Η ντομάτα, ένα από τα πιο καθημερινά προϊόντα στο αμερικανικό τραπέζι, έχει εξελιχθεί σε νέο σύμβολο της ακρίβειας στις ΗΠΑ. Τον Απρίλιο, η μέση τιμή της ντομάτας έφτασε περίπου τα 2,69 δολάρια ανά κιλό, η υψηλότερη που έχει καταγραφεί τα τελευταία σαράντα χρόνια περίπου, την ώρα που συνολικά τα φρέσκα προϊόντα, από το κουνουπίδι μέχρι το μαρούλι, καταγράφουν έντονες ανατιμήσεις, σύμφωνα με επεισόδιο του Odd Lot από το κανάλι Bloomberg Podcasts.
Η άνοδος δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Αντιθέτως, η ντομάτα δείχνει με χαρακτηριστικό τρόπο πώς η γεωργία, το διεθνές εμπόριο, οι δασμοί, τα καύσιμα και η εφοδιαστική αλυσίδα μπορούν να συναντηθούν στο ράφι του σούπερ μάρκετ.
Στις ΗΠΑ, μεγάλο μέρος της προσφοράς ντομάτας προέρχεται από το Μεξικό, ειδικά τους μήνες κατά τους οποίους η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή στην εμπορική πολιτική ή στους δασμούς μεταφέρεται γρήγορα στο τελικό κόστος. Όταν οι εισαγωγές γίνονται ακριβότερες, το επιπλέον κόστος περνά σταδιακά από τους εισαγωγείς και τους χονδρεμπόρους στους λιανεμπόρους, στα εστιατόρια και τελικά στους καταναλωτές.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το κόστος μεταφοράς. Οι ντομάτες είναι ευπαθές προϊόν και πρέπει να μεταφέρονται γρήγορα, συχνά με φορτηγά ψυγεία. Έτσι, η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου και του diesel δεν επηρεάζει μόνο την ενέργεια ή τις μετακινήσεις, αλλά και την τιμή μιας σαλάτας, ενός σάντουιτς ή μιας σάλτσας. Όσο ακριβότερη γίνεται η μεταφορά, τόσο πιο πιεσμένο γίνεται το περιθώριο για όλη την αλυσίδα τροφίμων.
Την ίδια στιγμή, η προσφορά επηρεάζεται από καιρικές συνθήκες, ασθένειες στις καλλιέργειες και παραγωγικές δυσκολίες σε περιοχές-κλειδιά, όπως το Μεξικό και η Φλόριντα. Ακόμη και μικρές διαταραχές στην παραγωγή μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλη πίεση στις τιμές, ιδίως όταν η ζήτηση παραμένει σταθερή και οι καταναλωτές δεν αντικαθιστούν εύκολα ένα τόσο βασικό προϊόν.
Στο επεισόδιο, ο Jacob Krempel, στέλεχος της Baldor και ειδικός στην προμήθεια φρέσκων προϊόντων, εξηγεί ότι οι διακυμάνσεις αυτές γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στα εστιατόρια. Οι επαγγελματίες της εστίασης δεν μπορούν πάντα να αφαιρέσουν τη ντομάτα από το μενού, ούτε να αυξήσουν άμεσα τις τιμές τους χωρίς να δυσαρεστήσουν τους πελάτες. Έτσι, συχνά απορροφούν μέρος του κόστους, αλλάζουν προμηθευτές ή στρέφονται σε διαφορετικές ποικιλίες.
Η αγορά, πάντως, δεν κινείται μόνο από την κρίση. Τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί νέες, πιο ιδιαίτερες ποικιλίες ντομάτας, με διαφορετικά χρώματα, γεύσεις και χρήσεις, οι οποίες απευθύνονται κυρίως σε εστιατόρια και καταναλωτές που αναζητούν ποιοτικότερα προϊόντα. Αυτή η διαφοροποίηση μπορεί να αυξάνει τις επιλογές, αλλά δεν αναιρεί το βασικό πρόβλημα: η απλή ντομάτα έχει γίνει ακριβή.
Τελικά, η εκτόξευση της τιμής της ντομάτας δεν είναι απλώς μια ιστορία για τα τρόφιμα. Είναι μια μικρογραφία της αμερικανικής πολιτικής οικονομίας: εξάρτηση από εισαγωγές, δασμολογικές επιλογές, ακριβή ενέργεια, ευάλωτες εφοδιαστικές αλυσίδες και καταναλωτές που βλέπουν την ακρίβεια να φτάνει μέχρι τα πιο βασικά προϊόντα της καθημερινότητας.
Να σημειώσουμε ότι στην Ελλάδα, οι ντομάτες πωλούνται από 3,20 έως 4 ευρώ το κιλό στις λαϊκές αγορές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις και για συγκεκριμένες ποικιλίες οι τιμές ξεπερνούν τα 5 ευρώ.
