Η αλλαγή στάσης του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Ρωσία διευρύνει το χάσμα με την Ευρώπη, η οποία εντείνει τις κυρώσεις και στηρίζει την Ουκρανία. Η ενεργειακή κρίση και οι ανησυχίες για τη ρωσική απειλή δοκιμάζουν τη δυτική συμμαχία.
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να εισαγάγει ντίζελ από τη Ρωσία προκαλεί αντιδράσεις, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν αναστατώνει τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η συμφωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν αποσκοπεί στην αύξηση της προσφοράς και στη μείωση των τιμών, εγείροντας ωστόσο ερωτήματα για τη νομιμότητά της και τη συνέπεια της αμερικανικής πολιτικής κυρώσεων.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα διαθέσει άμεσα 300.000 τόνους ντίζελ στην αμερικανική και διεθνή αγορά. Προβλέπονται επιπλέον 500.000 τόνοι τον Νοέμβριο, ένα εκατομμύριο τόνοι σε επόμενη αποστολή και ακόμη τρία εκατομμύρια τόνοι σε σύντομο χρονικό διάστημα, ανάλογα με την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων, που έχουν δεχθεί ουκρανικές επιθέσεις.
Ο Ρώσος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλεξάντερ Νόβακ επιβεβαίωσε τα στοιχεία στο πρακτορείο TASS, αναφέροντας ότι οι εξαγωγές θα μπορούσαν να φθάσουν μελλοντικά τους 3 εκατ. τόνους μηνιαίως.
Ντόναλντ Τραμπ και Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν © EPA/YURI GRIPAS/POOL/EPA/OLIVIER MATTHYS
Ο Τραμπ βάζει στο παιχνίδι τη Ρωσία
Η συμφωνία έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή νομοθεσίας από τον Τραμπ για νέες κυρώσεις και δασμούς σε χώρες που εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αναστέλλει τις κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ έως τις 7 Απριλίου, χωρίς να αίρεται το πάγωμα άλλων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, μεταξύ των οποίων καταθέσεις σε αμερικανικές τράπεζες.
Ο Τραμπ εξέφρασε επίσης την υποστήριξή του στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν και ζήτησε την αντικατάσταση του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης απειλούν να μπλοκάρουν την προμήθεια νέων όπλων προς το Κίεβο. Ο Τραμπ ανακοίνωσε επίσης εκεχειρία στον ενεργειακό τομέα, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ενδείξεις ότι έχει επιτευχθεί σχετική συμφωνία.
Η αμερικανική στάση συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να απέχουν κοντά 20 ημέρες, ο πρόεδρος αναζητά τρόπους περιορισμού των ιδιαίτερα υψηλών τιμών της βενζίνης και του ντίζελ, επιδιώκοντας παράλληλα να δείξει στους υποστηρικτές του ότι εργάζεται για την αποκλιμάκωσή τους.
Ανακοινώθηκε ευρωπαϊκό πακέτο κυρώσεων σε Ρώσους
Η απόσταση μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ διευρύνεται, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επαναπροσδιορίζει τη στάση της απέναντι στη Μόσχα και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι τελευταίες κινήσεις της Ουάσιγκτον προκαλούν έντονη δυσαρέσκεια στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύονται οι φόβοι για περαιτέρω κλιμάκωση της ρωσικής απειλής.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας κάλεσε τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει νέες κυρώσεις στη Ρωσία, αντί να προχωρά σε συμφωνίες με τη Μόσχα για την προμήθεια ντίζελ.
«Θα καλούσαμε τις ΗΠΑ να επιβάλουν τις κυρώσεις, ώστε να μπορέσουμε πραγματικά να τερματίσουμε αυτόν τον πόλεμο και να πάψουν να υπάρχουν όλες οι συνέπειες αυτών των επιθέσεων στα διυλιστήρια», δήλωσε η Κάγια Κάλας στους δημοσιογράφους νωρίτερα τη Δευτέρα στο Λουξεμβούργο, πριν από τη συνάντησή της με τους υπουργούς Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην Ευρώπη η χρονική συγκυρία της αμερικανικής μεταστροφής προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Οι φόβοι για τη ρωσική επιθετικότητα εντείνονται, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκτιμούν ότι ο λεγόμενος υβριδικός πόλεμος της Μόσχας ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρό περιστατικό με μαζικές απώλειες. Στην Ουκρανία, τέτοιες απώλειες αποτελούν ήδη καθημερινή πραγματικότητα.
Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ υιοθέτησαν νέες κυρώσεις σε βάρος 1.600 οντοτήτων και προσώπων που συνδέονται με τη ρωσική πολεμική βιομηχανία, ανακοίνωσε η Ύπατη Εκρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας, με ανάρτησή της στην πλατφόρμα «Χ».
«Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διεύρυνση του καταλόγου κυρώσεων από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας», τονίζει στο μήνυμά της η Κ. Κάλας, επισημαίνοντας ότι «η Ευρώπη επιδεικνύει για άλλη μια φορά ενιαίο μέτωπο».
Η ίδια σημειώνει ότι πάνω από τις μισές κυρώσεις που εγκρίθηκαν σήμερα, συνδέονται με την αλυσίδα παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων. «Καθιστούμε σημαντικά πιο δύσκολη, χρονοβόρα και δαπανηρή για τη Ρωσία την παραγωγή των όπλων που χρησιμοποιεί για να σκοτώνει Ουκρανούς», αναφέρει τέλος η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
ΟΙ νέες κυρώσεις στοχεύουν σε μεσαίου μεγέθους προμηθευτές που αποτελούν τον πυρήνα της ρωσικής πολεμικής βιομηχανίας, με ετήσιο κύκλο εργασιών τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ και περισσότερους από 250.000 εργαζομένους. Οι εταιρείες παρέχουν κρίσιμα εξαρτήματα για προηγμένα ρωσικά οπλικά συστήματα, όπως πυραύλους, drone και αεροσκάφη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ημιαγωγοί, μικροκυκλώματα, συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ, εκρηκτικά, πυρομαχικά και συστήματα πλοήγησης.
Η επίσημη έγκριση θα πραγματοποιηθεί σε σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στο Λουξεμβούργο. Ωστόσο, οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ απειλούν να επισκιάσουν την ανακοίνωση.
Ο Αντόνιο Κόστα με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν © consilium.europa.eu
Η Ευρώπη ανησυχεί για τη ρωσική απειλή…
Η ανακοίνωση για το deal Τραμπ-Πούτιν στο ντίζελ προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κίεβο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς εκτιμάται ότι τα νέα ενεργειακά έσοδα θα ενισχύσουν τη δυνατότητα της Μόσχας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η δημόσια απαίτηση Τραμπ για «αλλαγή ηγεσίας στην Ουκρανία», σε συνδυασμό με προηγούμενες αποφάσεις για αναστολή στρατιωτικής βοήθειας και απειλές περιορισμού της ανταλλαγής πληροφοριών, εντείνει την αβεβαιότητα στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Κιέβου. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απάντησε στον Τραμπ ότι «θα προκηρύξουμε εκλογές μόνο αν ο Πούτιν κάνει δύο μήνες εκεχειρία».
Ο Ουκρανός πρόεδρος άφησε αιχμές σε βάρος των ΗΠΑ και για το θέμα των σιτηρών, τη μεταφορά των οποίων εμποδίζει η Ρωσία. Τόνισε πως το ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον έχει επικεντρωθεί στο θέμα της ενέργειας και δεν βλέπουν τη γεωργική κρίση που έρχεται, απόρροια των εμποδίων που βάζει η Μόσχα στις θαλάσσιες μεταφορές.
«Προς το παρόν δεν βλέπουμε κανένα σημάδι από τη Ρωσία ότι επιθυμεί να τερματίσει τον πόλεμο. Δεν βλέπουμε κανένα ουσιαστικό βήμα προς την αποκλιμάκωση. Όλοι μιλούν για το ντίζελ και ξεχνούν τα σιτηρά. Σε ένα ή δύο μήνες, όλοι θα αρχίσουν να μιλούν για μια γεωργική κρίση. Δεν θα υπάρχουν αρκετά τρόφιμα για χώρες σε ολόκληρη την Αφρική, ορισμένες ασιατικές χώρες και τη Μέση Ανατολή, επειδή εξάγουμε εκατομμύρια τόνους σιτηρών ακριβώς σε αυτές τις αγορές. Και τώρα η Ρωσία εμποδίζει τη θαλάσσια διακίνηση» είπε ο Ζελένσκι.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αισθάνονται τις επιπτώσεις αυτού, γι’ αυτό και η προσοχή επικεντρώνεται αποκλειστικά στην ενέργεια. Αυτή είναι μια άλλη πρόκληση. Είναι η πείνα».
…αλλά και αναζωπυρώνονται διαφωνίες για τη φθηνή ρωσική ενέργεια
Αναλυτές υποστηρίζουν επίσης πως με την αλλαγή στρατηγικής ο Τραμπ όσον αφορά τον Πούτιν δίνει περαιτέρω χώρο στη Ρωσία να παίξει ρόλο και να βγει από την απομόνωση, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει εύφορο έδαφος σε ορισμένους ευρωπαϊκούς κύκλους να εκμεταλλευτούν το deal για να πιέσουν στην κατεύθυνση επανεξέτασης της στάσης της ΕΕ απέναντι στη Μόσχα, ώστε να ανοίξουν ξανά δίαυλοι για φθηνότερες ενεργειακές ροές.
Κεντρικά, πάντως, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γερμανία και η Βρετανία, επιμένουν στις κυρώσεις και στη στρατιωτική και οικονομική στήριξη της Ουκρανίας, διατηρώντας την απόκλιση προτεραιοτήτων στις δύο πλευρές Ατλαντικού.
Την ίδια ώρα ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) κάλεσε τα κράτη-μέλη να επιταχύνουν την αποδέσμευση των αποθεμάτων ντίζελ που έχουν ήδη δεσμευτεί να διαθέσουν στην αγορά και να εξετάσουν το ενδεχόμενο πρόσθετων ποσοτήτων, καθώς οι πιέσεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές εντείνονται.
Η συγκράτηση του ενεργειακού κόστους αποτελεί κρίσιμο οικονομικό και πολιτικό στόχο για τον Λευκό Οίκο, καθώς οι υψηλές τιμές επιβαρύνουν τις μεταφορές, τη γεωργία και τις επιχειρήσεις, μεταφέροντας την πίεση στους καταναλωτές. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, εγείρει ερωτήματα τόσο για την αποτελεσματικότητα στην αγορά και για τα οφέλη εκτός των ΗΠΑ.
«Οι Ευρωπαίοι ηγέτες γνωρίζουν ότι η κίνηση Τραμπ να βάλει στο παιχνίδι τον Πούτιν υπονομεύει τη θέση τους», δήλωσε στο Forecast ο Νικ Βινόκουρ, επικεφαλής ανταποκριτής του Politico για θέματα εξωτερικής πολιτικής στην Ευρώπη. Όπως σημείωσε, οι εξελίξεις στέλνουν λανθασμένο μήνυμα, την ώρα που οι ρωσικές επιθέσεις προκαλούν θανάτους αμάχων και η Μόσχα εμφανίζεται να απολαμβάνει παραχωρήσεις από την Ουάσιγκτον.
Ευρωπαίοι ηγέτες άσκησαν δημόσια κριτική στην αμερικανική πολιτική, ενώ ενίσχυσαν τις επαφές τους με τον Ζελένσκι. Ο Ουκρανός πρόεδρος είχε ιδιωτικές συνομιλίες με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, τον Βρετανό πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ, την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ.
Ρήγμα με επιπτώσεις στη δυτική συμμαχία
Η κριτική δεν περιορίζεται στην Αριστερά ή στο Κέντρο. Ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον χαρακτήρισε «αποκρουστική» την απόφαση για την άρση των κυρώσεων, απορρίπτοντας ως παράλογη την απόδοση ευθυνών στην Ουκρανία για την άνοδο των τιμών, την οποία συνέδεσε με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Η επικεφαλής του Συντηρητικού Κόμματος της Βρετανίας, Κέμι Μπέιντενοχ, δήλωσε ότι η ελευθερία της Ουκρανίας δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης του Αμερικανού προέδρου.
Οι διαφωνίες μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει τη δεύτερη θητεία Τραμπ, με αποκορύφωμα τη δημόσια αντιπαράθεσή του με τον Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο, τον Φεβρουάριο του 2025.
Έκτοτε, οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για τη Ρωσία έχουν ενταθεί, ενώ η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών έχει μεγαλώσει. Οι επιπτώσεις για την πορεία του πολέμου και το μέλλον της δυτικής συμμαχίας ενδέχεται να αποδειχθούν εκτεταμένες, προειδοποιούν διεθνείς αναλυτές στο Politico.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο © © EPA/JIM LO SCALZO / POOL
Τραμπ: Αντιδράσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Παράλληλα, στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού, επτά γερουσιαστές, τέσσερις Ρεπουμπλικανοί και τρεις Δημοκρατικοί, ζήτησαν από τον πρόεδρο να ανακαλέσει την απόφασή του, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει την αμερικανική νομοθεσία.
Στην κοινή δήλωσή τους τόνισαν ότι οι εισαγωγές ρωσικής ενέργειας απαγορεύτηκαν ρητά από το Κογκρέσο το 2022, ώστε να μην ενισχύεται οικονομικά η πολεμική εκστρατεία της Μόσχας κατά της Ουκρανίας, μεταδίδει το BBC.
Αντίθετα, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Τόμας Μάσι υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να άρουν τις κυρώσεις σε όλα τα πετρελαϊκά προϊόντα. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε στο Fox News ότι η συμφωνία μπορεί να υλοποιηθεί μέσω των υφιστάμενων νομικών διαδικασιών.
Οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, καθώς οι συγκρούσεις έχουν διαταράξει τον εφοδιασμό με αργό πετρέλαιο. Το κόστος αποτελεί κρίσιμο πολιτικό ζήτημα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του επόμενου μήνα, από τις οποίες θα κριθεί εάν οι Ρεπουμπλικανοί θα διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η επιβάρυνση για τις αγροτικές πολιτείες, όπου το ντίζελ είναι απαραίτητο τόσο για τα γεωργικά μηχανήματα όσο και για τη μεταφορά προϊόντων. Σύμφωνα με την AAA, η μέση τιμή του καυσίμου στις ΗΠΑ ανέρχεται σε 6,28 δολάρια ανά γαλόνι, έναντι του ιστορικού υψηλού των 6,53 δολαρίων στα τέλη Σεπτεμβρίου.
Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα και διεθνείς αντιδράσεις
Αναλυτές αμφισβητούν εάν η Ρωσία μπορεί να εξασφαλίσει τις συμφωνημένες ποσότητες και κατά πόσο αυτές θα μειώσουν αισθητά τις τιμές για τους Αμερικανούς καταναλωτές. Οι ΗΠΑ καταναλώνουν περίπου 3,6 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ ημερησίως, γεγονός που περιορίζει τη δυνητική επίδραση των αρχικών παραδόσεων.
Επικρίσεις διατυπώθηκαν επίσης από τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ και τον Βρετανό υπουργό Άμυνας Γουές Στρίτινγκ, οι οποίοι υπογράμμισαν την ανάγκη ενίσχυσης της πίεσης προς τη Μόσχα για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι εξελίξεις προσθέτουν μία ακόμη παράμετρο σε μια κρίση όπου η ενεργειακή ασφάλεια, οι κυρώσεις και οι πολιτικές ισορροπίες συνδέονται άμεσα.
