Υπό κανονικές συνθήκες, η υπόθεση θα έμοιαζε αρκετά απλή. Σε βάρος του καταζητούμενου έχουν εκδοθεί δύο εντάλματα σύλληψης, για κατηγορίες που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εμπορία ανθρώπων, την τρομοκρατία και τη σύσταση εγκληματικής οργάνωσης. Είναι γνωστός σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ οι Αρχές γνωρίζουν πολύ καλά πού βρίσκεται.
Το πρόβλημα είναι ότι η υπόθεση εξελίσσεται στη Βολιβία και ο καταζητούμενος είναι ο Έβο Μοράλες, πρώην πρόεδρος της χώρας και μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της λατινοαμερικανικής Αριστεράς.
Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια ο Μοράλες έχει οχυρωθεί στην τροπική περιοχή Ελ Τσαπάρε, περιστοιχισμένος από εκατοντάδες πιστούς υποστηρικτές του. «Δεν θα επιτρέψουμε να μας τρομοκρατήσουν. Θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε στο πλευρό του λαού», έγραψε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η αναμέτρηση με τον Πας
Η πολεμική αυτή στάση αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τον εν ενεργεία πρόεδρο της Βολιβίας, Ροντρίγκο Πας, όπως γράφει η γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung. Τον περασμένο Οκτώβριο, ο συντηρητικός πολιτικός έβαλε τέλος σε δύο δεκαετίες αριστερής διακυβέρνησης στη χώρα των Άνδεων.
Έκτοτε, ο Πας και η κυβέρνησή του επιχειρούν να προωθήσουν φιλελεύθερες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο την αντιμετώπιση της σοβαρής κρίσης που πλήττει τη Βολιβία. «Σήμερα ξεκινά μια νέα φάση για την κυβέρνησή μας και για τη Βολιβία», δήλωσε πρόσφατα ο Πας, μετά την κατάργηση δύο από τα 14 υπουργεία. Όπως υποστήριξε, η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια «βαθιά μεταρρύθμιση».
Η εφαρμογή των εξαγγελιών του, ωστόσο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα περιθώρια που αφήνει ο προκάτοχός του. Παρά την αποχώρησή του από την εξουσία, ο Μοράλες εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική επιρροή, κυρίως μεταξύ των συνδικάτων και των αγροτικών πληθυσμών.
Η δύναμή του φάνηκε στις πρόσφατες κινητοποιήσεις κατά της πολιτικής λιτότητας. Μικρότερες απεργίες εξελίχθηκαν σε πανεθνικές διαμαρτυρίες συνδικάτων και αγροτών, οι οποίοι απέκλεισαν τις σημαντικότερες οδικές αρτηρίες της χώρας.
Χιλιάδες φορτηγά ακινητοποιήθηκαν, ενώ οι τιμές των καυσίμων, των τροφίμων και άλλων ειδών πρώτης ανάγκης εκτοξεύτηκαν, όχι μόνο στην κυβερνητική έδρα Λα Πας. Αρκετοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ορισμένοι επειδή δεν κατέστη δυνατό να μεταφερθούν εγκαίρως σε νοσοκομεία. Έπειτα από εβδομάδες κινητοποιήσεων, η κυβέρνηση κήρυξε την περιοχή γύρω από το Ελ Τσαπάρε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στο παρασκήνιο των διαμαρτυριών βρισκόταν σταθερά ο 66χρονος Μοράλες.
Το δεύτερο ένταλμα σύλληψης
Η εισαγγελία εξέδωσε πρόσφατα δεύτερο ένταλμα σύλληψης σε βάρος του πρώην προέδρου. Η ένοπλη εξέγερση και η επίθεση κατά της ασφάλειας των μεταφορών είναι δύο μόνο από τις πρόσθετες κατηγορίες που αντιμετωπίζει.
«Ο Μοράλες θα προσαχθεί στη Δικαιοσύνη για να λογοδοτήσει», δήλωσε ο πρόεδρος Πας, ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τους τόνους. Η υπόθεση έχει εξελιχθεί σε προσωπική μονομαχία μεταξύ του σημερινού και του πρώην προέδρου. Ο Μοράλες δημοσίευσε πρόσφατα ένα βίντεο μέσα από το αυτοκίνητό του, στο οποίο εμφανίζεται να συνομιλεί με δύο αστυνομικούς σε σημείο ελέγχου.
Οι τρεις άνδρες συζητούν για τον πληθωρισμό και για τη συνεχή υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης των μισθών. Στο τέλος, ο Μοράλες αποχαιρετά με χειραψία τους ένστολους, οι οποίοι κανονικά θα έπρεπε να τον συλλάβουν, και τους λέει: «Θα ξαναπεράσω το απόγευμα».
Το οχυρό του στη ζούγκλα
Το τελευταίο καταφύγιο του Μοράλες βρίσκεται στο μικρό χωριό Lauca Ñ, μέσα στην τροπική βλάστηση. Σύμφωνα με μαρτυρίες, διαμένει σε μια αυτοσχέδια ξύλινη οχύρωση, στην οποία λειτουργεί και ραδιοφωνικός σταθμός. Από εκεί μεταδίδεται η εβδομαδιαία εκπομπή του.
Την προστασία του έχουν αναλάβει καλλιεργητές κόκας, οι οποίοι περιπολούν στην περιοχή οπλισμένοι με τόξα, βέλη και αυτοσχέδιες σφεντόνες. Ως ασπίδες χρησιμοποιούν μεταλλικά καπάκια από βαρέλια.
Η κατάσταση μπορεί να θυμίζει παιχνίδι «κλέφτες και αστυνόμοι», ωστόσο η βολιβιανή αστυνομία την αντιμετωπίζει σοβαρά.
«Μιλάμε για μια επιχείρηση σύλληψης κατά την οποία θα μπορούσε να υπάρξει ανταλλαγή πυροβολισμών και να θρηνήσουμε θύματα. Αυτό δεν το θέλουμε», δήλωσε ο αρχηγός της αστυνομίας της Βολιβίας, Μίρκο Σόκολ.
«Θέλουμε να εφαρμοστεί ο νόμος, αλλά χωρίς παράπλευρες απώλειες», πρόσθεσε. Επισήμανε, παράλληλα, ότι στη Βολιβία εκκρεμούν περίπου 18.000 εντάλματα σύλληψης και, ως εκ τούτου, η σύλληψη του Μοράλες «δεν αποτελεί προτεραιότητα». Έτσι, το οχυρό στη ζούγκλα παραμένει προς το παρόν το ασφαλές καταφύγιο του πρώην «λαϊκού ηγέτη».
Από σύμβολο σε καταζητούμενο
Ο Μοράλες προέρχεται από τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Η πολιτική του διαδρομή ξεκίνησε από το συνδικαλιστικό κίνημα των καλλιεργητών κόκας, ενός φυτού που στη Βολιβία χρησιμοποιείται ευρέως και για νόμιμους, παραδοσιακούς σκοπούς.
Το 2005 κέρδισε τις προεδρικές εκλογές ως υποψήφιος του σοσιαλιστικού κόμματος MAS, συγκεντρώνοντας το 54% των ψήφων. Στην επανεκλογή του, το 2009, το ποσοστό του έφτασε το 64%.
Ήταν ο πρώτος αυτόχθονας πρόεδρος της Βολιβίας. Κατά τα χρόνια της διακυβέρνησής του εμφανιζόταν συχνά με το παραδοσιακό μάλλινο πουλόβερ, ενώ πολιτικά τοποθετήθηκε δίπλα σε άλλες εμβληματικές προσωπικότητες της λατινοαμερικανικής Αριστεράς, όπως ο Φιντέλ Κάστρο και ο Ούγκο Τσάβες. Μέσω των κοινωνικών του προγραμμάτων, εκατομμύρια Βολιβιανοί βγήκαν από τη φτώχεια, ενισχύθηκαν τα δικαιώματα των αυτόχθονων πληθυσμών και κατασκευάστηκαν σχολεία, δρόμοι και νοσοκομεία. Οι πολιτικές αυτές χρηματοδοτήθηκαν από την ισχυρή ανάπτυξη της αγοράς πρώτων υλών και τις εξαγωγές φυσικού αερίου.
Όταν, όμως, τα αποθέματα φυσικού αερίου άρχισαν να εξαντλούνται, έγιναν εντονότερες και οι αυταρχικές τάσεις του Μοράλες. Ακόμη και πρώην συνεργάτες του άρχισαν να τον χαρακτηρίζουν «αυτοκρατορικό». «Τον αποκαλούσα αδελφό μου. Σήμερα ζητώ να λογοδοτήσει», δήλωσε ο Άλεξ Κοντρέρας, επί σειρά ετών ένας από τους στενότερους συνεργάτες του.
Η ρήξη με τον Άρσε και η κατάρρευση του MAS
Παρότι το Σύνταγμα δεν του επέτρεπε να διεκδικήσει τέταρτη θητεία, ο Μοράλες κατέβηκε εκ νέου στις προεδρικές εκλογές. Τον Νοέμβριο του 2019, έπειτα από μαζικές διαδηλώσεις και την απειλή του στρατού ότι θα αποσύρει την υποστήριξή του, διέφυγε αρχικά στο Μεξικό και αργότερα στην Αργεντινή.
Στη συνέχεια κατηγορήθηκε για τη σεξουαλική κακοποίηση τουλάχιστον μίας ανήλικης από την οργάνωση υποστηρικτών «Generación Evo». Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες.
Επέστρεψε στη Βολιβία το 2020, μετά την εκλογή του κομματικού του συντρόφου Λουίς Άρσε στην προεδρία. Οι δύο άνδρες, ωστόσο, ήρθαν σε ρήξη, με τη σύγκρουσή τους να οδηγεί τελικά στη διάσπαση του MAS.
Η εκλογική κατάρρευση του κόμματος ήταν εντυπωσιακή. Ο υποψήφιός του συγκέντρωσε μόλις 3,2% στις τελευταίες προεδρικές εκλογές, έναντι 55% που είχε λάβει το MAS το 2020.
Επειδή δεν του επετράπη να είναι υποψήφιος, ο Μοράλες κάλεσε τους υποστηρικτές του να ρίξουν άκυρο ψηφοδέλτιο. Τα άκυρα έφτασαν τελικά το 20%, επιβεβαιώνοντας ότι ο πρώην πρόεδρος εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό πυρήνα υποστηρικτών.
«Έχει υποστηρικτές, αλλά ο ρόλος του ως πολιτικού πρωταγωνιστή φθίνει μέρα με τη μέρα», εκτιμά ο πολιτικός επιστήμονας Χοσέ Ορλάντο Περάλτα, από το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο Γκαμπριέλ Ρενέ Μορένο στο Σάντα Κρους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Μοράλες δεν διαθέτει πλέον πολιτικό πρόγραμμα και στηρίζεται κυρίως στην αυτόχθονη καταγωγή του για να παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα. «Ο Μοράλες δεν είναι ο καλός άνθρωπος που θεωρούν πολλοί στην Ευρώπη», υποστηρίζει ο Περάλτα. «Έχει παραβιάσει το Σύνταγμα».
Ο φόβος απέναντι στις ΗΠΑ
Παρά τη φθορά του, ο Μοράλες εξακολουθεί να ελπίζει ότι θα επιστρέψει στην προεδρία. «Είμαι ακόμη ο καλύτερος υποψήφιος», είχε δηλώσει σε δημοσιογράφο του Economist. «Γι’ αυτό θέλουν να με βγάλουν από τη μέση».
Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ενδέχεται τελικά να αποφύγει την ποινική δίωξη, καθώς η κυβέρνηση και η αστυνομία εμφανίζονται πολύ αδύναμες για να προχωρήσουν στη σύλληψή του.
Σύντομα, ωστόσο, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με έναν ισχυρότερο αντίπαλο. Ο Μοράλες είχε διακόψει τη συνεργασία της Βολιβίας με τις ΗΠΑ, όμως ο διάδοχός του, Ροντρίγκο Πας, την αποκατέστησε.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να αποτελεί τη μοναδική δύναμη που προκαλεί πραγματικό φόβο στον πρώην πρόεδρο. Όταν τον Ιανουάριο ο αμερικανικός στρατός απομάκρυνε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από το Καράκας, ο Μοράλες εξαφανίστηκε για αρκετές εβδομάδες.
Ο παρουσιαστής της εβδομαδιαίας ραδιοφωνικής εκπομπής του υποστήριξε αργότερα ότι είχε προσβληθεί από δάγκειο πυρετό. Σύμφωνα με το γερμανικό δημοσίευμα, όμως, είναι πιθανότερο ότι ο Μοράλες φοβήθηκε το ενδεχόμενο να εκδοθεί και ο ίδιος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
