Παρότι το Γιβραλτάρ παραμένει πλήρως βρετανικό και υπό βρετανική κυριαρχία, τα σύνορά του με την Ισπανία θα μετατραπούν, στην πράξη, σε μια απλή γραμμή στον χάρτη. Το 118 ετών χερσαίο σύνορο μεταξύ Γιβραλτάρ και Ισπανίας καταργείται στις 15 Ιουλίου, σε μια εξέλιξη-συνέπεια του Brexit.
Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί το τέλος μιας δεκαετούς αβεβαιότητας για το βρετανικό υπερπόντιο έδαφος της Μεσογείου, το οποίο στο δημοψήφισμα του 2016 είχε ψηφίσει με ποσοστό 95,9% υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά αποχώρησε αναγκαστικά μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Μετά το Brexit, η καθημερινότητα έγινε αισθητά δυσκολότερη για χιλιάδες ανθρώπους που διασχίζουν καθημερινά τα σύνορα Γιβραλτάρ-Ισπανίας, μεταξύ των οποίων περίπου 15.000 Ισπανοί εργαζόμενοι που απασχολούνται στο Γιβραλτάρ.
Οι έλεγχοι διαβατηρίων έγιναν αυστηρότεροι, ενώ η μεταφορά εμπορευμάτων έγινε πιο πολύπλοκη και χρονοβόρα.
Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ και η Ισπανία διαπραγματεύονταν επί μια δεκαετία τη συμφωνία για την κατάργηση των φυσικών συνοριακών ελέγχων.
Το νέο καθεστώς θυμίζει τη διαδικασία που εφαρμόζεται στους επιβάτες του Eurostar που ταξιδεύουν μέσω της Σήραγγας της Μάγχης.
Οι επιβάτες που φθάνουν αεροπορικώς στο Γιβραλτάρ θα περνούν πλέον δύο διαδοχικούς ελέγχους: από τις αρχές του Γιβραλτάρ και του Ηνωμένου Βασιλείου, και στη συνέχεια έλεγχο από Ισπανούς συνοριοφύλακες που ενεργούν για λογαριασμό του χώρου Σένγκεν.
Μετά την ολοκλήρωση και των δύο διαδικασιών, οι ταξιδιώτες θα μπορούν να μετακινούνται χωρίς επιπλέον ελέγχους μεταξύ Γιβραλτάρ, Ισπανίας και των υπόλοιπων χωρών της ζώνης Σένγκεν.
Παράλληλα, το Γιβραλτάρ θα ευθυγραμμιστεί με σειρά κανόνων της ενιαίας αγοράς και της τελωνειακής πολιτικής της ΕΕ, προκειμένου να διευκολυνθεί η διακίνηση εμπορευμάτων, η οποία είχε δυσκολέψει σημαντικά μετά το Brexit.
Η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ επιμένει ότι η περιοχή δεν εντάσσεται στη ζώνη Σένγκεν. Νομικά, η θέση αυτή είναι ορθή. Ωστόσο, για τους περισσότερους ταξιδιώτες, η εμπειρία θα είναι σχεδόν ίδια, αφού δεν θα απαιτούνται πλέον έλεγχοι διαβατηρίων κατά τη διέλευση προς την Ισπανία.
Η βασική διαφορά είναι ότι το Γιβραλτάρ θα συνεχίσει να διαμορφώνει τη δική του πολιτική θεωρήσεων (βίζα) και δεν θα συμμετέχει θεσμικά στη Συμφωνία Σένγκεν.
Τη συμφωνία υπογράφουν στις Βρυξέλλες ο Βρετανός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Στίβεν Ντότι και ο επίτροπος Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μάρος Σέφκοβιτς.
Την άνοιξη του 2024 η συμφωνία φαινόταν έτοιμη να ολοκληρωθεί, όμως η προκήρυξη πρόωρων εκλογών από τον τότε πρωθυπουργό Ρίσι Σούνακ οδήγησε σε αλλαγή κυβέρνησης και καθυστέρησε την τελική της ολοκλήρωση κατά περίπου έναν χρόνο.
Ορισμένοι επικριτές της συμφωνίας, κυρίως ευρωσκεπτικιστές βουλευτές του Συντηρητικού Κόμματος, υποστηρίζουν ότι αυτή υπονομεύει τη βρετανική κυριαρχία στο Γιβραλτάρ.
Αντίθετα, η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ στηρίζει ένθερμα τη συμφωνία, θεωρώντας ότι θα αποκαταστήσει την ομαλή καθημερινή λειτουργία της περιοχής.
Ο πρωθυπουργός του Γιβραλτάρ Φαμπιάν Πικάρντο δήλωσε στην εφημερίδα The Telegraph λίγο πριν από την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων: «Το Brexit υπήρξε η μεγαλύτερη πράξη αυτοτραυματισμού που έχει επιβάλει το Ηνωμένο Βασίλειο στον εαυτό του μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.»
Και πρόσθεσε: «Το Brexit παρουσιάστηκε στους Βρετανούς πολίτες με ψευδείς υποσχέσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να επανεξετάσει σοβαρά τη σχέση του με την Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε αυτό σημαίνει επιστροφή στην πλήρη συμμετοχή είτε τη διαμόρφωση μιας πολύ στενότερης σχέσης».
