Σε έναν αγώνα δρόμου για την αποτροπή μιας ευρύτερης ανάφλεξης που δεν αποτελεί δική της επιλογή επιδίδεται η Σαουδική Αραβία, οικοδομώντας ένα δίκτυο περιφερειακών αμυντικών συνεργασιών. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, στόχος της ηγεσίας του Ριάντ είναι η ανάσχεση των εχθρικών δυνάμεων και η αποτελεσματικότερη θωράκιση απέναντι στις επιθέσεις που εξαπολύει το Ιράν και οι περιφερειακοί του σύμμαχοι. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν διπλωμάτες και αναλυτές, οι πρωτοβουλίες για τη συγκρότηση ενός πολυεθνικού ναυτικού συνασπισμού στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και η πρόσφατη ένταξη της Τουρκίας σε αμυντικό σύμφωνο με το βασίλειο και το Πακιστάν, δεν έχουν κατορθώσει μέχρι στιγμής να αναχαιτίσουν τις επιθέσεις.
Οι στρατιωτικές απαντήσεις του Ριάντ απέναντι στα χτυπήματα από το Ιράν, το Ιράκ και τους Χούθι της Υεμένης διατηρούνται σε περιορισμένο επίπεδο. Σημειώνεται ότι οι Χούθι άνοιξαν νότιο μέτωπο εναντίον του βασιλείου τον προηγούμενο μήνα, βάλλοντας κατά της σαουδαραβικής ναυτιλίας. Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον ενώπιον ενός στρατηγικού διλήμματος: καλείται να αποτρέψει τις επιθέσεις και να διασφαλίσει το φιλόδοξο οικονομικό της όραμα, χωρίς να παρασυρθεί στη γενικευμένη σύγκρουση που πυροδότησε ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. «Το πρόβλημα της Σαουδικής Αραβίας είναι ότι οι εχθροί του βασιλείου γνωρίζουν πως θέλει να αποφύγει τον πόλεμο. Και το εκμεταλλεύονται αυτό», αναφέρει χαρακτηριστικά αξιωματούχος της Μέσης Ανατολής. Το γραφείο τύπου της σαουδαραβικής κυβέρνησης αρνήθηκε να σχολιάσει τις εξελίξεις.
Ο Αζίζ αλ-Γκασιάν, Σαουδάραβας αναλυτής και ανώτερος μη μόνιμος ερευνητής στο Gulf International Forum, δηλώνει: «Όλα αυτά είναι πολύ ανησυχητικά και είναι ακριβώς αυτό που η Σαουδική Αραβία ήθελε να αποφύγει». Προσθέτει πως το Ιράν και οι σύμμαχοί του εξέλαβαν την αυτοσυγκράτηση του Ριάντ ως αποδοχή των χτυπημάτων, υπογραμμίζοντας ότι η εξεύρεση ισορροπίας αποτροπής κρίνεται ζωτικής σημασίας. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι, αμέσως μετά την υπογραφή του αμυντικού συμφώνου, οι Χούθι εξαπέλυσαν νέα επίθεση σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του βασιλείου.
Κλιμάκωση και διπλωματικά αντίμετρα
Μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Σαουδική Αραβία επιχείρησε αρχικά να απορροφήσει τις επιθέσεις μέσω της διπλωματίας, προχωρώντας στη συνέχεια σε περιορισμένες και μυστικές στρατιωτικές απαντήσεις. Τον Απρίλιο, με την έναρξη της αμερικανο-ιρανικής κατάπαυσης του πυρός, το Ριάντ εξασφάλισε προσωρινή ηρεμία.
Αυτή η σταθερότητα, ωστόσο, έχει πλέον ανατραπεί. Το βασίλειο υφίσταται καταστροφικές επιθέσεις σε κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές από δυνάμεις της Υεμένης και του Ιράκ, καθώς και στη ναυτιλία του στα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα. Πριν από δύο εβδομάδες, οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία εκτέλεσαν κοινές αεροπορικές επιδρομές κατά ιρακινών πολιτοφυλακών που εμπλέκονταν στις επιθέσεις. Αυτά αποτέλεσαν τα πρώτα ανακοινωθέντα αντίποινα του Ριάντ, το οποίο προσπαθεί σταθερά να αποφύγει τον χαρακτηρισμό του συν-εμπόλεμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, σύμφωνα με το Reuters.
Δύο ημέρες αργότερα, η σαουδαραβική ηγεσία ανακοίνωσε την πρόθεσή της να τεθεί επικεφαλής ναυτικού συνασπισμού στην Ερυθρά Θάλασσα και, την περασμένη εβδομάδα, επισημοποίησε στη Μέκκα την αμυντική συμφωνία με την Τουρκία και το Πακιστάν. Σύμφωνα με τη Γιασμίν Φαρούκ, διευθύντρια του προγράμματος για τον Κόλπο στο Crisis Group, η κίνηση αυτή στέλνει σαφές μήνυμα στο Ιράν ότι το Ριάντ είναι διατεθειμένο να κλιμακώσει, προτάσσοντας όμως πάντα τη διπλωματία. Η ίδια χαρακτηρίζει τους συνασπισμούς ως «δοκιμαστικά μπαλόνια», εκτιμώντας ότι η ανάληψη κοινής στρατιωτικής δράσης φαντάζει απίθανη.
Το Σύμφωνο της Μέκκας και η κρίση στην Υεμένη
Η υπογραφή του συμφώνου Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας-Πακιστάν στον ιερότερο χώρο του Ισλάμ έπειτα από την προσευχή της Παρασκευής, φέρει βαρύ συμβολισμό αμοιβαίας δέσμευσης, προσομοιάζοντας την έννοια της «Ούμα» (ενιαίο μουσουλμανικό έθνος), όπως εξηγεί ο Σουλτάν Αλαμέρ, ερευνητής του Carnegie. Σε πρακτικό επίπεδο, ωστόσο, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν διευκρίνισε το Σάββατο ότι το σύμφωνο λειτουργεί τεχνικά στα πρότυπα του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, απαιτώντας διαβουλεύσεις για τον καθορισμό της υποστήριξης σε περίπτωση επίθεσης. Το Πακιστάν έχει ήδη κατορθώσει να αποφύγει την άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν, παρά τις εκατοντάδες επιθέσεις με drones και πυραύλους που έχει δεχθεί η Σαουδική Αραβία. Από την πλευρά του, το Ιράν ερμήνευσε τη συμφωνία ως απεξάρτηση από τις εξωτερικές δυνάμεις (ΗΠΑ), δηλώνοντας πως δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας «εφόσον προσδιορίζει σωστά τον εχθρό και την απειλή».
Στο νότιο μέτωπο, οι Χούθι έδωσαν τέλος στην τετραετή εκεχειρία τον προηγούμενο μήνα, επιβάλλοντας ναυτικό αποκλεισμό και πλήττοντας πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του βασιλείου. Οι εξελίξεις αυτές αναβιώνουν την κρίση του 2019, όταν οι σχεδιασμένες από το Ιράν επιθέσεις των Χούθι είχαν μειώσει στο μισό τη σαουδαραβική παραγωγή πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία του Reuters. Λόγω της διεθνούς κατακραυγής για τον φόρο αίματος και τον λιμό κατά την επέμβαση του 2015, το Ριάντ επιδιώκει πλέον η όποια στρατιωτική δράση στην Υεμένη να τεθεί υπό την ηγεσία της τοπικής κυβέρνησης.
Για την υπεράσπιση της ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία επισπεύδει τη συγκρότηση του πολυεθνικού ναυτικού συνασπισμού, συγκαλώντας άμεσα συναντήσεις στην Τζέντα εντός της εβδομάδας. Παρότι 14 χώρες της περιοχής έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους, δυτικοί διπλωμάτες αναφέρουν ότι τα ευρωπαϊκά κράτη εξακολουθούν να σταθμίζουν τη στάση τους, υπό τον φόβο άμεσης εμπλοκής σε πόλεμο στην Υεμένη.
