Όταν ο Έλον Μασκ πριν από μερικές ημέρες άφησε ένα Roadster να πετάξει στον αέρα με έναν τρόπο προώθησης πυραυλοκινητήρα, οι καλοπροαίρετες ερμηνείες διαμόρφωσαν την εντύπωση ενός εντυπωσιακού σόου: ο Μασκ απλώς άφησε ελεύθερο τον τεχνολογικό του ενθουσιασμό για να δείξει το πιο θεαματικό σπορ αυτοκίνητο στον κόσμο – εντελώς ανεξάρτητα από τις πιθανότητές του στην αγορά.
Τώρα όμως αποδεικνύεται ότι αυτή η υπόθεση ήταν υπερβολικά αφελής. Ο γάμος μεταξύ ηλεκτρικού σπορ αυτοκινήτου και πυραυλοκινητήρα ήταν για τον Μασκ πιθανότατα το προοίμιο για την αμφιλεγόμενη συγχώνευση της πυραυλικής του εταιρείας SpaceX με την αυτοκινητοβιομηχανία Tesla. Στην τηλεδιάσκεψη για τα τριμηνιαία οικονομικά αποτελέσματα, ο Μασκ επιβεβαίωσε για πρώτη φορά επίσημα αυτά τα σχέδια. Και οι δύο εταιρείες έχουν ήδη συγκροτήσει επιτροπές που εξετάζουν τις προοπτικές της ένωσης. Ακόμη κι αν ο Μασκ τόνισε ότι ο ίδιος δεν συμμετέχει σε αυτές τις επιτροπές λόγω σύγκρουσης συμφερόντων, το εγχείρημα εγείρει ερωτήματα. Και αυτά αφορούν ιδιαιτέρως το επιτυχημένο μοντέλο της Tesla.
Διότι πρόκειται για ανόμοιους εταίρους. Η SpaceX διαθέτει μεν με το δορυφορικό σύστημα Starlink ένα υφιστάμενο επιχειρηματικό μοντέλο, ωστόσο αυτό αφορά κυρίως μελλοντικές προσδοκίες. Ο διαστημικός όμιλος, ο οποίος πριν από λίγους μήνες εισήχθη στο χρηματιστήριο, θέλει για παράδειγμα να κατασκευάσει τεράστια κέντρα δεδομένων στο διάστημα. Μακρινός της στόχος είναι ο αποικισμός του Άρη. Η Tesla, αντιθέτως, είναι μετά από χρόνια ανάπτυξης πλέον ένας στιβαρός και εξαιρετικά κερδοφόρος κατασκευαστής αυτοκινήτων. Με τα Model Y και Model 3, η Tesla προσφέρει στην Ευρώπη τα κορυφαία αυτοκίνητα της εποχής. Και τα δύο κυριαρχούν στην κατάταξη των ταξινομήσεων στην ήπειρο, έχοντας συγκεντρώσει τον Σεπτέμβριο συνολικά 66.000 αυτοκίνητα σε έναν μόνο μήνα, υπερτερώντας σαφώς των VW Golf και Dacia Sandero.
Tesla: Το επιτυχημένο μοντέλο που ο Μασκ είναι έτοιμος να ρισκάρει
Η επιτυχία έγκειται στην απλότητα. Η Tesla προσφέρει μοντέλα που βρίσκονται εδώ και χρόνια στην αγορά και είναι απολύτως ώριμα. Ο κατασκευαστής μπορεί να προσφέρει μια καλή σχέση ποιότητας-τιμής, επειδή περιορίζεται σε λίγα μοντέλα αυτοκινήτων και μόνο σε μία μορφή κίνησης. Ενώ άλλοι κατασκευαστές όπως η Volkswagen και η Stellantis ίσως να μην γνωρίζουν ούτε οι ίδιοι πλέον γιατί ακριβώς έχουν ρίξει στην αγορά έναν μεγάλο αριθμό παρόμοιων μοντέλων, η Tesla προσφέρει – κατά το πρότυπο της Apple – μόνο λίγες παραλλαγές που προσφέρουν ξεκάθαρο όφελος.
Ακόμη και στην άκρως ανταγωνιστική κινεζική αγορά, η Tesla μπορεί έτσι να σταθεί σαφώς καλύτερα από τους Ευρωπαίους. Και στις ΗΠΑ, ο Μασκ στήριξε τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Στους επικριτές αυτό φαινόταν δυσνόητο, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ κατήργησε την υποστήριξη για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ωστόσο, ακριβώς από αυτό επωφελείται η Tesla στην εγχώρια αγορά της. Διότι με τις επιδοτήσεις που λείπουν και τις εξαγγελθείσες επενδύσεις των κλασικών αμερικανικών αυτοκινητοβιομηχανιών στην ηλεκτροκίνηση να ανήκουν στο παρελθόν, τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών δεν ρέουν πλέον προς νέους ανταγωνιστές της Tesla.
Η Tesla μπορεί επομένως να επεκτείνει στην Αμερική σχεδόν χωρίς ανταγωνισμό την κυριαρχία της στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ο κατασκευαστής προετοιμάζεται ήδη για την ευρεία διείσδυση της τεχνολογίας στην αγορά, όπου οι ειδικοί αναμένουν ακόμη και χωρίς πολιτική ώθηση στις ΗΠΑ άνθηση στα επόμενα χρόνια, λόγω του ανώτερου ενεργειακού ισοζυγίου και των οδηγικών χαρακτηριστικών. Τα πολλά υποσχόμενα συστήματα υποβοήθησης οδηγού, όπως το «Full Self Driving», αποτελούν μέχρι στιγμής για τους περισσότερους αγοραστές μόνο το κερασάκι στην τούρτα. Διότι η Tesla δεν είναι σήμερα αυτό που ο Έλον Μασκ θέλει να την κάνει: ένας ειδικός για τη φυσική τεχνητή νοημοσύνη. Τα ανθρωποειδή ρομπότ και τα αυτόνομα ταξί διεγείρουν μεν τη φαντασία των επενδυτών, δεν φέρνουν όμως ακόμη χρήματα.
Ρομποταξί και τεχνητή νοημοσύνη: Το μεγάλο στοίχημα με υψηλό ρίσκο
Σε αυτά τα σχέδια έγκειται η ελπίδα που δικαιολογεί την τεράστια χρηματιστηριακή αξία της Tesla. Εδώ όμως ελλοχεύει επίσης ο κίνδυνος να χαθεί το επιτυχημένο μοντέλο του παρόντος. Ο Μασκ διακινδυνεύει μάλλον τα πάντα για να επαναλάβει τη μεγαλοφυή κίνησή του από τα πρώτα χρόνια της ηλεκτροκίνησης στη φυσική AI: θέλει να είναι και πάλι τόσο νωρίς, ώστε σε λίγα χρόνια να ανήκει στους κυρίαρχους παίκτες.
Με την Tesla κάνει αυτή τη στιγμή ένα θαρραλέο βήμα. Αφήνει να κατασκευαστεί σε μεγάλη κλίμακα ένα ρομποταξί χωρίς πεντάλ και χωρίς τιμόνι, το οποίο δεν ανταποκρίνεται πουθενά στον κόσμο στους ισχύοντες κανονισμούς έγκρισης τύπου. Θέλει να φέρει προ των ρυθμιστικών αρχών ένα αυτοκίνητο μαζικής παραγωγής, το οποίο στην πράξη αναμένεται να λειτουργεί τόσο αξιόπιστα ώστε να μην μπορούν να του αρνηθούν την έγκριση. Πρόκειται για μια ριψοκίνδυνη στρατηγική, την οποία καμία από τις παραδοσιακές αυτοκινητοβιομηχανίες δεν θα ακολουθούσε. Ποντάρει στο ότι η Tesla έχει δημιουργήσει ένα τεράστιο προβάδισμα. Εάν αποτύχει η έγκριση, ο Μασκ θα κάψει πολλά χρήματα.
Και αυτό σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία το επιχειρηματικό μοντέλο της Tesla αρχίζει στην πραγματικότητα να αποδίδει καρπούς. Σύμφωνα με τα κλασικά κριτήρια, τώρα θα ήταν η ώρα της συγκομιδής, όχι η ώρα για νέα ρίσκα. Ωστόσο, ο Μασκ συνεχίζει το οραματικό του παιχνίδι. Η συγχώνευση της Tesla και της SpaceX επισφραγίζει αυτή την πορεία. Αναλυτές της Deutsche Bank υπολογίζουν σε μια πρόσφατη ανάλυση ότι ο Μασκ θα ήθελε να την ολοκληρώσει ακόμη και πριν από τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές σε δύο χρόνια. Διότι εάν κερδίσει ένας υποψήφιος του Δημοκρατικού Κόμματος, θα μπορούσε για τον Μασκ στις ΗΠΑ να γίνει πιο δύσκολο να περάσει τη συναλλαγή από την εποπτεία των χρηματοπιστωτικών αγορών.
Το όραμα των δισεκατομμυρίων και οι κίνδυνοι για τους επενδυτές
Θα ήταν μία από τις μεγαλύτερες συγχωνεύσεις στην οικονομική ιστορία, όπως ακριβώς συνέβη και με την εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο, η οποία κατέρριψε ρεκόρ. Και υπάρχουν ήδη μικροί πρόδρομοι: ο Μασκ έχει ήδη συγχωνεύσει τη SpaceX και τη διαδικτυακή υπηρεσία X με τον πράκτορα AI Grok. Για τον Μασκ, η συγχώνευση θα είχε σαφή πλεονεκτήματα: θα μπορούσε να επιβάλει τα οράματά του πολύ ευκολότερα, καθώς ειδικά στην Tesla πρέπει επί του παρόντος να λαμβάνει ακόμη υπόψη τους υπόλοιπους μετόχους. Χρηματοοικονομικά μέσα και παραγωγικές δυνατότητες της Tesla θα μπορούσε στο μέλλον να τις χρησιμοποιεί απρόσκοπτα αντί για αυτοκίνητα για τις διαστημικές επιχειρήσεις και τα σχέδια AI. Διότι θα δημιουργούνταν ένας όμιλος ετερογενών δραστηριοτήτων (conglomerate) που, με τα σημερινά δεδομένα, θα αντλούσε πολλά χρήματα στις κεφαλαιαγορές. Αυτό είναι απαραίτητο πρωτίστως για τα σχέδια της SpaceX, η οποία θέλει να επενδύσει δισεκατομμύρια σε κέντρα δεδομένων και στους αντίστοιχους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν ωστόσο ένα εξαιρετικά δυσανάγνωστο κατασκεύασμα. Οι επενδυτές θα εξαρτώνταν ακόμη περισσότερο από ό,τι σήμερα από το ότι ο επικεφαλής τους, Έλον Μασκ, γνωρίζει τι κάνει. Διότι η κυρίαρχη χρηματιστηριακή λογική, σύμφωνα με την οποία οι επενδυτές θέλουν να μπορούν να επενδύουν σε σαφώς διαχωρισμένα επιχειρηματικά μοντέλα και μάλλον αποφεύγουν τους ομίλους ετερογενών δραστηριοτήτων, θα ερχόταν σε αντίθεση με αυτό το μοντέλο. Η υπηρεσία τηλεπικοινωνιών Starlink, οι διαστημικές επιχειρήσεις, η υπηρεσία σύντομων μηνυμάτων, τα αυτοκίνητα και τα ανθρωποειδή ρομπότ καθώς και οι αποθήκες ενέργειας φαίνονται να στέκονται πλάι-πλάι χωρίς προφανή κίνητρα. Το αν η βασική δραστηριότητα της Tesla με τα Model 3 και Model Y υπό αυτές τις συνθήκες θα λάμβανε ακόμα αρκετή προσοχή και συνέπεια ώστε να παραμείνει επιτυχημένη, είναι ασαφές. Αυτό θέτει σε κίνδυνο και την τρέχουσα επιτυχία του εργοστασίου του Βρανδεμβούργου στο Grünheide, το οποίο αυτή τη στιγμή επενδύει στη δική του παραγωγή μπαταριών.
Κι όμως, υπάρχει ένα επιχείρημα υπέρ του μεγάλου ομίλου: σε ένα μέλλον που προχωρά, όλες αυτές οι δραστηριότητες έχουν έναν πυρήνα, γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η τεχνητή νοημοσύνη. Η εξαιρετικά αυτοματοποιημένη παραγωγή αυτοκινήτων, τα ρομποταξί και οι ανθρωποειδείς μηχανές απαιτούν εξίσου τεχνητή κατανόηση του χώρου και του φυσικού κόσμου όπως και οι μηχανές που κάποτε θα εργάζονται στο διάστημα ή στον Άρη. Η διαδικτυακή υπηρεσία X δεν νοείται πλέον σήμερα χωρίς τεχνητή νοημοσύνη. Ο Μασκ θα λάμβανε με τη συγχώνευση όλων των εταιρειών του τα τεράστια οικονομικά μέσα που χρειάζεται για τα εξαιρετικά φιλόδοξα σχέδιά του για αυτές τις τεχνολογίες του μέλλοντος.
Στους επενδυτές, τους εργαζομένους και τους επιχειρηματικούς εταίρους της Tesla πρέπει να είναι σαφές: ο Μασκ δεν επιδιώκει έναν όμιλο αυτοκινήτων κλασικής μορφής. Η σκέψη του είναι εκείνη της Silicon Valley. Εκεί, μια επιτυχία όπως αυτή που μπορεί να επιδείξει αυτή τη στιγμή η Tesla μπορεί να είναι απλώς ένας ενδιάμεσος σταθμός. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη γερμανική οικονομική αντίληψη. Μια επιχείρηση όπως η Porsche δεν επιτρέπεται να στερηθεί την ιστορία της, ακόμη κι αν η εποχή των κινητήρων εσωτερικής καύσης σε μεγάλη κλίμακα έχει παρέλθει — και μαζί της η μέχρι τώρα δικαιολόγηση ύπαρξης της Porsche, του σπορ αυτοκινήτου 911. Στόχος Γερμανών βιομηχάνων είναι —όπως συμβαίνει επί του παρόντος με τη Mercedes— να γιορτάζουν κάποτε την 140ή επέτειο και να συνεχίζουν. Στη Silicon Valley, αντίθετα, κάποτε σπουδαία ονόματα όπως η AOL ή το Yahoo είχαν την εποχή τους και έχασαν τη δικαιολογία ύπαρξής τους. Κανείς δεν θρηνεί γι’ αυτά.
Ο Μασκ είναι έτοιμος σύμφωνα με αυτό το πρότυπο να θέσει σε κίνδυνο την τρέχουσα επιτυχία της Tesla στη συγχώνευση με τη SpaceX, προκειμένου να επιτύχει πολύ μεγαλύτερους στόχους. Η αποτυχία αποτελεί συνειδητά υπολογισμένη επιλογή. Αυτό πρέπει να το γνωρίζει όποιος επενδύει χρήματα ή χρόνο εργασίας στις επιχειρήσεις του Μασκ.
