Σε εκλογικούς ρυθμούς έχει μπει ήδη η Ισπανία και πριν το αποτέλεσμα στις 29 Νοεμβρίου υπάρχει μια ιδιαιτερότητα που λαμβάνουν υπόψιν τους όλα τα κόμματα που διεκδικούν την εξουσία.
Η ισπανική Γερουσία (ή Άνω Βουλή), ένα κοινοβουλευτικό σώμα που επί δεκαετίες επισκιαζόταν από το ισχυρότερο Κογκρέσο των Αντιπροσώπων (ή Κάτω Βουλή), μετατρέπεται σε βασικό πεδίο αντιπαράθεσης ενόψει των εθνικών εκλογών.
Η αναμέτρηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα δύο μεγάλα πολιτικά στρατόπεδα επιχειρούν να εξασφαλίσουν πλεονέκτημα και στα δύο νομοθετικά σώματα.
Τα δύο σώματα του ισπανικού κοινοβουλίου
Κάτω Βουλή – Κογκρέσο των Αντιπροσώπων: Είναι το ισχυρότερο από τα δύο σώματα. Εκεί κρίνεται ο σχηματισμός της κυβέρνησης και εκεί ασκείται ο βασικός νομοθετικός και κοινοβουλευτικός έλεγχος.
Άνω Βουλή – Γερουσία: Συμμετέχει στην εξέταση και έγκριση των νόμων, μπορεί να προτείνει τροποποιήσεις ή να καθυστερήσει νομοθετήματα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει τις αντιρρήσεις της. Έχει, επίσης, ειδικές αρμοδιότητες για τις σχέσεις της κεντρικής κυβέρνησης με τις αυτόνομες περιφέρειες.
Γιατί έχει σημασία στις εκλογές; Τα δύο σώματα εκλέγονται με διαφορετικό σύστημα και δεν είναι απαραίτητο να ελέγχονται από το ίδιο κόμμα.
Έτσι, ένα κόμμα μπορεί να μην καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά να έχει την πλειοψηφία στη Γερουσία και να χρησιμοποιεί αυτόν τον έλεγχο για να πιέζει την κυβέρνηση, να ελέγχει τις ενέργειές της και να επηρεάζει τη νομοθετική διαδικασία.
Αυτό συνέβη μετά τις εκλογές του 2023: το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα κέρδισε την πλειοψηφία στη Γερουσία, αλλά ο σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ παρέμεινε πρωθυπουργός, καθώς εξασφάλισε την αναγκαία κοινοβουλευτική στήριξη στο Κογκρέσο.
Με απλά λόγια: το Κογκρέσο καθορίζει ποιος κυβερνά, ενώ η Γερουσία μπορεί να δυσκολέψει το έργο της κυβέρνησης και να επηρεάσει κρίσιμες αποφάσεις.
Εκλογικές συμμαχίες και η σημασία τους
Η αλλαγή αποτυπώνεται στις εκλογικές συμμαχίες που ανακοινώθηκαν τις τελευταίες ημέρες. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό και το δεξιό Vox του Σαντιάγο Αμπασκάλ συμφώνησαν να συντονίσουν τις υποψηφιότητές τους σε δεκάδες εκλογικές περιφέρειες, ώστε να αυξήσουν τις πιθανότητες εκλογής γερουσιαστών.
Το PP θα παραχωρήσει θέσεις σε υποψηφίους του Vox σε έξι επαρχίες, ενώ τα δύο κόμματα θα αποφύγουν τον ανταγωνισμό μεταξύ τους σε άλλες περιοχές.
Απέναντί τους, οι Σοσιαλιστές (PSOE) του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ συμφώνησαν να κατέλθουν με κοινά ψηφοδέλτια για τη Γερουσία με το Frente Amplio και άλλες αριστερές δυνάμεις σε μεγάλο μέρος της χώρας. Η συμμαχία, με την ονομασία «Senado de Progreso», επιδιώκει να περιορίσει τις πιθανότητες διατήρησης της συντηρητικής πλειοψηφίας.
Γιατί έχει σημασία ο έλεγχος της Άνω Βουλής
Η Γερουσία διαθέτει 266 μέλη και δεν έχει τις ίδιες αρμοδιότητες με το Κογκρέσο των Αντιπροσώπων. Συμμετέχει, ωστόσο, στη νομοθετική διαδικασία, ελέγχει την κυβερνητική δράση και μπορεί να καθυστερεί ή να τροποποιεί νομοσχέδια.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει τις αντιρρήσεις της, γεγονός που περιορίζει τη δύναμή της σε σχέση με την κάτω Βουλή.
Η πολιτική της επιρροή, πάντως, αποδείχθηκε στην πράξη μετά τις εκλογές του 2023. Τότε το Λαϊκό Κόμμα PP εξασφάλισε την πλειοψηφία στη Γερουσία, παρότι δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση.
Έκτοτε, αξιοποίησε τον έλεγχο του σώματος για να καλέσει τον Σάντσεθ και υπουργούς του σε δημόσιες ακροάσεις, να προωθήσει εξεταστικές επιτροπές και να αντιταχθεί σε κυβερνητικές νομοθετικές πρωτοβουλίες.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η συνταγματική αρμοδιότητα της Γερουσίας σε ζητήματα που αφορούν τις αυτόνομες περιφέρειες. Το άρθρο 155 του ισπανικού Συντάγματος προβλέπει ότι η κεντρική κυβέρνηση μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με την έγκριση της απόλυτης πλειοψηφίας της Γερουσίας, να λάβει μέτρα για να υποχρεώσει μια περιφέρεια να συμμορφωθεί με τις συνταγματικές της υποχρεώσεις ή να προστατεύσει το γενικό συμφέρον της χώρας.
Μια εκλογική μάχη πέρα από το Κογκρέσο
Το εκλογικό σύστημα ενισχύει τα κίνητρα για συνεργασίες. Σε αρκετές μικρότερες περιφέρειες, η διασπορά των ψήφων μεταξύ κομμάτων με παρόμοιο πολιτικό προσανατολισμό μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια εδρών.
Οι κοινές υποψηφιότητες επιτρέπουν στα κόμματα να συντονίσουν τις δυνάμεις τους και να περιορίσουν αυτόν τον κίνδυνο.
Έτσι, η αναμέτρηση της 29ης Νοεμβρίου δεν αφορά μόνο το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην επόμενη κυβέρνηση.
Αφορά και το ποιος θα ελέγχει έναν θεσμό που, παρά τους περιορισμούς των αρμοδιοτήτων του, μπορεί να επηρεάσει τη νομοθετική ατζέντα, τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και τις σχέσεις της Μαδρίτης με τις περιφέρειες.
