Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει ριζικές αλλαγές στη δομή διαχείρισης των κονδυλίων συνοχής, με τη DG REGIO να βρίσκεται στο επίκεντρο. Οι σχεδιασμοί της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενισχύουν τον κεντρικό έλεγχο των επενδύσεων και προκαλούν έντονες αντιδράσεις.
Η DG REGIO, μία από τις παλαιότερες και σημαντικότερες γενικές διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία διαχειρίζεται σχεδόν το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών δαπανών, φαίνεται πως εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας, μεταδίδει το Politico. Η Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής ενδέχεται να αποτελέσει το επόμενο «θύμα» της ευρύτερης αναδιάρθρωσης που προωθεί η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Σύμφωνα με εννέα Ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες που συμμετέχουν στις σχετικές συζητήσεις, η παραδοσιακή πολιτική συνοχής ύψους 600 δισ. ευρώ θεωρείται πλέον από αρκετούς στις Βρυξέλλες ξεπερασμένη. Η λογική αυτή ενισχύθηκε μετά την εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης της πανδημίας, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάφερε να διοχετεύσει κονδύλια ταχύτερα και με πιο συγκεντρωτικό τρόπο.
Πώς άλλαξε το μοντέλο χρηματοδότησης στην ΕΕ
Μέχρι σήμερα, τα παραδοσιακά κονδύλια συνοχής διαχειρίζονταν από κοινού τα κράτη-μέλη και οι περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η πανδημία άλλαξε τα δεδομένα, καθώς τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης συμφωνήθηκαν απευθείας μεταξύ κυβερνήσεων και Κομισιόν.
Η νέα αυτή φιλοσοφία φαίνεται ότι επηρεάζει ήδη τις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η φον ντερ Λάιεν επιδιώκει εδώ και καιρό να ανακατευθύνει σημαντικό μέρος των περιφερειακών πόρων προς την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και τις στρατηγικές επενδύσεις.
Κατά πληροφορίες του Politico, και στα δύο σενάρια αναδιάρθρωσης που εξετάζονται, η πρόεδρος της Κομισιόν θα αποκτήσει σημαντικά ισχυρότερο έλεγχο στη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων.
Το σχέδιο «DG INVEST» της φον ντερ Λάιεν -Τα δύο σενάρια
Ένα από τα βασικά σενάρια αφορά τη δημιουργία μιας νέας υπερ-γενικής διεύθυνσης, η οποία ανεπίσημα αποκαλείται «DG INVEST». Η νέα δομή θα μπορούσε να συγκεντρώσει υπό την ίδια ομπρέλα τα περιφερειακά και κοινωνικά ταμεία, καθώς και το μελλοντικό ταμείο ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε.
Τέσσερις Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιγράφουν στο Politico το σχέδιο ως μεγάλη πολιτική ευκαιρία για τη φον ντερ Λάιεν. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ένας εξ αυτών, «όταν δημιουργείς μια δομή από το μηδέν, τη διαμορφώνεις σύμφωνα με τη δική σου πολιτική εικόνα».
Παράλληλα, ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει τη συγχώνευση της DG REGIO με την ομάδα εργασίας SG REFORM, η οποία διαχειρίζεται τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και βρίσκεται θεσμικά πολύ κοντά στο γραφείο της προέδρου της Επιτροπής μέσω της Γενικής Γραμματείας.
Αντιδράσεις και κλίμα ανησυχίας στη DG REGIO
Οι σχεδιασμοί αυτοί προκαλούν ήδη έντονες αντιδράσεις τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και στο εσωτερικό της ίδιας της υπηρεσίας. Η αντιπρόεδρος της Επιτροπής REGI του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Λιούμπιτσα Καρβάσοβα, χαρακτήρισε τις ιδέες αυτές ως «αποτυχία κατανόησης της ουσίας της πολιτικής συνοχής».
Όπως υποστήριξε, οι ευρωπαϊκές περιφέρειες δεν μπορούν να διοικούνται μέσα από ένα υπερβολικά συγκεντρωτικό επενδυτικό μοντέλο, προειδοποιώντας παράλληλα για ισχυρές αντιστάσεις σε περίπτωση περαιτέρω αποδυνάμωσης της DG REGIO.
Την ίδια στιγμή, η ανησυχία αυξάνεται και στο εσωτερικό της υπηρεσίας. Αξιωματούχος της Κομισιόν περιέγραψε το προσωπικό ως «ένα αυγό στο ψυγείο», υπονοώντας ότι η υπηρεσία μοιάζει να έχει ημερομηνία λήξης. Παρότι αρκετά στελέχη έχουν ήδη μετακινηθεί σε άλλες υπηρεσίες, δεν έχει ακόμη καταγραφεί μαζική έξοδος προσωπικού.
Ο νέος δημοσιονομικός κύκλος του 2028
Η ολοκλήρωση της αναθεώρησης της Κομισιόν έως το τέλος του έτους, ενόψει του νέου δημοσιονομικού κύκλου του 2028, θεωρείται το κρίσιμο χρονικό σημείο για τις οριστικές αποφάσεις. Παράλληλα, η επικείμενη συνταξιοδότηση της γενικής διευθύντριας Θέμιδος Χριστοφίδου το επόμενο έτος ενισχύει τα σενάρια περί οριστικού τέλους της DG REGIO.
Το βέβαιο είναι πως, ακόμη κι αν η υπηρεσία επιβιώσει θεσμικά, σημεώνει το Politico, η παραδοσιακή πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της σε ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο στρατηγικών επενδύσεων υπό τον έλεγχο της φον ντερ Λάιεν.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ © EPA/OLIVIER MATTHYS
Η φον ντερ Λάιεν και το νέο μοντέλο συγκεντρωτικής εξουσίας στην Ευρώπη
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει εξελιχθεί στο πιο ισχυρό πρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η αυστηρά συγκεντρωτική της διοίκηση προκαλεί έντονο προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Όπως αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg, aπό τον τελευταίο όροφο του κτιρίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διοικεί με αυστηρό έλεγχο τον ευρωπαϊκό εκτελεστικό μηχανισμό. Από τότε που ανέλαβε την προεδρία της Κομισιόν το 2019, η Γερμανίδα πολιτικός έχει εξελιχθεί στο κεντρικό πρόσωπο της Ευρώπης, αποκτώντας ισχύ που πολλοί συγκρίνουν μόνο με εκείνη του Ζακ Ντελόρ τη δεκαετία του 1980 και του 1990.
Υποστηρικτές της θεωρούν ότι κατάφερε να ενισχύσει σημαντικά τη διεθνή παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια περίοδο αλλεπάλληλων κρίσεων. Κατά τη διάρκεια της θητείας της, η Ε.Ε. διαχειρίστηκε την πανδημία Covid-19, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, μαζί με τη σκληρή πολιτική δασμών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι επικρίσεις για το μοντέλο διοίκησης της φον ντερ Λάιεν
Παρά τη διεθνή ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας, στο εσωτερικό της Κομισιόν αυξάνονται οι επικρίσεις για το μοντέλο διοίκησης της φον ντερ Λάιεν. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, η υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας και η εξάρτηση από έναν στενό κύκλο συμβούλων οδηγούν συχνά σε αποφάσεις πίσω από κλειστές πόρτες.
Αρκετοί υποστηρίζουν ότι η μικροδιαχείριση δημιουργεί καθυστερήσεις σε κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί αποτελεσματικά τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Ενδεικτική ήταν η πρόσφατη παρέμβαση του οικονομικού διευθυντή της ASML, Ρότζερ Ντάσεν. Ο επικεφαλής της πολυτιμότερης τεχνολογικής εταιρείας της Ευρώπης επισήμανε ότι μόλις το 1% των εσόδων της προέρχεται από την ευρωπαϊκή αγορά, χαρακτηρίζοντας το στοιχείο αυτό «σημαντικό καμπανάκι κινδύνου» για τη βιομηχανία.
Οι κρίσιμες αποφάσεις που θα κρίνουν τη φον ντερ Λάιεν
Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό για την πολιτική παρακαταθήκη της φον ντερ Λάιεν, εξηγουν αναλυτές στο Bloomberg. Στο τραπέζι βρίσκονται κρίσιμες αποφάσεις για την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών ρύπων, που αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής, αλλά δέχεται έντονες επικρίσεις από τη βιομηχανία λόγω του υψηλού κόστους.
Παράλληλα, εντείνονται οι διαπραγματεύσεις για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ε.Ε., μέσα από το οποίο θα κατανεμηθούν τρισεκατομμύρια ευρώ κοινοτικών πόρων. Την ίδια ώρα, συνεχίζεται η συζήτηση για το μέλλον του κοινού χρέους που δημιουργήθηκε την περίοδο της πανδημίας.
Η ικανότητα της φον ντερ Λάιεν να διαχειριστεί αυτές τις σύνθετες προκλήσεις, διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον, θα αποτελέσει το βασικό τεστ για την ηγεσία της τα επόμενα χρόνια.
Πώς η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αλλάζει τις ισορροπίες στην Κομισιόν
Συνολικά, η αναδιοργάνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με αφορμή τη δεύτερη θητεία της που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2024, φαίνεται να δημιουργεί σοβαρούς πονοκεφάλους σε οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς του περιβάλλοντος και της ισότητας.
Όπως αναφέρουν εκπρόσωποι οργανώσεων στο ενημερωτικό δελτίο EU Influence του Politico, η νέα δομή της Κομισιόν καθιστά δυσκολότερη την πρόσβαση στα αρμόδια πρόσωπα που επηρεάζουν τη νομοθεσία, ειδικά μετά τον κατακερματισμό των χαρτοφυλακίων μεταξύ πολλών επιτρόπων.
Παράλληλα, λομπίστες και σύμβουλοι εκτιμούν ότι η εξουσία συγκεντρώνεται πλέον περισσότερο γύρω από την πρόεδρο της Επιτροπής και τον στενό κύκλο συνεργατών της.
Η υποχώρηση της Πράσινης Συμφωνίας και η νέα στρατηγική
Η δεύτερη Επιτροπή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αντικατοπτρίζει τη γενικότερη πολιτική μετατόπιση στην Ευρώπη, με την έμφαση να περνά από την Πράσινη Συμφωνία προς την ανταγωνιστικότητα, τη βιομηχανία και την άμυνα.
Η δημιουργία θέσης επιτρόπου αποκλειστικά για θέματα άμυνας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής προτεραιοτήτων, την ώρα που πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μετακινούνται πολιτικά προς τα δεξιά.
Ο Σβεν Χάρμελινγκ από την οργάνωση CAN Europe σημείωσε ότι πλέον δεν είναι σαφές ποιες γενικές διευθύνσεις συμμετέχουν στις κρίσιμες συζητήσεις, κάτι που δυσκολεύει σημαντικά την παρέμβαση της κοινωνίας των πολιτών.
Αντίστοιχα, ο λομπίστας Μάικ Γουόκερ υποστήριξε ότι η «δομική ασάφεια» της νέας Κομισιόν δημιουργεί σοβαρά εμπόδια για τις οργανώσεις με περιορισμένους πόρους.
Σύμφωνα με επικριτές της νέας δομής, οι αποφάσεις λαμβάνονται πλέον με περισσότερο «κάθετο» τρόπο σε σχέση με την πρώτη θητεία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ο Γερμανός ευρωβουλευτής Ρενέ Ρεπάσι εκτίμησε ότι η συγκεκριμένη στρατηγική δεν αποτελεί αδυναμία του συστήματος αλλά συνειδητή πολιτική επιλογή της προέδρου της Κομισιόν.
Ανάλογη κριτική άσκησε και ο Μάρκο Κοντιέρο της Greenpeace, ο οποίος υποστήριξε ότι ακόμη και υψηλόβαθμα στελέχη της Επιτροπής συχνά αγνοούν ποιες αποφάσεις προωθούνται στο παρασκήνιο.
Αντιδράσεις για τα ζητήματα ισότητας
Έντονες είναι οι αντιδράσεις και για τη διαχείριση θεμάτων ισότητας από τη νέα επίτροπο Χάτζα Λαχμπίμπ, η οποία είναι αρμόδια τόσο για την ετοιμότητα κρίσεων όσο και για την ισότητα.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι τα ζητήματα ισότητας έχουν πλέον υποβαθμιστεί. Ο Αλεχάντρο Μολέδο από το European Disability Forum δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η ισότητα έχει μετατραπεί σε «στόχο δεύτερης κατηγορίας».
Παρά τις επικρίσεις, αξιωματούχοι της ΕΕ υποστηρίζουν ότι η Χάτζα Λαχμπίμπ παραμένει προσηλωμένη στην προώθηση της ισότητας και διατηρεί επαφή με ευρύ φάσμα κοινωνικών και θεσμικών φορέων.
