Η κλιμάκωση του ναυτικού πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στο ΝΑΤΟ, καθώς οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία πλησιάζουν τα χωρικά ύδατα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες κρατών-μελών της Συμμαχίας.
Τον Οκτώβριο, επτά επιθέσεις σε φορτηγά πλοία κοντά στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία οδήγησαν το ΝΑΤΟ στην απόφαση να ενισχύσει την ανατολική του πτέρυγα με αεροσκάφη θαλάσσιας επιτήρησης, ραντάρ και drones.
Ωστόσο, η ένταση συνεχίστηκε. Στις 23 Οκτωβρίου, ακόμη ένα πλοίο δέχθηκε πλήγμα κοντά στα ρουμανικά χωρικά ύδατα, ενώ την περασμένη εβδομάδα ελληνικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων βυθίστηκε έπειτα από επίθεση με ναυτικά drones στη βουλγαρική αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Στρατιωτικοί αναλυτές αποδίδουν τις επιθέσεις στη Ρωσία, εκτιμώντας ότι η Μόσχα επιχειρεί να περιορίσει την ουκρανική ναυσιπλοΐα και να δοκιμάσει τις αντιδράσεις της Συμμαχίας.
Η Ρωσία αρνείται ότι στοχεύει γειτονικές χώρες της Ουκρανίας και κατηγορεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για κλιμάκωση του πολέμου μέσω της στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο.
Στο στόχαστρο οι εξαγωγές της Ουκρανίας
Πολλά από τα πλοία που επλήγησαν τον Οκτώβριο βρίσκονταν κοντά ή κατευθύνονταν προς ένα σημαντικό ρουμανικό κανάλι, το οποίο χρησιμοποιεί η Ουκρανία για τις εξαγωγές της.
Ένα πλοίο βρισκόταν στα χωρικά ύδατα της Ρουμανίας, ενώ άλλα οκτώ στις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες της Ρουμανίας ή της Βουλγαρίας.
Η Ρουμανία έχει καταγγείλει συστηματικές επιθέσεις σε πολιτικά πλοία, χωρίς να αποδίδει συγκεκριμένα πλήγματα στη Ρωσία, επικαλούμενη την ανάγκη επαρκών αποδεικτικών στοιχείων. Η Βουλγαρία, από την πλευρά της, έχει αναγνωρίσει ότι ορισμένες επιθέσεις φαίνεται να εξυπηρετούν ρωσικά συμφέροντα.
Η κρίση αναδεικνύει τις αδυναμίες της νατοϊκής προστασίας στη Μαύρη Θάλασσα. Παρά την ενίσχυση των δυνάμεων στις χώρες της Βαλτικής και στην Πολωνία, η Ρουμανία δεν έχει λάβει αντίστοιχη ενίσχυση, παρά τα σχετικά αιτήματά της.
Το Βουκουρέστι ζητά περισσότερα συστήματα αεράμυνας, αναχαιτιστές και ραντάρ, καθώς οι επιθέσεις με drones αυξάνουν τις ανάγκες προστασίας της περιοχής.
Παράλληλα, η επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, λόγω της προτεραιότητας που δίνει η Ουάσιγκτον στην Κίνα, εντείνει την αβεβαιότητα. Οι ΗΠΑ απέσυραν πέρυσι 1.000 στρατιώτες από τη Ρουμανία.
Καταρρέουν οι εξαγωγές σιτηρών Ρωσίας και Ουκρανίας
Τα λιμάνια της περιοχής έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, με αποτέλεσμα οι εξαγωγές να περιοριστούν σημαντικά και τις δύο χώρες να αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς.
Η Ρωσία εξήγαγε μόλις 300.000 τόνους σιτηρών τον Σεπτέμβριο μέσω της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής, έναντι 4,74 εκατομμυρίων τόνων τον ίδιο μήνα πέρυσι, σύμφωνα με ρωσικά στοιχεία εξαγωγών που εξέτασε το Reuters.
Η Ουκρανία ανέστειλε τη λειτουργία των λιμανιών της στη Μαύρη Θάλασσα στα τέλη Ιουλίου, εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων.
Ως αποτέλεσμα, αναγκάστηκε να διοχετεύσει τις εξαγωγές της μέσω λιμανιών στον Δούναβη, μέσω του καναλιού της Σουλίνα στη Ρουμανία και στη συνέχεια από το ρουμανικό τμήμα της Μαύρης Θάλασσας.
Ακόμη και με αυτή την εναλλακτική διαδρομή, οι ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών μέσω λιμανιών μειώθηκαν στους 810.000 τόνους τον Σεπτέμβριο, από 2,1 εκατομμύρια τόνους τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους.
Ο Αντρίι Ριζένκο, αναλυτής ναυτικών θεμάτων και πρώην ανώτερος αξιωματικός του ουκρανικού ναυτικού, εκτιμά ότι ο βασικός στόχος της Ρωσίας παραμένει η περαιτέρω μείωση των ουκρανικών εξαγωγών, με τη δοκιμή των αντοχών του ΝΑΤΟ να αποτελεί δευτερεύον στόχο.
Εκατοντάδες πλοία έχουν πληγεί
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας Ambrey Analytics, Ρωσία και Ουκρανία έπληξαν 317 εμπορικά και άλλα πλοία στη Μαύρη Θάλασσα και στην Αζοφική από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. Ο αριθμός είναι υπερτετραπλάσιος σε σχέση με τα 74 πλοία που είχαν πληγεί το προηγούμενο εξάμηνο.
Κατά το τρίτο τρίμηνο, η Ουκρανία πραγματοποίησε 137 επιθέσεις σε πλοία, έναντι 92 της Ρωσίας. Τον Οκτώβριο, ωστόσο, η εικόνα αντιστράφηκε, με τη Ρωσία να πραγματοποιεί 38 επιθέσεις και την Ουκρανία μόλις πέντε.
Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στα λιμάνια και έχουν περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές σιτηρών.
Η Ρωσία εξήγαγε μόλις 300.000 τόνους σιτηρών τον Σεπτέμβριο μέσω της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής, έναντι 4,74 εκατομμυρίων τόνων τον αντίστοιχο μήνα πέρυσι.
Η Ουκρανία, μετά την αναστολή λειτουργίας των λιμανιών της στα τέλη Ιουλίου εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων, αναγκάστηκε να διοχετεύσει τις εξαγωγές της μέσω του Δούναβη, του καναλιού της Σουλίνα στη Ρουμανία και εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρομών.
Φόβοι για νέα επισιτιστική κρίση
Η Τουρκία, η οποία ελέγχει τη διέλευση πολεμικών πλοίων από τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια βάσει της Σύμβασης του Μοντρέ, επιχειρεί να προωθήσει περιορισμένη θαλάσσια εκεχειρία.
Στην προσπάθεια αποτροπής περαιτέρω επιθέσεων συμμετέχουν επίσης χώρες όπως η Αίγυπτος και η Ινδία, καθώς η διαταραχή της ναυσιπλοΐας απειλεί να επιβαρύνει τις διεθνείς αγορές καυσίμων και σιτηρών.
Η Ρωσία έχει απορρίψει την πρόταση για θαλάσσια εκεχειρία, υποστηρίζοντας ότι θα εξυπηρετούσε την Ουκρανία.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποιεί ότι οι επιπτώσεις της κρίσης ενδέχεται να επεκταθούν στην παγκόσμια γεωργία, καθώς οι περιορισμοί στις εξαγωγές σιτηρών απειλούν την επισιτιστική ασφάλεια.
Η κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα εξελίσσεται πλέον σε ευρύτερη απειλή για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια οικονομία.
