Το Νόμπελ Φυσικής 2026 απονεμήθηκε στον 82χρονο Φράνσις Χάλζεν για την καθοριστική συμβολή του στην ανάπτυξη του Παρατηρητηρίου Νετρίνων IceCube και στην ανακάλυψη νετρίνων υψηλής ενέργειας αστροφυσικής προέλευσης, ανακοίνωσε την Τρίτη η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών στη Στοκχόλμη.
Το IceCube είναι ένα γιγαντιαίο παρατηρητήριο θαμμένο βαθιά στους πάγους του Νότιου Πόλου και έχει σχεδιαστεί για την ανίχνευση νετρίνων, υποατομικών σωματιδίων που μεταφέρουν πληροφορίες από μερικά από τα πιο βίαια και απομακρυσμένα φαινόμενα του Σύμπαντος.
«Ο Φράνσις Χάλζεν ηγήθηκε μιας διεθνούς ομάδας ερευνητών και μηχανικών που μας έδωσε ένα εξαιρετικό επιστημονικό όργανο. Η επιμονή και το επιστημονικό του όραμα άνοιξαν τον δρόμο για ένα νέο είδος αστρονομίας», ανέφερε ο Mark Pearce, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Φυσικής.
Η σημασία της βράβευσης συνδέεται με το γεγονός ότι τα νετρίνα υψηλής ενέργειας προσφέρουν στους επιστήμονες ένα διαφορετικό «παράθυρο» παρατήρησης του Σύμπαντος, συμπληρωματικό προς την παραδοσιακή αστρονομία που βασίζεται στο φως και την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Μέσω αυτών, οι ερευνητές μπορούν να μελετούν ακραία κοσμικά φαινόμενα και τις πηγές από τις οποίες προέρχονται ορισμένα από τα υψηλότερης ενέργειας σωματίδια που φτάνουν στη Γη.
Το φετινό βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 12 εκατ. σουηδικών κορωνών, περίπου 1,2 εκατ. δολαρίων.
Ποιος είναι ο Φράνσις Χάλζεν
Ο Φράνσις Χάλζεν είναι Βέλγος θεωρητικός φυσικός και καθηγητής στο University of Wisconsin–Madison, όπου διδάσκει από το 1972. Σπούδασε και εκπόνησε το διδακτορικό του στο KU Leuven στο Βέλγιο, ενώ η ερευνητική του πορεία κινείται στο σημείο συνάντησης της σωματιδιακής φυσικής, της αστροφυσικής και της κοσμολογίας.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 στράφηκε στην αστρονομία νετρίνων και στο δύσκολο εγχείρημα της ανίχνευσής τους σε πολύ υψηλές ενέργειες. Η έρευνα αυτή οδήγησε αρχικά στο πείραμα AMANDA και στη συνέχεια στο IceCube, που μετέτρεψε περίπου ένα κυβικό χιλιόμετρο πάγου στην Ανταρκτική σε έναν τεράστιο ανιχνευτή σωματιδίων.
Υπό την επιστημονική του καθοδήγηση, το IceCube κατέγραψε κοσμικά νετρίνα υψηλής ενέργειας και το 2017 παρείχε κρίσιμα στοιχεία για τον εντοπισμό πιθανής πηγής κοσμικών ακτίνων.
Στη διάρκεια της καριέρας του, ο Χάλζεν έχει τιμηθεί με σειρά σημαντικών διακρίσεων, μεταξύ των οποίων το Balzan Prize, το Bruno Rossi Prize και το Bruno Pontecorvo Prize. Είναι επίσης συν-συγγραφέας του βιβλίου «Quarks and Leptons», ενός από τα κλασικά συγγράμματα της σύγχρονης σωματιδιακής φυσικής.
Σημειώνεται ότι οι ανακοινώσεις των φετινών Νόμπελ συνεχίζονται την Τετάρτη με το βραβείο Χημείας, την Πέμπτη με το Νόμπελ Λογοτεχνίας και την Παρασκευή με το Νόμπελ Ειρήνης, ενώ τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου θα ανακοινωθεί το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών.
