Δισεκατομμύρια υπό διαχείριση, στρατιές αναλυτών και φήμη ότι μπορούσαν να διακρίνουν την επόμενη μεγάλη κρίση.
Όταν, όμως, πόνταραν στη διάλυση του ευρώ, ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα των αγορών υποτίμησαν έναν παράγοντα που δύσκολα χωρά σε υπολογιστικά μοντέλα: την πολιτική βούληση να διασωθεί το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Ανάμεσά τους ο Τζον Πόλσον, ο δισεκατομμυριούχος που αργότερα θα συνέδεε το όνομά του με τις ελληνικές τράπεζες.
Η αναδρομή του Economist στα στοιχήματα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους φωτίζει μια ιστορία με ακριβές διαψεύσεις και απρόσμενους νικητές.
Το λάθος στοίχημα
Τον Ιούλιο του 2012, λίγες ημέρες πριν από την ιστορική παρέμβαση του Μάριο Ντράγκι, ο Πόλσον έδινε πιθανότητα 50% στη διάσπαση της Ευρωζώνης. Ο επενδυτής που είχε γίνει διάσημος κερδίζοντας από την κατάρρευση των αμερικανικών στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου έβλεπε τώρα στην Ευρώπη την επόμενη μεγάλη απειλή. Όπως υπενθυμίζει ο Economist, τότε περισσότεροι από επτά στους δέκα επενδυτές, σύμφωνα με τη Sentix, περίμεναν ότι κάποια χώρα θα εγκατέλειπε το ευρώ μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες. Η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο, με το Grexit να αντιμετωπίζεται ως πραγματικό ενδεχόμενο.
Η κατάληξη ήταν διαφορετική. Το 2012, τα κεφάλαια Advantage Plus και Advantage του Πόλσον έχασαν 19% και 14%, αντίστοιχα. Στις επιδόσεις βάρυναν τόσο τα στοιχήματα επιδείνωσης της ευρωπαϊκής κρίσης όσο και οι τοποθετήσεις σε μετοχές εταιρειών χρυσού. Επομένως, ο λογαριασμός δεν αποδίδεται αποκλειστικά στο ευρώ. Στο δεύτερο εξάμηνο, ο ίδιος περιόριζε σταδιακά τα ευρωπαϊκά στοιχήματα.
Από το Grexit στις ελληνικές τράπεζες
Η ελληνική συνέχεια κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Ήδη τον Οκτώβριο του 2013, ο Πόλσον δήλωνε ότι είχε θέσεις στην Πειραιώς και την Alpha Bank, βλέποντας στις ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες ευκαιρία συμμετοχής στην ανάκαμψη της χώρας. Εκτιμούσε ότι διέθεταν πλέον ισχυρότερα κεφάλαια και προϋποθέσεις επιστροφής στην ανάπτυξη.
Μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ο επενδυτής που θεωρούσε πιθανή τη διάσπαση της νομισματικής ένωσης είχε στραφεί σε ένα από τα πιο εκτεθειμένα στην επιβίωσή της τραπεζικά συστήματα. Η αλλαγή έδειχνε πόσο γρήγορα μπορούσε να μεταβληθεί η επενδυτική αφήγηση γύρω από την Ελλάδα.
Η σχέση απέκτησε διάρκεια. Τον Φεβρουάριο του 2025, μετά την πώληση μετοχών της Πειραιώς έναντι περίπου 160 εκατ. ευρώ, η Paulson & Co. δήλωνε ότι παρέμενε ο μεγαλύτερος μέτοχός της και επαναβεβαίωνε τη μακροπρόθεσμη δέσμευσή της στην τράπεζα.
Η παρέμβαση που άλλαξε τους υπολογισμούς
Το σημείο καμπής ήρθε στις 26 Ιουλίου 2012. Από το Λονδίνο, ο τότε πρόεδρος της ΕΚΤ δεσμεύθηκε ότι, εντός της εντολής της, η κεντρική τράπεζα θα έκανε «ό,τι χρειαστεί» για τη διατήρηση του ευρώ. Ο Ντράγκι έστειλε και ένα πολιτικό μήνυμα: όσοι προέβλεπαν τη διάλυση της Ευρωζώνης υποτιμούσαν το πολιτικό κεφάλαιο που είχε επενδυθεί στο κοινό νόμισμα.
Η αποφασιστικότητα αυτή άλλαξε τους υπολογισμούς των αγορών. Οι οικονομικές ανισορροπίες παρέμεναν, αλλά η πεποίθηση ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα άφηναν την ένωση να καταρρεύσει έχανε έδαφος.
Υπήρξε, όμως, και η αντίστροφη παγίδα. Ο Τζον Κορζάιν, πρώην επικεφαλής της Goldman Sachs και πρώην κυβερνήτης του Νιου Τζέρσεϊ, οδήγησε την MF Global σε μεγάλες τοποθετήσεις σε ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2011, η καθαρή έκθεση έφθανε περίπου τα 6,3 δισ. δολάρια, σε Ιταλία, Ισπανία, Βέλγιο, Πορτογαλία και Ιρλανδία. Ελληνικοί τίτλοι δεν περιλαμβάνονταν στο συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο.
Ο Κορζάιν πίστευε ότι η Ευρώπη θα απέτρεπε τις χρεοκοπίες. Όπως επισημαίνει ο Economist, οι συγκεκριμένοι τίτλοι τελικά αποπληρώθηκαν. Η MF Global, ωστόσο, είχε ήδη καταρρεύσει.
Δεν έχασαν όλοι. Η Third Point του Νταν Λόεμπ αγόρασε ελληνικά ομόλογα σε χαμηλές τιμές και αξιοποίησε την επαναγορά χρέους του Δεκεμβρίου 2012. Δημοσιεύματα της εποχής υπολόγιζαν τα κέρδη της περίπου στα 500 εκατ. δολάρια. Το κερδοφόρο στοίχημα ήταν τελικά στην παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ.
Ίσως γι’ αυτό ο Άλαν Χάουαρντ της Brevan Howard προτιμούσε να κρατά αποστάσεις από την τελική έκβαση της κρίσης, εξηγώντας ότι θα κρινόταν από πολιτικές αποφάσεις στις οποίες δεν διέθετε ιδιαίτερο πλεονέκτημα πρόβλεψης. Για τους διαχειριστές δισεκατομμυρίων, η παραδοχή των ορίων τους μπορούσε να αποδειχθεί πολυτιμότερη από την πιο τολμηρή πρόβλεψη.
