Με 1.069 προτάσεις, ριζικές οικονομικές αλλαγές και ανοιχτή σύγκρουση με τις Βρυξέλλες και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο Ζαν Λικ Μελανσόν επιχειρεί για τέταρτη φορά να κατακτήσει το Ελιζέ. Υπόσχεται μια διαφορετική Γαλλία, αλλά καλείται να αποδείξει ότι το πρόγραμμά του είναι κάτι περισσότερο από μια εντυπωσιακή πολιτική διακήρυξη.
Από τις 110 προτάσεις του Μιτεράν στις 1.069 του Μελανσόν
Το 1981 ο Φρανσουά Μιτεράν διεκδίκησε την προεδρία της Γαλλίας με ένα πρόγραμμα 110 προτάσεων, θυμίζουν αναλυτές στη Les Echos. Σαράντα έξι χρόνια αργότερα, ο Ζαν Λικ Μελανσόν ανεβάζει τον πήχη στις 1.069. Στην Ελλάδα ορισμένοι αναλυτές κάνουν αντίστοιχο συνειρμό με τις υποσχέσεις του Αλέξη Τσίπρα πριν αναλάβει την εξουσία το 2015 και ίσως με τη σημερινή του ανανεωμένη παρουσία, μολονότι στην επίσκεψη που πραγματοποίησε στο Παρίσι την περασμένη εβδομάδα δεν επιδίωξε να συναντηθεί με τον Μελανσόν.
Πάντως, το μήνυμα του επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας είναι σαφές: η χώρα χρειάζεται συνολική αλλαγή και όχι διορθωτικές παρεμβάσεις στο υφιστάμενο πολιτικό και οικονομικό μοντέλο.
Η νέα έκδοση του προγράμματος «Το Μέλλον από Κοινού» παρουσιάστηκε σε μια μεγάλη πολιτική συγκέντρωση στο Λε Μπουρζέ, παρουσία περισσότερων από 20.000 ανθρώπων, ενώ το κόμμα είχε προχωρήσει στην εκτύπωση 130.000 αντιτύπων. Το εγχείρημα, που συγκεντρώνει 24.000 συμβολές από μέλη, στελέχη και ομάδες εργασίας της κοινωνίας των πολιτών, αποτελεί την κεντρική πολιτική παρακαταθήκη με την οποία ο Μελανσόν προετοιμάζει την τέταρτη υποψηφιότητά του για την προεδρία.
Η κινητοποίηση ήταν εντυπωσιακή, αναφέρουν αναλυτές στη Les Echos. Περίπου 25.000 άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στο Σεν Ντενί τον Σεπτέμβριο, 10.000 στο Κλερμόν έναν μήνα αργότερα, ενώ η διαδικτυακή παρουσία του κινήματος ενισχύεται με εκατοντάδες χιλιάδες υποστηρικτές και δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες στο κανάλι επικοινωνίας της προεκλογικής εκστρατείας.
Για την Ανυπότακτη Γαλλία, η μαζικότητα αποτελεί από μόνη της πολιτικό επιχείρημα. «Η δύναμη ευνοεί τη δύναμη», υποστηρίζουν στελέχη της, θεωρώντας ότι οι μεγάλες συγκεντρώσεις δημιουργούν δυναμική και ενισχύουν την εικόνα του κινήματος ως της ισχυρότερης εναλλακτικής απέναντι στο υφιστάμενο πολιτικό σύστημα.
Ωστόσο, η εικόνα των γεμάτων πλατειών δεν συμβαδίζει απαραίτητα με τις δημοσκοπικές επιδόσεις. Παρότι ο Μελανσόν εμφανίζεται ικανός να διεκδικήσει την πρόκριση στον δεύτερο γύρο, οι μετρήσεις τον εμφανίζουν να ηττάται καθαρά από τη Μαρίν Λεπέν. Επομένως, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να συσπειρώσει ακόμη περισσότερο τους ήδη πεπεισμένους ψηφοφόρους του, αλλά να πείσει ένα ευρύτερο ακροατήριο, το οποίο αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τις προτάσεις του.
Το οικονομικό πρόγραμμα Μελανσόν: Χρέος, ΕΚΤ και μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες
Στην καρδιά του σχεδίου του Μελανσόν βρίσκεται η ριζική αναθεώρηση της οικονομικής πολιτικής. Η βασική του αντίληψη είναι ότι το κράτος πρέπει να ανακτήσει αποφασιστικό ρόλο στην οικονομία, να κατευθύνει τις επενδύσεις, να προστατεύσει τα εισοδήματα και να περιορίσει την εξουσία των χρηματοπιστωτικών θεσμών.
Μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες προτάσεις του αφορά το δημόσιο χρέος και ειδικότερα το τμήμα του που διακρατεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας επιδιώκει το πάγωμα μέρους αυτού του χρέους, προκειμένου να δημιουργηθεί δημοσιονομικός χώρος για τη χρηματοδότηση μεγάλων επενδυτικών προγραμμάτων, με προτεραιότητα την οικολογική μετάβαση και την ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης.
Η πρόταση αυτή έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις. Η επικεφαλής της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, προειδοποίησε ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν είναι συμβατή με τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατύπωσαν ο πρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, Γιόαχιμ Νάγκελ, και ο επικεφαλής της Τράπεζας της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν.
Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι η ακύρωση ή το πάγωμα χρέους που κατέχει η ΕΚΤ θα μπορούσε να θεωρηθεί απαγορευμένη νομισματική χρηματοδότηση των κρατών, να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των αγορών και να επιβαρύνει τη δυνατότητα της Γαλλίας να δανείζεται με ευνοϊκούς όρους. Επιπλέον, επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν αντιμετωπίζει αυτομάτως το δημοσιονομικό έλλειμμα.
Ο Μελανσόν, από την πλευρά του, απορρίπτει τις προειδοποιήσεις, κατηγορώντας τους επικεφαλής των κεντρικών τραπεζών ότι επιχειρούν να υπαγορεύσουν την οικονομική πολιτική μιας εκλεγμένης κυβέρνησης. Επικαλείται, μάλιστα, το προηγούμενο της διαγραφής σημαντικού μέρους του γερμανικού χρέους το 1953, υποστηρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ιστορία προσφέρει παραδείγματα πολιτικών λύσεων σε κρίσεις υπερχρέωσης.
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει τη φιλοσοφία του προγράμματός του: η δημοσιονομική πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται από τις προτεραιότητες των χρηματοπιστωτικών αγορών, ενώ η κυβέρνηση οφείλει να διαθέτει τα εργαλεία για να εφαρμόσει τις επιλογές της.
Για να εξασφαλίσει πρόσθετους πόρους, ο Μελανσόν προαναγγέλλει επίσης την κατάργηση επιδοτήσεων προς το κεφάλαιο όταν αυτές δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κοινωνικά ή παραγωγικά ανταλλάγματα. Παράλληλα, θέλει να αξιοποιήσει τις μεγάλες αποταμιεύσεις που υπάρχουν στη Γαλλία, κατευθύνοντάς τες προς τις επενδύσεις που θεωρεί στρατηγικές.
Το οικονομικό σκέλος του σχεδίου περιλαμβάνει, ακόμη, μια εξαιρετικά φιλόδοξη φορολογική διάσταση. Σε παράλληλη παρουσίαση εναλλακτικού προϋπολογισμού γίνεται λόγος για περισσότερα από 100 δισ. ευρώ πρόσθετων φορολογικών εσόδων μέσα σε έναν χρόνο. Το μέγεθος αυτό προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τους οικονομικούς αντιπάλους του, οι οποίοι προειδοποιούν για επιβάρυνση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και μεταφορά κεφαλαίων και παραγωγικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό.
Διαδηλώσεις στη Γαλλία © EPA/MOHAMMED BADRA
Ακρίβεια και κοινωνική προστασία: Το κράτος επιστρέφει στην πρώτη γραμμή για τον Μελανσόν
Εκεί όπου ο Μελανσόν επιχειρεί να συνδέσει τις μεγάλες οικονομικές του εξαγγελίες με την καθημερινότητα των πολιτών είναι η αντιμετώπιση της ακρίβειας και η προστασία της αγοραστικής δύναμης.
Στις πρώτες παρεμβάσεις που έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει εφόσον εκλεγεί περιλαμβάνεται το πάγωμα των τιμών, με ιδιαίτερη έμφαση στα καύσιμα. Πρόκειται για ένα μέτρο που επιχειρεί να απαντήσει άμεσα στην πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά από το αυξημένο κόστος ενέργειας και μετακινήσεων.
Παράλληλα, προτείνει την ενεργοποίηση μιας διαδικασίας «κοινωνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης», αλλά και μιας αντίστοιχης «οικολογικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης», ώστε η κυβέρνηση να μπορεί να προχωρά σε παρεμβάσεις με βάση τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες.
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η καθιέρωση κυλιόμενης μισθολογικής κλίμακας, δηλαδή η αυτόματη προσαρμογή των εισοδημάτων στον πληθωρισμό. Με αυτόν τον τρόπο, ο Μελανσόν επιδιώκει να αποτρέψει τη σταδιακή υποχώρηση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης, καθώς οι αυξήσεις των τιμών δεν θα αφήνουν τους μισθούς και τα εισοδήματα να μένουν πίσω.
Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντίληψη κοινωνικής προστασίας, σύμφωνα με την οποία η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στους μηχανισμούς της αγοράς. Το κράτος καλείται να παρεμβαίνει, να προστατεύει τα εισοδήματα και να διασφαλίζει ότι το κόστος των οικονομικών κρίσεων δεν μεταφέρεται δυσανάλογα στους εργαζομένους και στα ασθενέστερα νοικοκυριά.
Συντάξεις στα 60, αυξήσεις μισθών και φορολόγηση των μεγάλων περιουσιών
Στο κοινωνικό και εργασιακό σκέλος του προγράμματος, ο Ζαν Λικ Μελανσόν επαναφέρει στο προσκήνιο ορισμένες από τις πλέον αναγνωρίσιμες δεσμεύσεις της γαλλικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, επιχειρώντας παράλληλα να τις προσαρμόσει στις σημερινές συνθήκες ακρίβειας και απώλειας αγοραστικής δύναμης.
Κεντρική θέση καταλαμβάνει η κατάργηση της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης του Εμανουέλ Μακρόν, η οποία αύξησε σταδιακά το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 χρόνια. Η Ανυπότακτη Γαλλία δεσμεύεται να επαναφέρει τη δυνατότητα συνταξιοδότησης στα 60 έτη, υπό την προϋπόθεση συμπλήρωσης 40 ετών ασφαλιστικών εισφορών, με πλήρη σύνταξη. Πρόκειται για μία από τις εμβληματικές υποσχέσεις του Μελανσόν, ο οποίος επιχειρεί να παρουσιάσει τη συνταξιοδότηση όχι ως δημοσιονομικό βάρος, αλλά ως θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα που συνδέεται με την αξιοπρέπεια της εργασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, προτείνει την άμεση αύξηση του καθαρού κατώτατου μηνιαίου μισθού στα 1.700 ευρώ, από περίπου 1.480 ευρώ σήμερα. Η αύξηση αυτή συνδυάζεται με την αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών, ώστε οι εργαζόμενοι να μην επωμίζονται το κόστος του πληθωρισμού, αλλά και με την επαναφορά της νόμιμης εβδομαδιαίας εργασίας στις 35 ώρες. Για τα επαγγέλματα με ιδιαίτερα επιβαρυντικές συνθήκες, όπως η νυχτερινή εργασία, προβλέπεται η σταδιακή μετάβαση στις 32 ώρες.
Η εισοδηματική πολιτική συμπληρώνεται από την πρόθεση επιβολής πλαφόν στις τιμές βασικών τροφίμων και αγαθών, καθώς και από την επαναφορά της κρατικής παρέμβασης σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας. Η λογική του προγράμματος είναι ότι η αύξηση των μισθών πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα συγκράτησης του κόστους ζωής, διαφορετικά το πρόσθετο εισόδημα κινδυνεύει να εξανεμιστεί από τις ανατιμήσεις.
Στο φορολογικό πεδίο, ο Μελανσόν προτείνει την κατάργηση του ενιαίου συντελεστή φορολόγησης των εισοδημάτων από κεφάλαιο, την επαναφορά και διεύρυνση του φόρου μεγάλης περιουσίας, καθώς και αυξημένη επιβάρυνση των υψηλότερων εισοδημάτων και των μεγάλων κληρονομιών. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται και η υιοθέτηση του λεγόμενου φόρου Ζούκμαν, ο οποίος αφορά περιουσίες άνω των 100 εκατ. ευρώ, όταν η συνολική φορολογική επιβάρυνση των κατόχων τους υπολείπεται του 2% της περιουσίας τους. Παράλληλα, προβλέπεται φορολόγηση των υπερκερδών των μεγάλων επιχειρήσεων.
Με αυτόν τον τρόπο, η Ανυπότακτη Γαλλία επιχειρεί να χρηματοδοτήσει την αύξηση των κοινωνικών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων μεταφέροντας μεγαλύτερο μέρος του φορολογικού βάρους προς τα ανώτερα οικονομικά στρώματα. Το επιχείρημά της είναι ότι η αναδιανομή του πλούτου δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά προϋπόθεση για την ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης και την αναθέρμανση της οικονομίας.
Κρατικός έλεγχος και επιστροφή στρατηγικών επιχειρήσεων στη δημόσια σφαίρα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόταση για την επαναφορά του δημόσιου ελέγχου σε κρίσιμες υποδομές και επιχειρήσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πρόγραμμα προβλέπει αδιακρίτως την κρατικοποίηση ολόκληρης της οικονομίας.
Η Ανυπότακτη Γαλλία θεωρεί ότι οι ιδιωτικοποιήσεις προηγούμενων δεκαετιών έχουν αποδυναμώσει την οικονομική κυριαρχία της χώρας, παραδίδοντας σημαντικές δημόσιες υποδομές και παραγωγικές δυνατότητες σε χρηματοπιστωτικά κεφάλαια. Γι’ αυτό προτείνει την αναθεώρηση ιδιωτικοποιήσεων σε τομείς όπως τα αεροδρόμια, οι αυτοκινητόδρομοι και η Γαλλική Λοταρία, καθώς και τη δυνατότητα κρατικής επίταξης επιχειρήσεων και εργοστασίων όταν συντρέχουν λόγοι γενικότερου δημοσίου συμφέροντος.
- Κρατικοποίηση συστημικών τραπεζών: Προτείνει την κρατικοποίηση μεγάλων γαλλικών τραπεζών προκειμένου να δημιουργηθεί ένας ισχυρός δημόσιος τραπεζικός πόλος, ο οποίος θα κατευθύνει τις πιστώσεις σε κοινωνικά και οικολογικά ωφέλιμα έργα αντί για την κερδοσκοπία.
- Δημόσιο Ταμείο Επενδύσεων: Σχεδιάζει την ίδρυση μιας μεγάλης κρατικής επενδυτικής τράπεζας που θα χρηματοδοτεί αποκλειστικά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την τοπική ανάπτυξη.
- Πλήρης κρατικοποίηση της EDF (Ηλεκτρισμός): Ζητά την πλήρη εξαγορά και μετατροπή της εταιρείας ηλεκτρισμού της Γαλλίας σε 100% δημόσιο φορέα, ώστε να ελέγχονται οι τιμές του ρεύματος και να χρηματοδοτηθεί η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
- Αυτοκινητόδρομοι και Αεροδρόμια: Προτείνει την επανακρατικοποίηση των δικτύων αυτοκινητοδρόμων, οι οποίοι είχαν ιδιωτικοποιηθεί από προηγούμενες κυβερνήσεις, καθώς και στρατηγικών αεροδρομίων της χώρας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης η δημιουργία δημόσιων επιχειρηματικών πόλων στους στρατηγικούς κλάδους της οικονομίας: φάρμακα, μεταφορές, τράπεζες, ασφαλιστικές υπηρεσίες, ενέργεια, αμυντική βιομηχανία, εξορύξεις και δορυφορικές τεχνολογίες. Παράλληλα, προτείνεται μορατόριουμ στις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με έλεγχο των υφιστάμενων συμβάσεων.
Η παρέμβαση αυτή συνδέεται με τη γενικότερη επιδίωξη επαναπατρισμού της βιομηχανικής παραγωγής και προστασίας των επιχειρήσεων που θεωρούνται κρίσιμες για την εθνική κυριαρχία. Ο Μελανσόν θέλει το κράτος να μην περιορίζεται στον ρόλο του χρηματοδότη ή του ρυθμιστή, αλλά να μπορεί να παρεμβαίνει άμεσα στην παραγωγή, όταν οι ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας το απαιτούν.
Mαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία © EPA/GUILLAUME HORCAJUELO
ΝΑΤΟ, Ουκρανία και Μέση Ανατολή: Η εξωτερική πολιτική της αμφισβήτησης
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, το πρόγραμμα του Μελανσόν προαναγγέλλει μια σαφή απομάκρυνση από τη στρατηγική που ακολουθούν διαδοχικές γαλλικές κυβερνήσεις, με βασικό άξονα την ανεξάρτητη και μη ευθυγραμμισμένη διπλωματία. Η θέση αυτή περιλαμβάνει τη σταδιακή αποχώρηση της Γαλλίας από το ΝΑΤΟ, αρχίζοντας από την αποδέσμευσή της από την ολοκληρωμένη στρατιωτική διοίκηση της Συμμαχίας. Ο ίδιος αμφισβητεί ευθέως τη συμμετοχή της χώρας σε μια στρατιωτική δομή που, κατά την άποψή του, εξυπηρετεί πρωτίστως τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κριτική του επεκτείνεται στις αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις και στη λογική των στρατιωτικών συνασπισμών, τους οποίους θεωρεί παράγοντες κλιμάκωσης των διεθνών συγκρούσεων. Αντί αυτής της προσέγγισης, προτείνει μια γαλλική διπλωματία που θα λειτουργεί ως ανεξάρτητος παράγοντας διαμεσολάβησης, επιδιώκοντας συμφωνίες ασφαλείας και πολιτικές λύσεις.
Για τον πόλεμο στην Ουκρανία, η θέση του είναι πιο σύνθετη από μια απλή αντιπαράθεση με τη Δύση. Στην ομιλία του στο Λε Μπουρζέ καταδίκασε τη ρωσική εισβολή, απορρίπτοντας την αρχή ότι ένα κράτος μπορεί να εισβάλλει σε ένα άλλο για να επιλύσει πολιτικές διαφορές. Ζήτησε κατάπαυση του πυρός και αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, αλλά ταυτόχρονα επέκρινε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επειδή, όπως υποστηρίζει, επέτρεψαν να ξεκινήσουν συζητήσεις για την ειρήνη χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των ευρωπαϊκών χωρών.
Επιμένει ότι μια βιώσιμη διευθέτηση πρέπει να περιλαμβάνει αμοιβαίες εγγυήσεις ασφαλείας μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, και όχι αποκλειστικά μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Παράλληλα, θεωρεί ότι οποιαδήποτε συζήτηση για εδαφικές παραχωρήσεις πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη βούληση των πληθυσμών των περιοχών που αφορά.
Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, έχει προκαλέσει κριτική, καθώς το γραπτό πρόγραμμα δεν αναπτύσσει επαρκώς το ζήτημα της ρωσικής απειλής ούτε αποσαφηνίζει τη μελλοντική στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Η Le Monde επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με την εκτενή αναφορά στη Μέση Ανατολή, το ουκρανικό ζήτημα καταλαμβάνει περιορισμένο χώρο στις διεθνείς προτεραιότητες του προγράμματος.
Ακόμη πιο έντονη είναι η θέση του για την ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση. Ο Μελανσόν ζητά κυρώσεις κατά της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου και αναστολή της συμφωνίας σύνδεσης Ισραήλ – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Απορρίπτει την προσέγγιση που περιορίζεται σε γενικές εκκλήσεις για ειρήνη, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνται συγκεκριμένες πολιτικές και διπλωματικές πιέσεις για την προστασία των Παλαιστινίων στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.
Στην ομιλία του στο Λε Μπουρζέ προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι γαλλικά πλοία θα μπορούσαν, εφόσον απαιτηθεί, να συνοδεύσουν ανθρωπιστικούς στολίσκους που επιχειρούν να υπερασπιστούν τα δικαιώματα των Παλαιστινίων. Καταδίκασε επίσης τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις και τις προσαρτήσεις εδαφών στη Δυτική Όχθη, στον νότιο Λίβανο και στα Υψίπεδα του Γκολάν, ενώ αναφέρθηκε και στην ανάγκη προστασίας των χριστιανικών κοινοτήτων που υφίστανται διώξεις και επιθέσεις στην περιοχή.
Το πρόγραμμα αμφισβητεί συνολικά την πολιτική των δύο κρατών ως επαρκή πλέον λύση και θέτει στο τραπέζι την προοπτική ενός ενιαίου, ισότιμου διμερούς κράτους για Ισραηλινούς και Παλαιστινίους. Η επιλογή αυτή διαφοροποιεί αισθητά τη διπλωματική του προσέγγιση από εκείνη των περισσότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Η διεθνής του στρατηγική συμπληρώνεται από την πρόταση για τη σύγκληση μιας νέας ευρωπαϊκής διάσκεψης ασφαλείας, με τη συμμετοχή και της Ρωσίας, στα πρότυπα των διπλωματικών διεργασιών που ακολούθησαν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Στόχος είναι η διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ευρωπαϊκής ασφάλειας, λιγότερο εξαρτημένης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και περισσότερο προσανατολισμένης στη διπλωματία.
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο αυτή η πολιτική της μη ευθυγράμμισης μπορεί να διασφαλίσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια σε μια περίοδο πολέμων και αυξημένων γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Για τους υποστηρικτές του, αποτελεί αναγκαία επιστροφή στην ανεξάρτητη γαλλική διπλωματική παράδοση. Για τους επικριτές του, ενέχει τον κίνδυνο αποδυνάμωσης των δυτικών συμμαχιών σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη διεθνή συγκυρία.
Διαδηλωτές μαθητές-φοιτητές στη Γαλλία, στην πλατεία της Βαστίλης στο Παρίσι ©ΑΠΕ
Η «Νέα Γαλλία», η πράσινη μετάβαση και το στοίχημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης
Δεύτερος κεντρικός πυλώνας του προγράμματος είναι η ιδέα της «Νέας Γαλλίας», μέσα από την οποία ο Μελανσόν επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια της γαλλικής κοινωνίας και της εθνικής ταυτότητας.
Το σχέδιο φιλοδοξεί να ανταποκριθεί στις κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, δίνοντας μεγαλύτερη προσοχή στις μονογονεϊκές και τις ανασυντεθειμένες οικογένειες, στους ανθρώπους που χρειάζονται φροντίδα, αλλά και στις κοινότητες ΛΟΑΤΚΙ+. Περιλαμβάνει δεσμεύσεις για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε βάρος των γυναικών, την εξάλειψη του ρατσισμού και την κατοχύρωση της ιθαγένειας με βάση τη γέννηση στη Γαλλία, καθώς και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην εθνικότητα.
Η οικολογική μετάβαση αποτελεί, ωστόσο, την πρώτη προτεραιότητα του νέου προγράμματος. Στην κορυφή των 1.069 μέτρων βρίσκεται ένας απόλυτος «πράσινος κανόνας»: η ανθρωπότητα δεν πρέπει να καταναλώνει περισσότερους φυσικούς πόρους από όσους μπορεί να αναπληρώσει η φύση.
Η εφαρμογή αυτής της αρχής συνδέεται άμεσα με την επαναβιομηχάνιση της χώρας και την επιστροφή παραγωγικών δραστηριοτήτων στο γαλλικό έδαφος. Η Ανυπότακτη Γαλλία θέλει να περιορίσει την εξάρτηση από το εξωτερικό σε κρίσιμους τομείς εθνικής κυριαρχίας, επενδύοντας σε υποδομές, μεταφορές, ενεργειακή αναβάθμιση και νέες παραγωγικές δυνατότητες.
Οι κρατικές ενισχύσεις προς τις επιχειρήσεις, σύμφωνα με τη λογική του σχεδίου, δεν θα πρέπει να δίνονται χωρίς όρους. Αντίθετα, θα συνδέονται με την υλοποίηση συγκεκριμένων στόχων, ιδίως ως προς την οικολογική μετάβαση και την παραγωγική ανασυγκρότηση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, την οποία ο Μελανσόν δεν θέλει να αφήσει αποκλειστικά στα χέρια των μεγάλων τεχνολογικών ομίλων. Στόχος του είναι να αποτελέσει εργαλείο επιστημονικής έρευνας και υγειονομικής περίθαλψης, με την τεχνολογία να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Το όραμά του φτάνει μέχρι το Διάστημα, έναν τομέα για τον οποίο ο ίδιος επιδεικνύει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Προτείνει την ανάπτυξη ενός κυρίαρχου γαλλικού διαστημικού αεροσκάφους, θεωρώντας ότι η χώρα πρέπει να διατηρήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξερεύνηση του Διαστήματος.
Μαρίν Λεπέν, Ζαν-Λυκ Μελανσόν, Εμμανουέλ Μακρόν © EPA/CHRISTOPHE PETIT TESSON / YARA NARDI / PowerGame.gr
Η άρνηση της μετριοπάθειας και το πρόβλημα της πολιτικής αξιοπιστίας
Παρά την έκταση και τη φιλοδοξία του προγράμματος, το μεγαλύτερο εμπόδιο για τον Μελανσόν παραμένει η δυνατότητά του να πείσει ψηφοφόρους πέρα από τον παραδοσιακό πυρήνα της Αριστεράς.
Ο ίδιος δεν δείχνει διατεθειμένος να αλλάξει πολιτικό ύφος για να περιορίσει τις αντιδράσεις που προκαλεί. Απορρίπτει τις εισηγήσεις για στροφή προς το Κέντρο και υποστηρίζει ότι μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε επικοινωνιακό τέχνασμα, χωρίς πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο.
«Οι προεδρικές εκλογές δεν είναι διαγωνισμός ομορφιάς», είναι το χαρακτηριστικό μήνυμά του προς όσους επικεντρώνονται στην προσωπική του δημοτικότητα αντί στις προγραμματικές του θέσεις.
Η στρατηγική του βασίζεται στην ανάδειξη κοινών κοινωνικών ζητημάτων, τα οποία μπορούν να ξεπεράσουν τις παραδοσιακές πολιτικές διαχωριστικές γραμμές. Η αξιοπρεπής διαβίωση στην τρίτη ηλικία, η οικογενειακή ασφάλεια, η προστασία του εισοδήματος και η αντιμετώπιση της ακρίβειας αποτελούν πεδία στα οποία επιχειρεί να διευρύνει την απήχησή του.
Παράλληλα, το κόμμα του σχεδιάζει να μεταφέρει την πολιτική αντιπαράθεση στην καθημερινότητα, ακόμη και μέσα από οικογενειακές συζητήσεις και κοινωνικές εκδηλώσεις, ζητώντας από τους υποστηρικτές του να πείσουν συγγενείς και φίλους.
Η εκλογική του φιλοδοξία υποστηρίζεται και από την ενίσχυση των συμμαχιών στον χώρο της Αριστεράς. Στην εκδήλωση του Λε Μπουρζέ βρέθηκε ο Στεφάν Πε, επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας (PCF) στην Εθνοσυνέλευση, ο οποίος έχει αποφασίσει να στηρίξει την υποψηφιότητά του, παρά τις διαφορετικές στρατηγικές που έχουν διαμορφωθεί στον ευρύτερο αριστερό χώρο.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αναπάντητο: μπορεί ένα πρόγραμμα που υπόσχεται τόσο βαθιά αλλαγή στην οικονομία, στους θεσμούς και στην κοινωνία να εφαρμοστεί χωρίς να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς;
Ο Ζαν Λικ Μελανσόν επενδύει στη μαζικότητα, στην πολιτική πόλωση και στην υπόσχεση μιας διαφορετικής Γαλλίας. Οι επικριτές του βλέπουν υπερβολικές δεσμεύσεις, αμφισβητήσιμη χρηματοδότηση και κινδύνους για την οικονομική σταθερότητα. Οι υποστηρικτές του, αντίθετα, θεωρούν ότι η ρήξη με το υπάρχον μοντέλο αποτελεί προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή.
Το πολιτικό déjà vu με τον Φρανσουά Μιτεράν για ορισμένους τους Γάλλους σχολιαστές ή με τον Αλέξη Τσίπρα στην Ελλάδα είναι αναπόφευκτο ως προς τη ρητορική της ελπίδας, την αντιπαράθεση με τους ευρωπαϊκούς οικονομικούς θεσμούς και τις υποσχέσεις αναδιανομής. Δεν προδικάζει, όμως, την εξέλιξη μιας ενδεχόμενης διακυβέρνησης.
Για τον Μελανσόν, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να γεμίσει τις πλατείες. Είναι να πείσει ότι μπορεί να κυβερνήσει τη Γαλλία και να μετατρέψει τις 1.069 προτάσεις του σε εφαρμόσιμη πολιτική.
