Καθώς συνεχίζονται σε τεντωμένο σχοινί οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν για τον πόλεμο, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται σε περίοδο υψηλού κινδύνου, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ εντείνουν τους φόβους για ελλείψεις, νέες αυξήσεις τιμών και διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις.
Την ίδια ώρα σύμφωνα με τη Wood Mackenzie αναφέρει πως η παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει το μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια αγορά ενέργειας εδώ και δεκαετίες, με τις τιμές πετρελαίου να απειλούν ακόμη και τα 200 δολάρια το βαρέλι. Ενώ ανάλυση της ING σημειώνει πως η αύξηση του κόστους των καυσίμων φέρνει νέο διχασμό στην ευρωζώνη.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της ενεργειακής κρίσης
Ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι οι αγορές πετρελαίου ενδέχεται να εισέλθουν στην «κόκκινη ζώνη» κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, καθώς τα αποθέματα μειώνονται ενόψει της αυξημένης θερινής ζήτησης και οι εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή παραμένουν περιορισμένες.
Μιλώντας στο βρετανικό think tank Chatham House, ο Μπιρόλ υπογράμμισε ότι η πλήρης και άνευ όρων επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτελεί την πιο κρίσιμη λύση για την αποκλιμάκωση του ενεργειακού σοκ που συνδέεται με την κρίση του Ιράν.
Όπως σημείωσε, τα κράτη-μέλη του IEA θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε νέα αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, όπως είχε συμβεί και τον Μάρτιο. Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου το 80% των συλλογικών στρατηγικών αποθεμάτων του οργανισμού δεν έχει ακόμη χρησιμοποιηθεί.
Thank you to 🇩🇪’s Foreign Office for convening this week’s timely conference on enhancing energy security in Europe, drawing on lessons from Ukraine
Pleased to highlight the key role of international cooperation in boosting energy system resilience & @IEA’s strong support for 🇺🇦 pic.twitter.com/Qu8Mmf1nQa
— Mary Burce Warlick (@AmbMaryWarlick) May 22, 2026
Αυξημένη ζήτηση ενέργειας και φόβοι για εκτίναξη τιμών
Ο Μπιρόλ προειδοποίησε ότι η παγκόσμια αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν επικίνδυνο συνδυασμό: μείωση αποθεμάτων, περιορισμένες νέες προμήθειες από τη Μέση Ανατολή και αυξημένη κατανάλωση λόγω της τουριστικής περιόδου.
«Μπορεί να μπούμε στην κόκκινη ζώνη τον Ιούλιο και τον Αύγουστο αν δεν υπάρξει βελτίωση», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο επικεφαλής του IEA σημείωσε επίσης ότι «ποτέ στο παρελθόν η γεωπολιτική δεν είχε τόσο βαριά και μακρά σκιά πάνω στον ενεργειακό τομέα», εκφράζοντας φόβους ότι τα ακραία πολιτικά κόμματα στην Ευρώπη θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τον επερχόμενο πληθωρισμό, παρουσιάζοντάς τον ως αποτυχία των πολιτικών συστημάτων.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Ιράν δεν διαθέτει απεριόριστες δυνατότητες αποθήκευσης πετρελαίου, ενώ η ενεργειακή του βιομηχανία θα αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες το επόμενο διάστημα.
Disruptions to shipping flows through the Strait of Hormuz continue to have major implications for energy markets worldwide.
Our new interactive data tool looks at the reliance of different countries on oil & gas supplies from the Middle East 👉 https://t.co/WdC1L5wYXr pic.twitter.com/SFplY5FUYV
— International Energy Agency (@IEA) May 22, 2026
Το Ιράν, τα πυρηνικά και η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ
Ο Φατίχ Μπιρόλ εκτίμησε ότι το σημερινό σοκ στις αγορές πετρελαίου είναι σοβαρότερο ακόμη και από τις ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και εκείνης του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 14 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως λείπουν από την αγορά λόγω των αναταράξεων.
Την ίδια ώρα, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο. Ο υπουργός Εσωτερικών του Πακιστάν, Μοχσίν Νακβί, βρίσκεται στην Τεχεράνη για δεύτερη φορά μέσα στην εβδομάδα, σε μια προσπάθεια διαμεσολάβησης μεταξύ των δύο πλευρών.
Ωστόσο, η αναβολή της προγραμματισμένης επίσκεψης του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, θεωρήθηκε ένδειξη ότι οι προσπάθειες προσέγγισης δεν αποδίδουν.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, επανέλαβε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να επιτρέψει την εξαγωγή των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα, όπως η Ρωσία, στο πλαίσιο ενδεχόμενης συμφωνίας με τις ΗΠΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ και οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε εκ νέου αντιφατικός σχετικά με τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αρχικά υποβάθμισε τη σημασία της απομάκρυνσης του εμπλουτισμένου ουρανίου, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ το επιδιώκουν «κυρίως για λόγους δημοσίων σχέσεων». Αργότερα, ωστόσο, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τελικά τον έλεγχο του υλικού και πιθανότατα θα το καταστρέψουν.
Παρόλα αυτά οι δύο πλευρές υποστηρίζουν ότι με τη νέα πρόταση τα πράγματα δείχνουν κάπως καλύτερα για βήματα προς τη συμφωνία.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το Ιράν διαθέτει περίπου 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%, επίπεδο που απέχει τεχνικά ελάχιστα από την καθαρότητα 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη ανακοίνωσε τη δημιουργία νέας αρχής για την εποπτεία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ο διπλωματικός σύμβουλος των Εμιράτων, Ανουάρ Γκαργκάς, χαρακτήρισε τις ιρανικές διεκδικήσεις «φαντασίωση», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε προσπάθεια ελέγχου των Στενών του Ορμούζ ή αμφισβήτησης της ναυτικής κυριαρχίας των Εμιράτων είναι μη ρεαλιστική.
Wood Mackenzie: Τα Στενά του Ορμούζ στο πιο κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια ενέργεια
Οι αναλύσεις «ειδικών» δίνου και παίρνουν για το μέγεθος και το μέλλον του ενεργειακού σοκ, τόσο από επενδυτικές τράπεζες της Wall Street, όσο και από ιδιωτικές εταιρείες αναλύσεων της αγοράς. Η παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει το μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια αγορά ενέργειας εδώ και δεκαετίες, σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, με τις τιμές πετρελαίου να απειλούν ακόμη και τα 200 δολάρια το βαρέλι.
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση Horizons με τίτλο «Strait Talking: Iran War Scenarios and the Future of Energy», περισσότερα από 11 εκατ. βαρέλια ημερησίως αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων από τον Κόλπο παραμένουν εκτός αγοράς, ενώ πάνω από 80 εκατ. τόνοι LNG ετησίως — περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς — δεν μπορούν να φτάσουν στις διεθνείς αγορές.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Πίτερ Μάρτιν, χαρακτήρισε τα Στενά του Ορμούζ «το σημαντικότερο σημείο συμφόρησης στην παγκόσμια αγορά ενέργειας», προειδοποιώντας ότι μια μακρά διακοπή της ναυσιπλοΐας δεν θα εξελιχθεί μόνο σε ενεργειακή κρίση αλλά σε ευρύτερο οικονομικό σοκ.
Όπως σημείωσε, όσο περισσότερο διαρκεί η διαταραχή, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επίδραση στις τιμές της ενέργειας, στη βιομηχανική δραστηριότητα, στο διεθνές εμπόριο και στην παγκόσμια ανάπτυξη.
Τρία σενάρια για την κρίση στα Στενά του Ορμούζ
Η έκθεση παρουσιάζει τρία βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης: το «Quick Peace», το «Summer Settlement» και το «Extended Disruption».
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, το «Quick Peace», επιτυγχάνεται σύντομα συμφωνία ειρήνης και τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργούν πλήρως έως τον Ιούνιο. Οι τιμές του Brent υποχωρούν σταδιακά προς τα 80 δολάρια το βαρέλι έως τα τέλη του 2026 και ακόμη χαμηλότερα το 2027, καθώς η αγορά επιστρέφει σε κατάσταση υπερπροσφοράς.
Η παγκόσμια οικονομία επιβραδύνεται, αλλά η ύφεση περιορίζεται κυρίως στη Μέση Ανατολή και έως το τέλος του 2026 η διεθνής ανάπτυξη επανέρχεται στην προπολεμική της τροχιά.
Στο δεύτερο σενάριο, το «Summer Settlement», η εκεχειρία διατηρείται αλλά οι διαπραγματεύσεις παρατείνονται έως τα τέλη του καλοκαιριού, με αποτέλεσμα τα Στενά να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά μέχρι τον Σεπτέμβριο.
Η έλλειψη πετρελαίου και LNG συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια του τρίτου τριμήνου του 2026, προκαλώντας ήπια παγκόσμια ύφεση στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας πέφτει κάτω από το 2%, αφήνοντας μόνιμες οικονομικές πληγές.
Πετρέλαιο στα 200 δολάρια και παγκόσμια ύφεση
Το πλέον ακραίο σενάριο, το «Extended Disruption», προβλέπει ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ουσιαστικά κλειστά έως το τέλος του 2026, με επαναλαμβανόμενες εντάσεις και νέες συγκρούσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, η Wood Mackenzie εκτιμά ότι η τιμή του Brent θα μπορούσε να αγγίξει ακόμη και τα 200 δολάρια το βαρέλι έως τα τέλη του 2026, παρά τη μείωση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Πάνω από 11 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής θα παραμένουν εκτός αγοράς, ενώ οι τιμές του diesel και των αεροπορικών καυσίμων ενδέχεται να εκτοξευθούν έως και στα 300 δολάρια το βαρέλι σε μεγάλα διυλιστικά κέντρα.
Η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να συρρικνωθεί κατά 0,4% το 2026, οδηγώντας στην τρίτη διεθνή ύφεση του 21ου αιώνα.
Η Μέση Ανατολή αναμένεται να δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα, με πτώση του ΑΕΠ κατά 10,7%, ενώ το ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπεται να μειωθεί κατά 1,5% το 2026. Η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα πέσει κάτω από το 1%, ενώ η κινεζική οικονομία θα επιβραδυνθεί στο 3%.
Νέα εποχή για την ενέργεια και το LNG
Η έκθεση προβλέπει ότι η κρίση θα επιταχύνει τη στροφή πολλών χωρών προς την ηλεκτροκίνηση, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης από υδρογονάνθρακες.
Ο Άλαν Γκέλντερ, αντιπρόεδρος της Wood Mackenzie για τις αγορές πετρελαίου και διύλισης, εκτίμησε ότι ο ταχύτερος εξηλεκτρισμός των οικονομιών θα μπορούσε μεσοπρόθεσμα να πιέσει τις τιμές του πετρελαίου ακόμη και κατά 10 δολάρια χαμηλότερα σε σχέση με το βασικό σενάριο.
Την ίδια στιγμή, η αγορά LNG αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους. Ακόμη και στο θετικό σενάριο, οι αγορές φυσικού αερίου θα παραμείνουν «σφιχτές» έως το 2027 λόγω καθυστερήσεων στην αποκατάσταση των εξαγωγών από τον Κόλπο.
Στο δυσμενές σενάριο, μέρος της παραγωγικής δυναμικότητας LNG της περιοχής μπορεί να χαθεί οριστικά, ενώ νέες επενδύσεις σε έργα φυσικού αερίου θα καθυστερήσουν για χρόνια.
Η Wood Mackenzie καταλήγει ότι μια παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν θα επηρεάσει μόνο την ενέργεια, αλλά θα δοκιμάσει συνολικά την ανθεκτικότητα του παγκόσμιου εμπορίου, των εφοδιαστικών αλυσίδων και της διεθνούς οικονομίας.
ING: Η αύξηση του κόστους των καυσίμων φέρνει νέο διχασμό στην ευρωζώνη
Η παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ και η άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου προκαλούν νέες οικονομικές πιέσεις στην ευρωζώνη, με τα νοικοκυριά να επιβαρύνονται άνισα και την κατανάλωση να κινδυνεύει να επιβραδυνθεί σημαντικά σε αρκετές χώρες.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που διαρκεί σχεδόν τρεις μήνες, και οι διαταραχές στις ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν οδηγήσει σε απότομη άνοδο των τιμών ενέργειας διεθνώς.
Από τα περίπου 70 δολάρια το βαρέλι στα τέλη Φεβρουαρίου, η τιμή του πετρελαίου κινείται κατά μέσο όρο κοντά στα 110 δολάρια από τις αρχές Μαρτίου, μεταφέροντας γρήγορα το κόστος στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.
Το γέμισμα ενός ρεζερβουάρ 50 λίτρων αμόλυβδης βενζίνης έχει αυξηθεί από περίπου 5 ευρώ στην Ισπανία έως και 13,5 ευρώ στη Γερμανία σε σχέση με την περίοδο πριν από το κοινό αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα κατά του Ιράν.
Ακόμη μεγαλύτερες είναι οι αυξήσεις στο diesel, όπου το πρόσθετο κόστος κυμαίνεται από 15,65 ευρώ στην Ιταλία έως 23 ευρώ στην Ολλανδία.
Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης καταγράφηκαν στα τέλη Μαρτίου και στις αρχές Απριλίου, όταν οι διεθνείς τιμές πετρελαίου κορυφώθηκαν. Έκτοτε, μέρος των διαφορών περιορίστηκε χάρη σε προσωρινά δημοσιονομικά μέτρα ορισμένων κυβερνήσεων.
Ασύμμετρες πιέσεις στα νοικοκυριά της Ευρωζώνης
Αν οι τιμές των καυσίμων παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα μέχρι το τέλος του έτους, οι ετήσιες δαπάνες για καύσιμα αναμένεται να αυξηθούν από περίπου 70 ευρώ στην Ιταλία έως και 280 ευρώ στην Ολλανδία για τη βενζίνη.
Για το diesel, η πρόσθετη επιβάρυνση υπολογίζεται ότι θα κυμανθεί από 190 έως 430 ευρώ ετησίως.
Η επίδραση, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες. Το ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος που κατευθύνεται στα καύσιμα διαφέρει σημαντικά στην ευρωζώνη.
Τα ιταλικά νοικοκυριά δαπανούν περίπου το 4% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για καύσιμα, ενώ στην Πορτογαλία το ποσοστό φτάνει το 6,2%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα καύσιμα είναι φθηνότερα στην Ιταλία. Αντιθέτως, οι υψηλοί φόροι κρατούν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Η διαφορά αποδίδεται κυρίως στις μικρότερες ετήσιες μετακινήσεις των Ιταλών οδηγών και στα χαμηλότερα εισοδήματα στην Πορτογαλία, που δυσκολεύουν την απορρόφηση των αυξήσεων.
Η κατανάλωση στο επίκεντρο της νέας κρίσης
Η αύξηση του κόστους καυσίμων αναμένεται να εντείνει τις αποκλίσεις στην κατανάλωση μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης.
Στην Ολλανδία, όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη απόλυτη αύξηση στο κόστος καυσίμων, τα νοικοκυριά αναγκάζονται να διαθέτουν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για μετακινήσεις.
Παρόμοιες πιέσεις αντιμετωπίζουν η Γερμανία, η Γαλλία και η Αυστρία, όπου οι πολίτες διανύουν συνήθως περισσότερα χιλιόμετρα ετησίως.
Αντίθετα, η Ιταλία και η Ισπανία εμφανίζουν πιο περιορισμένη επιβάρυνση. Στην Ισπανία, η προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από 21% σε 10% περιορίζει μέρος των ανατιμήσεων.
Οι οικονομολόγοι της ING επισημαίνουν ότι τα νοικοκυριά δύσκολα μπορούν να προσαρμοστούν άμεσα μειώνοντας τις μετακινήσεις τους. Η εμπειρία των τελευταίων ετών έδειξε ότι ουσιαστική μείωση στις μετακινήσεις παρατηρήθηκε μόνο την περίοδο της πανδημίας, όταν η τηλεργασία περιόρισε δραστικά τις καθημερινές μετακινήσεις.
Σήμερα, τα επίπεδα μετακίνησης έχουν σχεδόν επιστρέψει στα προ πανδημίας δεδομένα, γεγονός που σημαίνει ότι η αύξηση των τιμών στα πρατήρια είναι πιθανότερο να περιορίσει άλλες μορφές κατανάλωσης παρά την ίδια τη χρήση αυτοκινήτου.
Νέες αποκλίσεις στην οικονομία της ευρωζώνης
Οι επιπτώσεις αρχίζουν ήδη να αποτυπώνονται στο καταναλωτικό κλίμα. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η διάθεση για κατανάλωση έχει υποχωρήσει αισθητά στη Γερμανία και την Αυστρία — δύο χώρες όπου η αύξηση του κόστους καυσίμων επηρεάζει έντονα το διαθέσιμο εισόδημα.
Στην Ιταλία και την Ισπανία καταγράφεται επίσης επιβράδυνση, ωστόσο οι προθέσεις κατανάλωσης παραμένουν υψηλότερες από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο.
Αντίθετα, στη Γαλλία και την Πορτογαλία η καταναλωτική αντοχή εμφανίζεται ισχυρότερη, πιθανώς επειδή τα νοικοκυριά έχουν ήδη συνηθίσει να διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για καύσιμα.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον μόνο μια ενεργειακή ιστορία. Μετατρέπεται σταδιακά σε κρίση κατανάλωσης, η οποία ενδέχεται να διευρύνει τις οικονομικές ανισορροπίες στο εσωτερικό της ευρωζώνης.
