Η νέα πρωτοβουλία της Τουρκίας να προωθήσει νομοσχέδιο για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο επαναφέρει με ένταση ένα από τα πιο περίπλοκα και δυνητικά εκρηκτικά γεωπολιτικά ζητήματα της περιοχής, όπως μεταδίδει το Bloomberg.
Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές με γνώση των εξελίξεων, η Άγκυρα ετοιμάζεται να καταθέσει στη Βουλή σχέδιο νόμου που θα ορίζει επίσημα τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας της, σε περιοχές όπου οι διεκδικήσεις επικαλύπτονται με αυτές της Ελλάδας και της Κύπρου.
Το προτεινόμενο νομοθέτημα θεωρείται από διπλωματικούς κύκλους ως ένα κομβικό βήμα για τη θεσμική κατοχύρωση των τουρκικών θέσεων. Μέχρι σήμερα, η Τουρκία προέβαλλε τις αξιώσεις της κυρίως μέσω διπλωματικών ενεργειών, ερευνών και συμφωνιών, χωρίς να έχει προχωρήσει σε μια συνολική εσωτερική νομική πράξη που να καθορίζει με σαφήνεια τις θαλάσσιες ζώνες που διεκδικεί.
Το νέο σχέδιο νόμου φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό, προσδίδοντας επίσημο χαρακτήρα στις τουρκικές διεκδικήσεις και ενισχύοντας τη νομική βάση για μελλοντικές ενέργειες, ιδίως στον τομέα της ενέργειας.
Xάρτης της Γαλάζιας Πατρίδας που παρουσίασε για πρώτη φορά η Τουρκία το 2018-19 © mfa.gr
Κλειδί τα κοιτάσματα φυσικού αερίου
Στο επίκεντρο της κίνησης αυτής βρίσκεται ο ανταγωνισμός για τα πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί σε σημαντικό ενεργειακό κόμβο.
Η Άγκυρα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι δεν θα αποκλειστεί από την εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων, προβάλλοντας τόσο τα δικά της συμφέροντα όσο και εκείνα της αυτοανακηρυχθείσας Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου, η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία.
Η χρονική συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία. Το τελευταίο διάστημα έχουν ενταθεί οι συνεργασίες μεταξύ χωρών της περιοχής και ευρωπαϊκών κρατών στον τομέα της ενέργειας και της ασφάλειας, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Κύπρου, της Γαλλίας και του Ισραήλ.
Οι κινήσεις αυτές αντιμετωπίζονται από την Άγκυρα ως προσπάθεια αποκλεισμού της από τις εξελίξεις. Ενδεικτική είναι η τοποθέτηση του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ηγέτη του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης και βασικού συμμάχου του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος δήλωσε στη Βουλή ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει την ένταση, αλλά θα αντιδράσει αποφασιστικά σε οποιαδήποτε ενέργεια αγνοεί τα δικαιώματά της ή εκείνα των Τουρκοκυπρίων.
Θεμελιώδης διαφορά ερμηνείας του διεθνούς δικαίου
Στον πυρήνα της διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας βρίσκεται μια θεμελιώδης διαφορά ερμηνείας του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη, θέση που εδράζεται στο ισχύον διεθνές νομικό πλαίσιο.
Αντιθέτως, η Τουρκία απορρίπτει αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται κυρίως με βάση τις ηπειρωτικές ακτές. Το υπό κατάθεση τουρκικό νομοσχέδιο αναμένεται να αποτυπώσει για πρώτη φορά με σαφή και δεσμευτικό τρόπο αυτή τη θέση σε εθνικό επίπεδο.
Οι πιθανές συνέπειες της κίνησης αυτής προκαλούν ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στην Ουάσινγκτον. Στο παρελθόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εξετάσει την επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας λόγω ενεργειακών ερευνών σε αμφισβητούμενες περιοχές, ανταποκρινόμενη σε αιτήματα της Ελλάδας και της Κύπρου.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα καλέσει τις δύο πλευρές να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διαλόγου, ιδίως όσον αφορά τις δραστηριότητες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων.
Το άλυτο Κυπριακό
Ιδιαίτερη βαρύτητα στο ζήτημα προσδίδει και το άλυτο Κυπριακό. Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, η τουρκική παρουσία συνιστά εισβολή και κατοχή. Αντιθέτως, η Τουρκία υποστηρίζει ότι επρόκειτο για επέμβαση με στόχο την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Η εκκρεμότητα αυτή επηρεάζει άμεσα και τις διεκδικήσεις για τους ενεργειακούς πόρους. Η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι έχει αποκλειστική κυριαρχία σε όλο το νησί και στα θαλάσσια οικόπεδά της. Από την άλλη πλευρά, η τουρκοκυπριακή διοίκηση διεκδικεί μερίδιο από τα πιθανά έσοδα, υποστηριζόμενη από την Άγκυρα.
Καθώς η Τουρκία ετοιμάζεται να προχωρήσει στη θεσμική κατοχύρωση των θέσεών της, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα φάση έντασης.
Η αλληλεπίδραση γεωπολιτικών ανταγωνισμών, ενεργειακών συμφερόντων και ιστορικών διαφορών δημιουργεί ένα σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο κάθε μονομερής ενέργεια ενδέχεται να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις.
