Η παρατεταμένη δυσλειτουργία στα Στενά του Ορμούζ δεν προκαλεί πλέον μόνο ενεργειακούς κραδασμούς, αλλά απειλεί να μετατραπεί σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση, καθώς οι περιορισμένες ροές λιπασμάτων αρχίζουν να δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην αγροτική παραγωγή.
Όπως αναφέρει η Wall Street Journal, επικαλούμενη τον γενικό γραμματέα του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου (ICC), Τζον Ντέντον, η διαθέσιμη δυναμικότητα στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων έχει μειωθεί σχεδόν κατά 40% μετά τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών.
Η πολύμηνη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών έχει περιορίσει σημαντικά τη διακίνηση εμπορευμάτων μέσω μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου, από την οποία πολλές οικονομίες εξαρτώνται όχι μόνο για τις ενεργειακές τους εισαγωγές, αλλά και για κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το φυσικό αέριο και τα λιπάσματα.
Μέχρι στιγμής, το ενδιαφέρον είχε στραφεί κυρίως στις ανατιμήσεις του πετρελαίου. Ο Ντέντον, ωστόσο, προειδοποιεί ότι η σοβαρότερη απειλή ενδέχεται να αφορά την παγκόσμια επάρκεια τροφίμων.
Όπως υποστήριξε μιλώντας στη WSJ, η διεθνής συζήτηση βλέπει την κρίση κυρίως μέσα από το πρίσμα της αντιπαράθεσης ΗΠΑ και Ιράν, ενώ η πραγματικά κρίσιμη διάσταση είναι αυτή των λιπασμάτων.
Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων φορτίων λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε παρατεταμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας μπορεί να έχει αλυσιδωτές συνέπειες για τους αγρότες, την παραγωγή βασικών γεωργικών προϊόντων και τελικά για τις τιμές των τροφίμων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο επικεφαλής του ICC, από την έναρξη των προβλημάτων στα Στενά έχουν ουσιαστικά αποσυρθεί από την αγορά περίπου 2,7 εκατ. τόνοι διαθέσιμης δυναμικότητας λιπασμάτων, οδηγώντας σε πτώση σχεδόν 40%.
Ο Ντέντον συμμετέχει σε ειδική ομάδα εργασίας του ΟΗΕ που αναζητεί τρόπους για την αποκατάσταση της ασφαλούς διέλευσης από το Ορμούζ.
Κίνδυνος αύξησης έως 80% στις τιμές των σιτηρών
Εάν δεν υπάρξει σύντομα πρόοδος, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να περάσουν γρήγορα στις τιμές βασικών ειδών διατροφής. Ο επικεφαλής του ICC εκτιμά ότι οι τιμές των σιτηρών θα μπορούσαν να αυξηθούν ακόμη και κατά 80%, εφόσον συνεχιστούν οι περιορισμοί στη διάθεση λιπασμάτων και επηρεαστούν οι επόμενες καλλιεργητικές περίοδοι.
Το μεγαλύτερο βάρος αναμένεται να επωμιστούν αρχικά οι αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα όσες εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Φιλιππίνες, οι οποίες, σύμφωνα με τη WSJ, εισάγουν περίπου το 90% των λιπασμάτων που χρησιμοποιούν, γεγονός που καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε νέες αυξήσεις τιμών ή ελλείψεις.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις επειδή η κρίση στο Ορμούζ συμπίπτει με άλλες σοβαρές διαταραχές στη διεθνή αγορά τροφίμων και πρώτων υλών.
Στη Μαύρη Θάλασσα, οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις Ρωσίας και Ουκρανίας συνεχίζουν να απειλούν κρίσιμες εμπορικές και εξαγωγικές διαδρομές. Παράλληλα, τα έντονα καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με το Ελ Νίνιο αναμένεται να επηρεάσουν τις σοδειές σε διάφορες περιοχές του κόσμου, αυξάνοντας περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα.
Ο συνδυασμός υψηλότερου ενεργειακού κόστους, μειωμένης πρόσβασης σε λιπάσματα και δυσμενών καιρικών συνθηκών δημιουργεί έτσι ένα ιδιαίτερα δυσμενές περιβάλλον για την παγκόσμια αγροτική παραγωγή.
Το σχέδιο του ΟΗΕ που έχει «κολλήσει»
Στο πλαίσιο της ειδικής ομάδας του ΟΗΕ για τα Στενά του Ορμούζ, το International Chamber of Commerce, το οποίο εκπροσωπεί περίπου 45 εκατ. επιχειρήσεις σε περισσότερες από 170 χώρες, συνεργάζεται με οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό για τη δημιουργία ενός προσωρινού μηχανισμού ασφαλούς ναυσιπλοΐας.
Η πρόταση προβλέπει ουσιαστικά την προσωρινή ανάθεση της εποπτείας της θαλάσσιας οδού στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ.
Ο μηχανισμός, ο οποίος προτάθηκε τον περασμένο Ιούλιο, θα μπορούσε να περιλαμβάνει σύστημα παρακολούθησης των διελεύσεων, επιθεωρήσεις, ρυθμίσεις για τη θαλάσσια ασφάλιση και συγκεκριμένα πρωτόκολλα που θα επέτρεπαν την ασφαλή και οργανωμένη διέλευση εμπορικών πλοίων.
Σύμφωνα με τον Ντέντον, η πρόταση απολαμβάνει σημαντικής υποστήριξης μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΗΕ, μεταξύ άλλων και από χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εμπορικές ροές μέσω Ορμούζ.
Παρά ταύτα, το σχέδιο παραμένει ουσιαστικά «παγωμένο», καθώς για να εφαρμοστεί απαιτείται πολιτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Όπως επισημαίνει ο γενικός γραμματέας του ICC στη Wall Street Journal, οι δύο πλευρές δεν βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε θέση να καταλήξουν στον απαιτούμενο πολιτικό συμβιβασμό.
Μέχρι να υπάρξει κάποια συμφωνία, οι διαταραχές στο Ορμούζ κινδυνεύουν να μεταφέρουν την κρίση από την αγορά ενέργειας στο παγκόσμιο τραπέζι, με τις τιμές των τροφίμων να αποτελούν το επόμενο μεγάλο μέτωπο της διεθνούς οικονομίας.
