Ένα εκτεταμένο δίκτυο περισσότερων από 5.000 υπηρεσιών και φορέων, με διεθνείς διασυνδέσεις και πολύπλοκες χρηματοοικονομικές διαδρομές, φέρεται να επιτρέπει στο Ιράν να προμηθεύεται στρατιωτικό εξοπλισμό, παρά τις δυτικές κυρώσεις και τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό.
Oι εισαγωγές περιλαμβάνουν υλικά για πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, εκρηκτικά, εξαρτήματα κινητήρων και βαρέα φορτηγά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως κινητοί εκτοξευτές, αποκαλύπτει εκτενής έρευνα του Reuters.
Η έρευνα, η οποία βασίστηκε σε χιλιάδες τραπεζικά και κυβερνητικά έγγραφα του Ιράν, εταιρικά μητρώα και στοιχεία εισαγωγών, εκτιμά ότι από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026 εισήχθη στρατιωτικός εξοπλισμός αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω του συγκεκριμένου μηχανισμού.
Οι 5.000 φορείς πίσω από τις προμήθειες
Οι υπηρεσίες εμφανίζονται στα έγγραφα με την ένδειξη MOD, που παραπέμπει στο υπουργείο Άμυνας του Ιράν, και μοιράζονται κοινή διεύθυνση στην Τεχεράνη.
Παρότι πολλές δηλώνουν ως ημερομηνία ίδρυσης την 11η Φεβρουαρίου 1979, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες δημιουργήθηκαν στην πραγματικότητα το 2013, όταν οι διεθνείς κυρώσεις είχαν επιβαρύνει σημαντικά την ιρανική οικονομία.
Το δίκτυο φέρεται να συνδέεται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης και ισχυρά οικονομικά ιδρύματα που ελέγχονται από την ιρανική ελίτ.
Παράλληλα, αξιοποιεί μεσάζοντες και εταιρείες-βιτρίνες στο εξωτερικό, μέσω των οποίων διοχετεύονται έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου για την αγορά εξοπλισμού.
Ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών Μιάντ Μαλέκι περιέγραψε το σύστημα ως βασικό μηχανισμό που στηρίζει το στρατιωτικό εμπόριο της Τεχεράνης.
Εισαγωγές δισεκατομμυρίων και πληρωμές χωρίς μεταφορά συναλλάγματος
Κεντρικό ρόλο στην έρευνα έχει η ιρανική υπηρεσία με την κωδική ονομασία MOD 346428, η οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία εισαγωγών που εξέτασε το Reuters, αγόρασε στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας 2,3 δισ. δολαρίων από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026.
Τα έγγραφα καταγράφουν χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή στερεών καυσίμων πυραύλων, πυροκροτητές, εκρηκτικά, εξαρτήματα αεροσκαφών και υλικά για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Περιλαμβάνονται επίσης μηχανήματα ακριβείας, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε πολιτικές βιομηχανικές εφαρμογές όσο και στην κατασκευή στρατιωτικού εξοπλισμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος πληρωμής. Στο 97% των αποστολών που εξετάστηκαν, οι συναλλαγές καταγράφηκαν ως πληρωμές «χωρίς μεταφορά συναλλάγματος».
Σύμφωνα με την έρευνα, μεσάζοντες στο εξωτερικό χρησιμοποιούσαν διαθέσιμα κεφάλαια σε ξένες τράπεζες για να αγοράζουν τα προϊόντα, περιορίζοντας την ανάγκη για διασυνοριακές μεταφορές χρημάτων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ελέγχους.
Κινεζικά, ρωσικά και ευρωπαϊκά προϊόντα
Οι προμήθειες φέρεται να πραγματοποιούνται μέσω θαλάσσιων, χερσαίων και αεροπορικών διαδρομών. Στα στοιχεία περιλαμβάνονται φορτία από την Κίνα, τη Ρωσία, τη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ καταγράφονται και εισαγωγές μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Τον Ιούνιο του 2026, σύμφωνα με τα δεδομένα, έφθασε στο Ιράν αποστολή ρωσικών πυροκροτητών αξίας 1,9 εκατ. δολαρίων. Παράλληλα, καταγράφηκαν εισαγωγές βαρέων οχημάτων Iveco, καθώς και χιλιάδων Toyota Hilux και Land Cruiser, τα οποία μπορούν να τροποποιηθούν για στρατιωτική χρήση.
Η Iveco δήλωσε ότι διαθέτει συμβατικές δικλίδες ασφαλείας για να αποτρέψει την παράδοση προϊόντων σε απαγορευμένους προορισμούς, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία οχημάτων της στο Ιράν προέκυψε εκτός του ελέγχου και της ευθύνης της. Η Toyota ανέφερε ότι δεν δραστηριοποιείται επιχειρηματικά στο Ιράν και δεν γνώριζε τις αγορές που περιγράφονται στην έρευνα.
Οι εισαγωγές μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Από την έναρξη του πολέμου καταγράφηκαν επίσης στρατιωτικές και άλλου είδους αγορές του Ιράν αξίας 27 εκατ. δολαρίων με δηλωμένη χώρα προέλευσης τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με σχεδόν το σύνολο των φορτίων να φθάνει διά θαλάσσης.
Το περίεργο είναι ότι την ίδια περίοδο, το Ιράν έπληττε υποδομές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έως τον Μάιο, ενώ συνέχιζε να επιτίθεται με drones και πυραύλους σε δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου της χώρας. Αυτό πιθανότατα σημαίνει ότι ο εξοπλισμός έφτανε στο Ιράν μέσω τρίτων μεσαζόντων, χωρίς άμεση εμπλοκή των ΗΑΕ.
Η πιο πρόσφατη καταγεγραμμένη αποστολή από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αφορούσε ηλεκτρονικό εξοπλισμό και πραγματοποιήθηκε στις 27 Ιουνίου, διά θαλάσσης, εννέα ημέρες μετά την ανακοίνωση των ΗΠΑ ότι αναστέλλουν τον ναυτικό αποκλεισμό τους. Ο αποκλεισμός επανήλθε στα μέσα Ιουλίου και, σύμφωνα με την έρευνα, εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ.
Η αντίδραση της Ουάσιγκτον και τα ερωτήματα για τον αποκλεισμό
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι έχει αποκόψει τις οικονομικές πηγές χρηματοδότησης του ιρανικού καθεστώτος και ότι συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις προσπάθειες παράκαμψης των κυρώσεων.
Ωστόσο, στις 12 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι δεν πιστεύει πως η Κίνα και η Ρωσία παρέχουν ουσιαστική βοήθεια στην πολεμική προσπάθεια του Ιράν.
Τα στοιχεία εισαγωγών που εξετάστηκαν στην έρευνα καταγράφουν, πάντως, προϊόντα κινεζικής και ρωσικής προέλευσης, χωρίς αυτό να αποδεικνύει από μόνο του άμεση κρατική στρατιωτική υποστήριξη από τις δύο χώρες.
Το Reuters επισημαίνει ότι δεν ήταν δυνατό να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα όλες οι περιγραφές και οι δηλωμένες προελεύσεις των φορτίων. Επίσης, αρκετά από τα υλικά που καταγράφονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι, παρά τις κυρώσεις και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, το Ιράν φαίνεται να διατηρεί σημαντική δυνατότητα αναπλήρωσης των αποθεμάτων του, αξιοποιώντας ένα πολυεπίπεδο σύστημα προμηθειών που εκτείνεται πέρα από τα παραδοσιακά τραπεζικά και εμπορικά κανάλια.
