Σε μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικών διαπραγματεύσεων, που ενδέχεται να διαρκέσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, εισέρχεται το Ισραήλ μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, καθώς κανένα από τα δύο βασικά πολιτικά στρατόπεδα δεν εξασφαλίζει την πλειοψηφία στην Κνεσέτ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διατηρεί το προβάδισμα, αλλά η επόμενη ημέρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη, με τα αραβικά κόμματα να αποκτούν ενδεχομένως καθοριστικό ρόλο στον σχηματισμό κυβέρνησης.
Όπως επισημαίνει το Bloomberg, κάθε πιθανή διέξοδος από το πολιτικό αδιέξοδο προϋποθέτει δύσκολους συμβιβασμούς, ανατροπές στις παραδοσιακές συμμαχίες και πιθανή εγκατάλειψη προεκλογικών δεσμεύσεων.
Σύμφωνα με τα νεότερα προσωρινά αποτελέσματα, με ενσωματωμένο το 99,37% των ψηφοδελτίων, όπως καταγράφει η πλατφόρμα The Petek, το μπλοκ του Μπενιαμίν Νετανιάχου συγκεντρώνει 53 έδρες, έναντι 48 εδρών της συμμαχίας του Γκάντι Άιζενκοτ. Τα δύο αραβικά κόμματα εξασφαλίζουν συνολικά 19 έδρες, σχεδόν διπλασιάζοντας την κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση, καθώς η αυξημένη συμμετοχή των Αράβων ψηφοφόρων αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη δυσαρέσκεια για την εκτεταμένη εγκληματικότητα και τη βία στις κοινότητές τους.
Με κανένα από τα δύο βασικά πολιτικά μπλοκ να εξασφαλίζει την απαιτούμενη πλειοψηφία των 61 εδρών στην Κνεσέτ των 120 μελών, τα αραβικά κόμματα αναδεικνύονται σε δυνητικούς ρυθμιστές των εξελίξεων. Ο Νετανιάχου χρειάζεται ακόμη οκτώ έδρες για να σχηματίσει κυβέρνηση, ενώ ο Άιζενκοτ θα πρέπει να αναζητήσει τη στήριξη των αραβικών κομμάτων ή άλλων πολιτικών δυνάμεων.
Το βάρος μεταφέρεται πλέον στον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, ο οποίος καλείται να επιλέξει τον πολιτικό αρχηγό που συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες σχηματισμού βιώσιμης κυβέρνησης.
«Πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να αποφύγουμε έναν ακόμη γύρο εκλογών. Περιμένω από όλους όσοι έρθουν εδώ να προσέλθουν με ανοιχτό μυαλό», δήλωσε την Τετάρτη.
Πρώτο σενάριο: Κυβέρνηση εθνικής ενότητας
Η αριθμητικά ευκολότερη λύση θα ήταν μια κυβέρνηση συνεργασίας μεταξύ του Νετανιάχου, του Άιζενκοτ και άλλων εβραϊκών κομμάτων. Ωστόσο, το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας συμφωνίας θα ήταν ιδιαίτερα υψηλό.
Ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού Γκάντι Άιζενκοτ στήριξε μεγάλο μέρος της προεκλογικής του εκστρατείας στην ανάγκη απομάκρυνσης του Νετανιάχου από την εξουσία, καταλογίζοντάς του σοβαρές ευθύνες για τις αποτυχίες στον τομέα της ασφάλειας που επέτρεψαν τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των πρώτων exit polls, ο Άιζενκοτ κάλεσε τον πρωθυπουργό να αποχωρήσει από την πολιτική ζωή.
Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου θα έπρεπε πιθανότατα να εγκαταλείψει μακροχρόνιους συμμάχους του, μεταξύ των οποίων τα υπερορθόδοξα κόμματα και ο ακροδεξιός Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ.
Ο Άιζενκοτ έχει δεσμευτεί να προωθήσει τη στρατιωτική θητεία και την ένταξη περισσότερων υπερορθόδοξων Εβραίων στην αγορά εργασίας, θέσεις που έρχονται σε σύγκρουση με τις επιδιώξεις αυτών των κομμάτων.
Ένα ακόμη εμπόδιο θα ήταν η συμφωνία για την πρωθυπουργία, ενδεχομένως μέσω εναλλαγής στην εξουσία. Η κατάρρευση αντίστοιχης συμφωνίας το 2020, πριν πραγματοποιηθεί η προγραμματισμένη αλλαγή πρωθυπουργού, εξακολουθεί να τροφοδοτεί τη δυσπιστία μεταξύ των πολιτικών αντιπάλων.
Δεύτερο σενάριο: Μετακινήσεις βουλευτών και αλλαγή συμμαχιών
Ο Νετανιάχου θα μπορούσε να επιχειρήσει να προσελκύσει κάποιο κόμμα της αντιπολίτευσης ή μεμονωμένους βουλευτές, εξασφαλίζοντας τις οκτώ επιπλέον έδρες που χρειάζεται.
Το αντιπολιτευόμενο στρατόπεδο περιλαμβάνει κόμματα με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, από τη συντηρητική Δεξιά έως τον φιλελεύθερο χώρο, τα οποία συνδέει κυρίως η αντίθεσή τους στον σημερινό πρωθυπουργό.
Αυτή η ανομοιογένεια ενδέχεται να δημιουργήσει περιθώρια πολιτικών μετακινήσεων, εφόσον ο Νετανιάχου κατορθώσει να υπερβεί την προσωπική εχθρότητα που αντιμετωπίζει.
Άλλωστε, έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να αξιοποιεί τις αντιθέσεις των αντιπάλων του. Το 2022 κατάφερε να προσελκύσει σημαντικά στελέχη του κόμματος Yamina του τότε πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ, συμβάλλοντας στην αποδυνάμωση της κυβερνητικής συμμαχίας.
Τρίτο σενάριο: Κυβέρνηση μειοψηφίας με τη στήριξη των Αράβων
Το πλέον ενδιαφέρον πολιτικά σενάριο αφορά τον σχηματισμό κυβέρνησης μειοψηφίας υπό τον Άιζενκοτ, με την κοινοβουλευτική στήριξη των αραβικών κομμάτων χωρίς αυτά να συμμετέχουν απαραίτητα στο υπουργικό συμβούλιο.
Οι 19 έδρες των αραβικών κομμάτων, σε συνδυασμό με τις 48 της αντιπολίτευσης, θα μπορούσαν θεωρητικά να εξασφαλίσουν ευρύτερη κοινοβουλευτική υποστήριξη.
Ωστόσο, μια τέτοια κυβέρνηση θα αντιμετώπιζε σημαντικές δυσκολίες, καθώς αρκετά κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αποκλείσει τη συνεργασία με αραβικά κόμματα, φοβούμενα πολιτικό κόστος στους δεξιούς ψηφοφόρους τους.
Για να λειτουργήσει το συγκεκριμένο σενάριο, οι Άραβες βουλευτές θα έπρεπε να στηρίξουν ενεργά την κυβέρνηση σε κρίσιμες ψηφοφορίες και όχι απλώς να απέχουν.
Η συνεργασία με αραβικά κόμματα αποτελεί ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της ισραηλινής πολιτικής, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο στη Γάζα.
Από το 2023, τα συγκεκριμένα κόμματα έχουν βρεθεί σε ολοένα μεγαλύτερη πολιτική απομόνωση, εξαιτίας της υποστήριξής τους στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και των έντονων αντιπαραθέσεων για τη στάση τους απέναντι στη Χαμάς.
Θεωρητικά, θα μπορούσε να υπάρξει και κυβέρνηση μειοψηφίας υπό τον Νετανιάχου, με την ανοχή ή υποστήριξη αραβικών κομμάτων. Ωστόσο, σύμφωνα με το Bloomberg, αυτό θεωρείται εξαιρετικά απίθανο, λόγω της βαθιάς πολιτικής αντιπαλότητας μεταξύ τους.
Τέταρτο σενάριο: Νέες εκλογές την άνοιξη του 2027
Εάν κανένας πολιτικός αρχηγός δεν καταφέρει να συγκεντρώσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη, το Ισραήλ ενδέχεται να οδηγηθεί ξανά στις κάλπες την άνοιξη του 2027.
Μια τέτοια εξέλιξη θα παρέτεινε την πολιτική αβεβαιότητα, αφήνοντας τη χώρα με υπηρεσιακή κυβέρνηση για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Το ενδεχόμενο αναβιώνει τις μνήμες της προηγούμενης περιόδου πολιτικής αστάθειας, όταν το Ισραήλ χρειάστηκε πέντε εκλογικές αναμετρήσεις για να αποκτήσει σταθερή κυβέρνηση, πριν από την επιστροφή του Νετανιάχου στην εξουσία.
Το βασικό συμπέρασμα του Bloomberg είναι ότι η εκλογική πρωτιά δεν εξασφαλίζει στον Νετανιάχου την παραμονή του στην πρωθυπουργία. Η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης θα εξαρτηθεί από δύσκολες πολιτικές συμφωνίες, με τα αραβικά κόμματα να μπορούν, για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, να επηρεάσουν καθοριστικά τις εξελίξεις.
Σε διαφορετική περίπτωση, το Ισραήλ κινδυνεύει να εισέλθει σε έναν νέο κύκλο ακυβερνησίας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές και στρατιωτικές προκλήσεις στην περιοχή παραμένουν ιδιαίτερα έντονες.
