Η οριακή νίκη του δεξιού υποψηφίου Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέγια στις προεδρικές εκλογές της Κολομβίας, το οποίο υποστήριζε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σηματοδοτεί μια σημαντική πολιτική μεταβολή στη χώρα και ενισχύει το κύμα δεξιάς στροφής που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στη Λατινική Αμερική.
Οι ψηφοφόροι της Κολομβίας επέλεξαν να γυρίσουν σελίδα έπειτα από τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης του πρώτου αριστερού προέδρου Γκουστάβο Πέτρο, αναδεικνύοντας νικητή των προεδρικών εκλογών τον δικηγόρο Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέγια.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο υποψήφιος του κόμματος «Υπερασπιστές της Πατρίδας» συγκέντρωσε το 49,65% των ψήφων, έναντι 48,70% του γερουσιαστή Ιβάν Σεπέδα, στελέχους του ίδιου πολιτικού χώρου με τον απερχόμενο πρόεδρο. Η διαφορά ήταν μικρότερη της μίας ποσοστιαίας μονάδας, γεγονός που αντικατοπτρίζει τον βαθύ πολιτικό διχασμό που χαρακτηρίζει σήμερα τη χώρα.
Η αναμέτρηση θεωρείται μία από τις πιο πολωμένες στην ιστορία της σύγχρονης Κολομβίας. Σχεδόν οι μισοί ψηφοφόροι στήριξαν τη συνέχιση του πολιτικού σχεδίου του Πέτρο, ενώ οι υπόλοιποι επέλεξαν μια ριζικά διαφορετική κατεύθυνση.
Η «συνταγή Τραμπ» στην Κολομβία και η πόλωση
Ο 47χρονος Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέγια χωρίς κάποια πολιτική εμπειρία ή παρουσία, δεν έχει εκλεγεί ποτέ, ωστόσο κατάφερε να οικοδομήσει μια ισχυρή εκλογική δυναμική αξιοποιώντας ένα μήνυμα εθνικής αναγέννησης, ασφάλειας και οικονομικής φιλελευθεροποίησης.
Υποστηρικτής του κινήματος MAGA και κάτοχος διπλής υπηκοότητας ΗΠΑ και Κολομβίας, έλαβε δημόσια στήριξη από τον Ντόναλντ Τραμπ. Η εκστρατεία του βασίστηκε σε έντονο πατριωτικό συμβολισμό, με συχνή χρήση της εθνικής σημαίας και της φανέλας της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου, μια στρατηγική που θύμισε την αντίστοιχη προσέγγιση του Ζαΐρ Μπολσονάρου στη Βραζιλία.
Ο νέος πρόεδρος έχει δεσμευθεί να επαναφέρει την πολιτική σκληρής ασφάλειας που ακολούθησε ο πρώην πρόεδρος Άλβαρο Ουρίμπε, υποσχόμενος ότι θα ανακτήσει τον κρατικό έλεγχο σε περιοχές που βρίσκονται υπό την επιρροή ένοπλων οργανώσεων μέσα σε διάστημα μόλις 90 ημερών.
Παράλληλα, προτείνει την κατασκευή δέκα φυλακών υψίστης ασφαλείας κατά το πρότυπο του Ελ Σαλβαδόρ, ακολουθώντας το μοντέλο του προέδρου Ναγίμπ Μπουκέλε. Έχει επίσης ταχθεί υπέρ της επανεκκίνησης των πετρελαϊκών ερευνών και μιας πολιτικής μηδενικής ανοχής απέναντι στα καρτέλ ναρκωτικών.
Κολομβία: Ασφάλεια, οικονομία και… κοκαΐνη, έκριναν την κάλπη
Για πολλούς αναλυτές, το αποτέλεσμα αντανακλά κυρίως την κοινωνική δυσαρέσκεια για την επιδείνωση της ασφάλειας και τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα.
Η Κολομβία βιώνει την πιο σοβαρή κρίση ασφάλειας των τελευταίων δεκαετιών, καθώς η παραγωγή κοκαΐνης έχει φθάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και ένοπλες οργανώσεις εξακολουθούν να ελέγχουν εκτεταμένες περιοχές της επικράτειας.
Η πολιτική της «Ολικής Ειρήνης» που προώθησε ο Γκουστάβο Πέτρο, με στόχο την ταυτόχρονη διαπραγμάτευση με αντάρτικες ομάδες και εγκληματικές οργανώσεις, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Παρά τις ειρηνευτικές πρωτοβουλίες, η βία παρέμεινε έντονη και το κράτος εξακολουθεί να μην ασκεί πλήρη έλεγχο σε σημαντικά τμήματα της χώρας.
Στο οικονομικό πεδίο, ο ντε λα Εσπριέγια έχει υιοθετήσει μια σαφώς πιο φιλελεύθερη ατζέντα. Υπόσχεται μείωση των κρατικών δαπανών κατά 40%, περιορισμό της γραφειοκρατίας και προσέλκυση επενδύσεων, θέτοντας ως στόχο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 7%.
Ιβάν Σεπέδα, Κολομβία ©ΑΠΕ
Η κληρονομιά του Γκουστάβο Πέτρο στην Κολομβία
Ο Γκουστάβο Πέτρο αποχωρεί από την προεδρία αφήνοντας πίσω του μια σύνθετη πολιτική κληρονομιά. Το 2022 έγινε ο πρώτος αριστερός πρόεδρος στην ιστορία της Κολομβίας, υποσχόμενος βαθιές κοινωνικές και περιβαλλοντικές μεταρρυθμίσεις.
Ωστόσο, η εφαρμογή του προγράμματός του συνάντησε ισχυρές αντιστάσεις στο Κογκρέσο, ενώ οι σχέσεις της κυβέρνησής του με τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα παρέμειναν συχνά συγκρουσιακές.
Παρά τις δυσκολίες, η φτώχεια και η ανεργία μειώθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας του και σχεδόν 800.000 πολίτες βελτίωσαν το βιοτικό τους επίπεδο. Από την άλλη πλευρά, οι δημόσιες δαπάνες αυξήθηκαν, το δημόσιο χρέος διογκώθηκε και το δημοσιονομικό περιβάλλον επιδεινώθηκε.
Ιδιαίτερα προβληματική αποδείχθηκε η μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας, η οποία απορρίφθηκε από το Κογκρέσο. Σήμερα, πολλά νοσοκομεία αντιμετωπίζουν ελλείψεις χρηματοδότησης, ενώ καταγράφονται ελλείψεις φαρμάκων και αυξημένοι χρόνοι αναμονής για τους ασθενείς.
Ο Ντε Λα Εσπριέγια, δικηγόρος χωρίς προηγούμενη πολιτική εμπειρία, καλείται πλέον να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα απαιτητικό οικονομικό περιβάλλον, με κυριότερη πρόκληση το υψηλό δημόσιο χρέος της χώρας. Παρότι έχει παρουσιάσει τον εαυτό του ως επιτυχημένο επιχειρηματία, έρευνα της τοπικής εφημερίδας La Silla Vacía αποκαλύπτει μια πιο σύνθετη εικόνα: πολλές από τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες έχουν διαλυθεί, παρουσιάζουν χρέη ή κατέγραψαν ζημιές το 2024, με τη δικηγορική του εταιρεία να αποτελεί τη μοναδική σταθερά κερδοφορίας.
Παρά τις αποκαλύψεις, ισχυρά επιχειρηματικά λόμπι — μεταξύ των οποίων το Εμπορικό Επιμελητήριο Κολομβίας-ΗΠΑ, η ένωση μεταλλευτικών εταιρειών και ο τραπεζικός σύνδεσμος — τον συνεχάρησαν για τη νίκη του, μαζί με τον Τραμπ, σηματοδοτώντας τη στήριξη σημαντικών οικονομικών συμφερόντων.
Η εκλογική συμμετοχή έφτασε το 63%, με πάνω από 26,3 εκατομμύρια πολίτες να προσέρχονται στις κάλπες. Εντυπωσιακό στοιχείο αποτέλεσαν οι 427.000 λευκές ψήφοι, που συχνά θεωρούνται ένδειξη διαμαρτυρίας, ξεπερνώντας μάλιστα τη διαφορά με την οποία κέρδισε ο Ντε Λα Εσπριέγια.
Επίσης, στην Κολομβια, η εκλογή του Αμπελάρδο ντε λα Εσπριέγια αναμένεται να επηρεάσει και τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή. Ο Πέτρο είχε επιδιώξει μεγαλύτερη απόσταση από την Ουάσιγκτον μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ενισχύοντας τις σχέσεις του με αριστερές κυβερνήσεις, όπως της Κλαούντια Σέινμπαουμ στο Μεξικό και του Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στη Βραζιλία.
Αντίθετα, ο νέος πρόεδρος της Κολομβίας εμφανίζεται αποφασισμένος να επαναφέρει τη χώρα στον στενό κύκλο των συμμάχων των ΗΠΑ. Τα συγχαρητήρια που έλαβε από τον πρόεδρο της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι και τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο καταδεικνύουν τη σημασία που αποδίδει η Ουάσιγκτον στο αποτέλεσμα.
Η Κολομβία φαίνεται έτσι να εντάσσεται στο ευρύτερο κύμα δεξιάς στροφής που παρατηρείται σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής. Ωστόσο, η εξαιρετικά μικρή διαφορά των δύο υποψηφίων υπενθυμίζει ότι η κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη.
Για τον νέο πρόεδρο, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν θα είναι μόνο η αντιμετώπιση της βίας και των οικονομικών προβλημάτων, αλλά και η οικοδόμηση πολιτικών συναινέσεων σε μια χώρα που εξακολουθεί να αναζητά σταθερότητα ύστερα από δεκαετίες συγκρούσεων και κοινωνικών εντάσεων.
Η δεξιά στροφή στη Λατινική Αμερική
Η εκλογή του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πολιτικό κύμα στη Λατινική Αμερική, όπου χώρες όπως η Χιλή, η Αργεντινή και η Κόστα Ρίκα έχουν εκλέξει δεξιούς προέδρους, ενώ η Βολιβία στρέφεται προς την κεντροδεξιά. Στο Περού, η Κέικο Φουχιμόρι κέρδισε οριακά, σηματοδοτώντας μια σαφή ιδεολογική μετατόπιση στην περιοχή.
Με καταμετρημένο σχεδόν το 99,9% των ψήφων, η δεξιά υποψήφια Κέικο Φουχιμόρι αναδεικνύεται νικήτρια των προεδρικών εκλογών της 7ης Ιουνίου στο Περού, συγκεντρώνοντας 50,12% έναντι 49,88% του αριστερού αντιπάλου της, Ρομπέρτο Σάντσεζ. Η διαφορά, που αντιστοιχεί σε περίπου 43.000 ψήφους σε σύνολο άνω των 19 εκατομμυρίων, καθιστά την ανατροπή αριθμητικά εξαιρετικά απίθανη, αν και το πολιτικό κλίμα παραμένει τεταμένο.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Γραφείου Εκλογικών Διαδικασιών (ONPE), η Κέικο Φουχιμόρι, εκπρόσωπος της σκληρής δεξιάς πτέρυγας της περουβιανής πολιτικής σκηνής και κόρη του πρώην προέδρου Αλμπέρτο Φουχιμόρι, εξασφαλίζει οριακή αλλά καθαρή επικράτηση σε μία από τις πιο πολωμένες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών.
Ο αριστερός υποψήφιος Ρομπέρτο Σάντσεζ, ωστόσο, δεν αποδέχεται το αποτέλεσμα, καταγγέλλοντας σοβαρές παρατυπίες στη διαδικασία και κάνοντας λόγο για θεσμικές στρεβλώσεις, κυρίως στην καταμέτρηση των ψήφων του εξωτερικού. Υποστηρίζει ότι η εκλογική διαδικασία αλλοιώθηκε εις βάρος του και καλεί σε μαζικές διαδηλώσεις στη Λίμα, ανεβάζοντας το πολιτικό θερμόμετρο.
Το Περού παραμένει βυθισμένο σε παρατεταμένη πολιτική αστάθεια, με οκτώ προέδρους να έχουν διαδεχθεί ο ένας τον άλλον από το 2016, σε ένα περιβάλλον συνεχών θεσμικών κρίσεων και κοινωνικής πόλωσης. Η νέα εκλογική σύγκρουση αναμένεται να εντείνει περαιτέρω τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες στη χώρα.
Επίσης στην Κούβα, η Ρόζα Μαρία Παγιά, μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες της κουβανικής αντιπολίτευσης, δηλώνει ότι διαθέτει ήδη σχέδιο για τη διακυβέρνηση του νησιού, σε περίπτωση που το κομμουνιστικό καθεστώς χάσει την εξουσία, ποντάροντας στην αυξημένη πίεση που ασκεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ στην Αβάνα.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η 37χρονη κόρη του ιστορικού αντικαθεστωτικού Οσβάλντο Παγιά έχει εξελιχθεί σε μία από τις πλέον προβεβλημένες φωνές της κουβανικής αντιπολίτευσης στους κύκλους της Ουάσιγκτον. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, της ανέθεσε πρόσφατα θέση στον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών (OAS), ενώ η ίδια υποστηρίζει ότι ενημερώνει τακτικά ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους για τα σχέδια μετάβασης της χώρας από τον κομμουνισμό στη δημοκρατία.
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης η Βολιβία
Λίγο πιο νότια η κρίση χτυπά τη Βολιβία, η οποία τέθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης έπειτα από περισσότερες από έξι εβδομάδες κινητοποιήσεων, αποκλεισμών δρόμων και σοβαρών ελλείψεων σε τρόφιμα, φάρμακα και καύσιμα. Ο πρόεδρος Ροδρίγο Πας ανακοίνωσε το μέτρο λίγες ώρες μετά την επίτευξη συμφωνίας με την Κεντρική Εργατική Συνομοσπονδία της Βολιβίας (COB), δίνοντας εντολή σε αστυνομία και ένοπλες δυνάμεις να αποκαταστήσουν την κυκλοφορία και να ανακτήσουν τον έλεγχο του οδικού δικτύου.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν τον Μάιο, με τα συνδικάτα να καταγγέλλουν την αδυναμία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, η οποία χαρακτηρίζεται ως η σοβαρότερη που έχει βιώσει η χώρα εδώ και σαράντα χρόνια. Στο κίνημα προσχώρησαν εργαζόμενοι σε ορυχεία και βιομηχανίες, αγροτικές οργανώσεις και κοινότητες ιθαγενών, δημιουργώντας περισσότερα από εκατό οδοφράγματα σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι μεταρρυθμίσεις που δίχασαν τη Βολιβία
Η ένταση συνδέεται και με το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων του Ροδρίγο Πας, ο οποίος εξελέγη τον περασμένο Νοέμβριο, βάζοντας τέλος σε δύο δεκαετίες σοσιαλιστικών κυβερνήσεων. Οι αποκλεισμοί προκάλεσαν σοβαρές δυσλειτουργίες στην οικονομία και ελλείψεις σε μεγάλες πόλεις όπως η Λα Πας και το Ελ Άλτο.
Μετά από διαπραγματεύσεις, η κυβέρνηση συμφώνησε να εγκαταλείψει τα σχέδια ιδιωτικοποίησης δημόσιων επιχειρήσεων και να δημιουργήσει κοινές επιτροπές με τα συνδικάτα για την εξέταση των αιτημάτων τους. Ωστόσο, η συμφωνία δεν κατάφερε να τερματίσει τις κινητοποιήσεις.
Οι διαιρέσεις και η σκιά του Έβο Μοράλες
Αγροτικές οργανώσεις και καλλιεργητές κόκας από την περιοχή Τσαπάρε, προπύργιο του πρώην προέδρου Έβο Μοράλες, αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη συμφωνία. Περίπου 50 οδοφράγματα παραμένουν ενεργά, ενώ οι συμβολικές παρουσίες των «κόκκινων πόντσο» των Αϊμάρα και της σημαίας Wiphala έχουν μετατραπεί σε εμβλήματα των διαδηλώσεων.
Η κυβέρνηση κατηγορεί συστηματικά τον Έβο Μοράλες ότι ενθαρρύνει τις κινητοποιήσεις και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέμβασης στην περιοχή Τσαπάρε. Ο υπουργός Εσωτερικών Μάρκο Αντόνιο Οβιέδο δήλωσε ότι «αν χρειαστεί να εισέλθουμε στην Τσαπάρε, θα το κάνουμε».
Ο πρόεδρος Πας υποστηρίζει ότι έχουν εξαντληθεί όλα τα περιθώρια διαλόγου και κατηγορεί ορισμένες ομάδες ότι επιχειρούν να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα μέσω βίαιων ενεργειών. Μάλιστα, χαρακτήρισε την κατάσταση «απόπειρα πραξικοπήματος που καθοδηγείται από ναρκοτρομοκρατία».
Σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, περισσότεροι από 100 άνθρωποι έχουν συλληφθεί από την έναρξη των κινητοποιήσεων. Η κυβέρνηση διαθέτει πλέον ένα παράθυρο τριών μηνών για να αποδείξει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει την κρίση, ενώ σημαντικό τμήμα του κοινωνικού κινήματος συνεχίζει να ασκεί πίεση στους κρατικούς θεσμούς.
Κούβα: Στροφή στην οικονομία της αγοράς υπό την πίεση Τραμπ
Την περασμένη εβδομάδα πάντως η Κούβα «υπέγραψε» τη στροφή στην οικονομία της αγοράς, προχωρώντας στη μεγαλύτερη οικονομική φιλελευθεροποίηση από την Επανάσταση του 1959 με έγκριση πακέτου 176 μεταρρυθμίσεων που μεταβάλλει ριζικά το παραγωγικό και επιχειρηματικό της μοντέλο.
Οι αλλαγές έρχονται σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης, με ελλείψεις καυσίμων, πληθωρισμό, προβλήματα ηλεκτροδότησης και αυξανόμενη πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το κουβανικό κοινοβούλιο άναψε το «πράσινο φως» για τη δημιουργία μεγάλων ιδιωτικών επιχειρήσεων, τη συμμετοχή ξένων επενδυτών σε κουβανικές εταιρείες και τη λειτουργία τραπεζικών λογαριασμών σε ξένο νόμισμα. Παράλληλα, επιτρέπεται για πρώτη φορά η διαπραγμάτευση μισθών μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, ενώ ανοίγουν σε ιδιωτικές και ξένες επενδύσεις τομείς όπως ο τουρισμός, η γεωργία, η ενέργεια και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.
Οι μεταρρυθμίσεις πραγματοποιούνται εν μέσω αυξημένων πιέσεων από την κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει τις κυρώσεις κατά της Κούβας, στοχεύοντας ιδιαίτερα τον στρατιωτικό όμιλο GAE SA, ο οποίος διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην οικονομία της χώρας. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έχει αποδώσει τα προβλήματα ηλεκτροδότησης, τις ελλείψεις τροφίμων και καυσίμων στην οικονομική διαχείριση της κουβανικής κυβέρνησης.
Την ίδια στιγμή, ο τουριστικός τομέας βρίσκεται σε κρίση. Οι διεθνείς αφίξεις επισκεπτών μειώθηκαν κατά περίπου 56% το πρώτο τετράμηνο του έτους, ενώ αρκετές αεροπορικές και ξενοδοχειακές εταιρείες περιόρισαν ή ανέστειλαν τις δραστηριότητές τους στο νησί.
Παρά το εύρος των αλλαγών, η κυβέρνηση του προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ επιμένει ότι «δεν εγκαταλείπει τον σοσιαλισμό», αλλά επιχειρεί να προσαρμόσει το οικονομικό μοντέλο της χώρας στις νέες συνθήκες. Ωστόσο, η έκταση των μεταρρυθμίσεων δείχνει ότι η Κούβα εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η ιδιωτική πρωτοβουλία και τα ξένα κεφάλαια θα διαδραματίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην οικονομία, μια κίνηση που δείχνει σαφή πολιτική στροφή.
