετρέλαιο. Το εθνικό νόμισμα, το ριάλ, συνεχίζει να υποχωρεί δραματικά, φτάνοντας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ παρατηρείται αύξηση της ανεργίας και αστάθεια στις τιμές βασικών αγαθών.
Σύμφωνα με το Axios, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός στο Στενό του Ομάν έχει στερήσει από το Ιράν περίπου 4,8 δισ. δολάρια σε έσοδα από πετρέλαιο.
Σε παράλληλο επίπεδο, διεθνείς οργανισμοί όπως η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ έχουν εκφράσει ανησυχία για την κατάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, ζητώντας την άμεση ιατρική μεταφορά της φυλακισμένης Νομπελίστριας Ειρήνης Ναργκές Μοχαμαντί, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας.
Συνολικά, η πρόταση των 14 σημείων εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο έντονης ρευστότητας, όπου στρατιωτικές ισορροπίες, ενεργειακές ροές και διπλωματικές πρωτοβουλίες συνδέονται στενά. Αν και παρουσιάζεται ως προσπάθεια αποκλιμάκωσης, παραμένει αβέβαιο αν μπορεί να αποτελέσει βάση ουσιαστικής συμφωνίας, δεδομένων των βαθιών διαφορών μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
