Σε συμπληγάδες βρίσκεται η παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς μπορεί το αργό να παραμένει σχετικά άφθονο, όμως η προσφορά διυλισμένων καυσίμων στενεύει, αυξάνοντας την πίεση στις τιμές και εντείνοντας τις ανησυχίες για την επάρκεια του ντίζελ.
Η εξέλιξη αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της νέας ανόδου των τιμών του ντίζελ, καθώς οι περιορισμοί στη δυναμικότητα διύλισης και η αυξανόμενη ζήτηση συμπιέζουν τα περιθώρια προσφοράς στην αγορά των πετρελαϊκών προϊόντων.
Οι διαταραχές στη λειτουργία διυλιστηρίων και στις μεταφορές στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις στις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές και οι περιορισμοί στις ρωσικές εξαγωγές έχουν ήδη αφαιρέσει σημαντικούς όγκους μεσαίων αποσταγμάτων από τις διεθνείς αγορές.
Τώρα, η πιθανότητα οι Ηνωμένες Πολιτείες να μειώσουν τις εξαγωγές ντίζελ απειλεί να περιορίσει μία από τις σημαντικότερες εναπομείνασες πηγές εφοδιασμού της Ευρώπης.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προκρίνει την ιδέα περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ, σε μια προσπάθεια να μειωθούν οι τιμές για Αμερικανούς οδηγούς, αγρότες και μεταφορείς.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει δηλώσει ότι η κυβέρνηση εξετάζει εάν θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένας πλήρης ή μερικός περιορισμός.
Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει καταλήξει ακόμη σε μια τέτοια απόφαση, ενώ ο Λευκός Οίκος διέψευσε δημοσίευμα σύμφωνα με το οποίο προετοιμαζόταν οριζόντια απαγόρευση διάρκειας 90 ημερών.
Διαφωνίες στην Ουάσιγκτον
Αξιοσημείωτη είναι πάντως, η διαφωνία στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ έχει υποστηρίξει ότι μια πλήρης απαγόρευση των εξαγωγών θα ήταν αντιπαραγωγική.
Εάν τα αμερικανικά διυλιστήρια δεν μπορούν να διαθέσουν το ντίζελ στο εξωτερικό, οι δεξαμενές αποθήκευσης θα μπορούσαν να γεμίσουν, αναγκάζοντας τα διυλιστήρια να περιορίσουν την επεξεργασία αργού.
Αυτό θα μείωνε παράλληλα την παραγωγή βενζίνης και αεροπορικών καυσίμων, αυξάνοντας δυνητικά τις τιμές σε ολόκληρη την αμερικανική αγορά.
Σημερινές τιμές βενζίνης και ντίζελ στο Λονδίνο, 201,9 πένες/λίτρο, δηλαδή 2,019 λίρες Αγγλίας το λίτρο, από τις ακριβότερες σε όλη την Ευρώπη, 25 Σεπτεμβρίου 2026 © EPA/NEIL HALL
Οι ανησυχίες αυτές έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στις τιμές: το premium του ευρωπαϊκού ντίζελ χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο έναντι του Brent, το λεγόμενο crack spread ξεπέρασε τα 95 δολάρια το βαρέλι, τιμή η οποία αποτελεί ρεκόρ από το 2011 σύμφωνα με τα στοιχεία του Bloomberg.
Το crack spread είναι η χρηματιστηριακή διαφορά τιμής ανάμεσα στο αργό πετρέλαιο Brent και στα διυλισμένα προϊόντα του (όπως η βενζίνη ή το diesel), η οποία μετράει το ακαθάριστο περιθώριο κέρδους ενός διυλιστηρίου.
Στον αντίποδα τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του ντίζελ στις ΗΠΑ υποχώρησαν σημαντικά μετά τις πληροφορίες για πιθανό περιορισμό των εξαγωγών.
Τα διυλισμένα προϊόντα
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δείχνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά απλώς το ακριβότερο πετρέλαιο.
Τα διυλισμένα προϊόντα γίνονται πολύ ακριβότερα σε σχέση με την πρώτη ύλη τους. Στην Ευρώπη, η αγορά ντίζελ έχει «σφίξει», καθώς οι προμήθειες από τη Μέση Ανατολή έχουν μειωθεί και οι ρωσικές εξαγωγές έχουν περιοριστεί.
Η Ρωσία παραμένει κρίσιμος παράγοντας. Οι ουκρανικές επιθέσεις σε διυλιστήρια έχουν περιορίσει την ικανότητα της Μόσχας να επεξεργάζεται αργό και να εξάγει τελικά προϊόντα, ενώ η Ρωσία έχει παρατείνει τους περιορισμούς στις εξαγωγές ντίζελ.
Πυρκαγιά σε ρωσικό διυλιστήριο από ουκρανικό drone @ EPA
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά στην οποία μία από τις παραδοσιακές πηγές πλεονάζουσας προσφοράς ντίζελ διαθέτει πλέον πολύ μικρότερες ποσότητες, την ώρα που άλλοι εξαγωγείς δυσκολεύονται να καλύψουν το κενό.
Παρέμβαση Τραμπ
Αυτό εξηγεί εν μέρει και την παρέμβαση του Τραμπ στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών υποδομών ντίζελ, υποστηρίζοντας ότι τα πλήγματα συμβάλλουν στην παγκόσμια έλλειψη καυσίμων.
Ο Τραμπ συνέδεσε τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια με την άνοδο των τιμών του ντίζελ, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα τροφοδοτείται από τη Ρωσία και την Ουκρανία και όχι μόνο από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Μέσα στο κλίμα αυτό, η ανησυχία είναι διάχυτη στην Ευρώπη. Ενδεικτική είναι η στάση της Γαλλίας, η οποία προειδοποιεί ότι το ενεργειακό περιθώριο ασφαλείας της Ευρώπης γίνεται όλο και πιο περιορισμένο.
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ζητήσει μέτρα για τη διασφάλιση των προμηθειών ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων, ενώ Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η ήπειρος εξακολουθεί να τροφοδοτείται μέσω ενός συνδυασμού αυξημένης παραγωγής στα διυλιστήρια, εναλλακτικών εισαγωγών και χρήσης αποθεμάτων.
Για την Ευρώπη, η πιθανότητα απώλειας των αμερικανικών φορτίων ντίζελ έρχεται σε ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή.
Οι ΗΠΑ έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό προμηθευτή της ευρωπαϊκής αγοράς, με τις αμερικανικές εξαγωγές ντίζελ να προσεγγίζουν τα 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε εβδομαδιαία βάση τον Αύγουστο.
Ένας αμερικανικός περιορισμός θα αφαιρούσε μία κρίσιμη πηγή εφοδιασμού, ακριβώς όταν η Ευρώπη προσπαθεί να αντισταθμίσει τις απώλειες από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία.
Αεροπορικές μεταφορές
Το πρόβλημα είναι εμφανές και στα αεροπορικά καύσιμα. Η Ευρώπη βασιζόταν παραδοσιακά σε μεγάλο βαθμό στις προμήθειες αεροπορικού καυσίμου από τη Μέση Ανατολή.
Η διατάραξη της παραγωγής και των μεταφορών στην περιοχή ανάγκασε τους εμπόρους να αναζητήσουν φορτία πολύ μακρύτερα, με τη Νότια Κορέα, τη Νιγηρία και τις ΗΠΑ να αναδεικνύονται σε σημαντικούς προμηθευτές.
Τα στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι οι εισαγωγές αεροπορικού καυσίμου στην Ευρώπη ανήλθαν τον Σεπτέμβριο σε περίπου 672.000 βαρέλια την ημέρα, συμπεριλαμβανομένων και των ροών μεταξύ ευρωπαϊκών αγορών.
Η Νότια Κορέα, η Νιγηρία και οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν περίπου το 60% αυτών των ποσοτήτων.
Μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, περίπου 1,31 εκατ. τόνοι αεροπορικού καυσίμου μετακινήθηκαν από την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού προς την Ευρώπη. Η Νότια Κορέα κάλυψε περίπου 1,14 εκατ. τόνους, δηλαδή σχεδόν το 87% του συνόλου.
Αυτές οι ροές συνέβαλαν στον να αποτραπούν ελλείψεις στην αγορά. Περίπου 900.000 τόνοι επιπλέον αεροπορικού καυσίμου από τη Νότια Κορέα και άλλες ασιατικές αγορές αναμένεται να φτάσουν στην Ευρώπη τους επόμενους μήνες, ενώ τα σχετικά υψηλά αμερικανικά αποθέματα μπορούν να προσφέρουν μια ακόμη πηγή ευελιξίας.
Δοκιμάζεται η ευελιξία
Μέχρι στιγμής, η Ευρώπη έχει επιδείξει σημαντική ευελιξία. Τα διυλιστήρια αύξησαν το ποσοστό του αργού που μετατρέπεται σε αεροπορικό καύσιμο, οι έμποροι εξασφάλισαν πρόσθετα φορτία από τις ΗΠΑ και τη Νιγηρία και οι εταιρείες άντλησαν καύσιμα από τα αποθέματα.
Αυτή η ευελιξία δοκιμάζεται τώρα εκ νέου. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι πολλές διαταραχές συμβαίνουν ταυτόχρονα.
Οι εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων από τη Μέση Ανατολή παραμένουν περιορισμένες λόγω των συγκρούσεων και των προβλημάτων στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η ρωσική διύλιση και οι εξαγωγές έχουν πληγεί από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και οι ΗΠΑ, που έχουν βοηθήσει την Ευρώπη να καλύψει το κενό, εξετάζουν τώρα εάν θα συνεχίσουν να προμηθεύουν τις διεθνείς αγορές με τον ίδιο τρόπο.
Η αντίδραση των αγορών είναι ήδη εμφανής στη διεύρυνση της διαφοράς μεταξύ των τιμών του αργού και των τιμών των τελικών προϊόντων.
Κι αυτό καταδεικνύει τον καταλυτικό ρόλο που παίζουν πλέον στη διαμόρφωση των αγορών, όχι μόνο η διαθεσιμότητα, αλλά και τα αποθέματα, η δυναμικότητα των διυλιστηρίων και οι υποδομές μεταφοράς.
