Η επιστροφή στο γραφείο υποσχόταν περισσότερη συνεργασία, καλύτερη επικοινωνία και ζωντανές συζητήσεις μεταξύ συναδέλφων.
Για πολλούς εργαζομένους, όμως, σημαίνει κάτι πολύ διαφορετικό: μετακίνηση στην εταιρεία, άνοιγμα του υπολογιστή και διαδοχικές τηλεδιασκέψεις, ακριβώς όπως όταν εργάζονταν από το σπίτι. Η φυσική παρουσία στον χώρο εργασίας δεν συνεπάγεται πλέον ότι οι άνθρωποι δουλεύουν μαζί. Συχνά βρίσκονται σε διαφορετικές πόλεις ή κτίρια. Άλλες φορές απέχουν μόλις λίγα γραφεία, αλλά εξακολουθούν να επικοινωνούν μέσω οθόνης.
Αυτό είναι το παράδοξο που αναδεικνύει έρευνα δύο οικονομολόγων που μελετούν τις επιπτώσεις της εξ αποστάσεως εργασίας στην παραγωγικότητα, την επαγγελματική εξέλιξη και την ευημερία των εργαζομένων. Οι αυστηρότερες πολιτικές επιστροφής περιορίζουν την εργασία από το σπίτι, χωρίς απαραίτητα να περιορίζουν την τηλεργασία.
Στο γραφείο, αλλά με την ομάδα στην οθόνη
Σε έρευνα του Σεπτεμβρίου, στην οποία συμμετείχαν 1.835 εργαζόμενοι στις ΗΠΑ με πανεπιστημιακή εκπαίδευση, περισσότεροι από επτά στους δέκα δήλωσαν ότι, την τελευταία ημέρα που πήγαν στο γραφείο, τουλάχιστον ένα μέλος της ομάδας τους δεν βρισκόταν στο ίδιο κτίριο. Περίπου οι μισοί δεν είχαν καμία συνάντηση στην οποία όλοι οι συμμετέχοντες ήταν παρόντες με φυσική παρουσία. Περισσότεροι από το ένα τρίτο πραγματοποίησαν αποκλειστικά διαδικτυακές συναντήσεις, καθώς οι ομάδες τους μετέφεραν ολόκληρη τη σύσκεψη στο διαδίκτυο όταν έστω και ένας συνάδελφος εργαζόταν από απόσταση. Για αυτούς τους εργαζομένους, η διαδρομή μέχρι το γραφείο καταλήγει να προσφέρει κυρίως ένα διαφορετικό φόντο στις βιντεοκλήσεις.
Το κόστος σε χρόνο είναι σημαντικό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι ερευνητές, ο μέσος Αμερικανός αφιερώνει 54 λεπτά την ημέρα στη μετακίνηση από και προς την εργασία, μια δραστηριότητα που συγκαταλέγεται στις λιγότερο ευχάριστες της καθημερινότητάς του.
Τι χάνεται όταν όλα γίνονται μέσω Zoom
Η συνύπαρξη στον ίδιο χώρο μπορεί να δικαιολογήσει αυτόν τον χρόνο, όταν πράγματι οδηγεί σε ουσιαστική συνεργασία.
Σε πείραμα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, τα ζευγάρια που αντάλλασσαν ιδέες διά ζώσης παρήγαγαν περίπου 14% περισσότερες ιδέες από εκείνα που συνεργάζονταν διαδικτυακά. Άλλα ερευνητικά ευρήματα που παρατίθενται στο κείμενο συνδέουν τη διά ζώσης εργασία με περίπου 20% περισσότερα σχόλια και παρατηρήσεις πάνω στη δουλειά των εργαζομένων, ενισχύοντας την καθοδήγηση και τη μάθηση.
Ωστόσο, αυτά τα οφέλη υποχωρούν όταν οι συναντήσεις μεταφέρονται στις οθόνες. Όπως διαπιστώνουν οι δύο οικονομολόγοι, ακόμη και η παρουσία ενός μόνο απομακρυσμένου μέλους μπορεί να αποδυναμώσει την αλληλεπίδραση μεταξύ συναδέλφων που κάθονται δίπλα δίπλα, επειδή οι κοινές συσκέψεις γίνονται εν μέρει ή εξ ολοκλήρου διαδικτυακές.
Οι ομάδες παραμένουν διάσπαρτες
Μία βασική αιτία βρίσκεται στις επιλογές που έκαναν οι επιχειρήσεις κατά την πανδημία. Προσέλαβαν ανθρώπους μακριά από τις εγκαταστάσεις τους και επέτρεψαν σε εργαζομένους να μετακομίσουν, δημιουργώντας ομάδες κατανεμημένες σε διαφορετικές περιοχές.
Στην ανάλυση στοιχείων μίας εταιρείας του Fortune 500, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μετά την πανδημία περίπου το 60% των εργαζομένων σε εταιρικές θέσεις είχε τουλάχιστον έναν γεωγραφικά απομακρυσμένο συνεργάτη, έναντι 20% προηγουμένως.
Παράλληλα, σε στοιχεία για μικρές επιχειρήσεις, η απόσταση μεταξύ εργαζομένων και κεντρικού γραφείου σχεδόν τριπλασιάστηκε από το 2019 έως το 2023. Η αύξηση συνδεόταν σε μεγάλο βαθμό με εργαζομένους που κατοικούσαν πολύ μακριά για να μετακινούνται τακτικά.
Έτσι, ακόμη και αν όλοι επιστρέψουν στο γραφείο τους, δεν επιστρέφουν απαραίτητα στον ίδιο χώρο. Η τηλεδιάσκεψη παραμένει αναγκαία.
Διαδικτυακές συναντήσεις ακόμη και στο ίδιο κτίριο
Υπάρχει, όμως, και το ζήτημα των συνηθειών που άφησε πίσω της η πανδημία. Πολλοί εργαζόμενοι έμαθαν να οργανώνουν την ημέρα τους γύρω από ατομικές υποχρεώσεις και να αντιμετωπίζουν τις συζητήσεις με συναδέλφους ως διακοπές που καθυστερούν την ολοκλήρωσή τους.
Η συνήθεια αυτή αποτυπώνεται σε ένα χαρακτηριστικό εύρημα: το 52% των εργαζομένων που είχαν συναντήσεις την τελευταία ημέρα παρουσίας τους στο γραφείο συμμετείχε σε τουλάχιστον μία διαδικτυακή σύσκεψη, παρότι όλοι οι συμμετέχοντες βρίσκονταν στο ίδιο κτίριο.
Η ευκολία της σύνδεσης από το προσωπικό γραφείο παραμερίζει τις μικρές συζητήσεις πριν και μετά τη σύσκεψη — στιγμές που μπορούν να ενισχύσουν τις σχέσεις, να λύσουν απορίες ή να γεννήσουν ιδέες.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την ανάλυση των ερευνητών, ο τυπικός εργαζόμενος πηγαίνει στο γραφείο μία ημέρα λιγότερη από όσες απαιτεί η εταιρεία. Όταν κάποιοι απουσιάζουν, οι υπόλοιποι καταλήγουν πάλι στις βιντεοκλήσεις και το κίνητρο της μετακίνησης αποδυναμώνεται. Ιδιαίτερο βάρος έχει η στάση των προϊσταμένων: όταν εκείνοι μένουν στο σπίτι, συχνά ακολουθεί και η ομάδα.
Η επιστροφή χρειάζεται περισσότερο από μια εντολή
Για τους ερευνητές, η λύση προϋποθέτει αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας. Οι επιχειρήσεις μπορούν να συγκεντρώνουν τις προσλήψεις γύρω από τον βασικό τόπο εργασίας κάθε ομάδας, να προσφέρουν κίνητρα μετεγκατάστασης ή, όπου αυτό δεν είναι εφικτό, να οργανώνουν τακτικές συναντήσεις με φυσική παρουσία.
Μπορούν επίσης να αναγνωρίζουν στις αξιολογήσεις την καθοδήγηση συναδέλφων, τη δημιουργική συνεργασία και τη συμβολή στην ανάπτυξη της ομάδας, ώστε αυτές οι δραστηριότητες να αντιμετωπίζονται ως ουσιαστικό μέρος της δουλειάς.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν περιορίζεται στον αριθμό των ημερών παρουσίας. Είναι οι ημέρες στο γραφείο να προσφέρουν πραγματικές ευκαιρίες συνάντησης και συνεργασίας. Διαφορετικά, η επιστροφή απλώς μεταφέρει την εξ αποστάσεως εργασία από το σπίτι στην έδρα της εταιρείας.
