Στις Βρυξέλλες μεταβαίνει σήμερα, Παρασκευή, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ για την πρώτη του σύνοδο κορυφής Ηνωμένου Βασιλείου – Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια προσπάθεια να επισφραγίσει την επανεκκίνηση των σχέσεων Λονδίνου και Βρυξελλών έπειτα από περισσότερα από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων.
Παρότι ο κ. Μπέρναμ έχει επενδύσει πολιτικά στη σύσφιξη των δεσμών με την ΕΕ κατά τους πρώτους μήνες της πρωθυπουργίας του, το ακριβές περιεχόμενο των συμφωνιών με τις οποίες θα επιστρέψει στη Βρετανία παρέμενε ρευστό μέχρι την παραμονή της συνάντησης.
Η σημερινή σύνοδος αποτελεί τη δεύτερη ετήσια συνάντηση κορυφής που καθιέρωσαν οι δύο πλευρές μετά το Brexit, με βασικό στόχο την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τις συμφωνίες που είχαν προαναγγελθεί στην πρώτη σύνοδο του Μαΐου του 2025, όταν στην πρωθυπουργία βρισκόταν ακόμη ο Κιρ Στάρμερ. Η συνάντηση είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Ιούλιο, αλλά αναβλήθηκε μετά την παραίτηση του κ. Στάρμερ, προκειμένου να δοθεί στον Άντι Μπέρναμ ο απαραίτητος χρόνος να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στη διαδικασία.
Στο τραπέζι βρίσκονται τρεις νέες διεθνείς συμφωνίες. Η πρώτη αφορά τον υγειονομικό και φυτοϋγειονομικό τομέα (SPS) και προβλέπει την ευθυγράμμιση των βρετανικών προτύπων τροφίμων και ποτών με εκείνα της ΕΕ, με στόχο την πάταξη της γραφειοκρατίας και την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων στις εξαγωγές.
Η δεύτερη συμφωνία αφορά τη διασύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών ρύπων, η οποία θα απαλλάξει τις επιχειρήσεις σε Ηνωμένο Βασίλειο και ΕΕ από τους νέους συνοριακούς φόρους άνθρακα και θα ενισχύσει τη ρευστότητα της αγοράς, αν και μέχρι το βράδυ της Πέμπτης δεν είχε αποσαφηνιστεί το ακριβές χρονοδιάγραμμα έναρξης ισχύος της.
Η τρίτη συμφωνία αφορά τη θέσπιση προγράμματος κινητικότητας των νέων, το οποίο θα παρέχει βίζες χαμηλού κόστους για προσωρινή διαμονή και εργασία. Έπειτα από σκληρές διαπραγματεύσεις, το Λονδίνο επέμεινε στην επιβολή ετήσιου πλαφόν, το οποίο αναμένεται να οριστεί περίπου στις 100.000 θέσεις. Λόγω τεχνικών δυσκολιών εφαρμογής σε ορισμένα κράτη-μέλη, το πρόγραμμα δεν αναμένεται να τεθεί σε πλήρη ισχύ πριν από το 2030, γεγονός που σημαίνει ότι ο πλήρης αντίκτυπός του στα πολιτικά ευαίσθητα στοιχεία μετανάστευσης της Βρετανίας θα καταγραφεί μετά τις επόμενες εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο έως το 2029.
Η κοινή δήλωση
Παράλληλα, οι δύο πλευρές θα εκδώσουν μια μη δεσμευτική «κοινή δήλωση» προθέσεων για τη συνεργασία τους σε τομείς όπως η μετανάστευση, η άμυνα, ο πολιτισμός, η ψηφιακή σύμπραξη και η υγειονομική ασφάλεια. Στον τεχνολογικό τομέα, οι βρετανικές εταιρείες ανησυχούν μήπως αποκλειστούν από τμήμα της αγοράς του ευρωπαϊκού δημόσιου τομέα λόγω του προτεινόμενου κανονισμού Cloud and AI Development Act (CADA) και των απαιτήσεων ψηφιακής κυριαρχίας.
Στον τομέα της υγείας, επιδιώκεται συμφωνία για την αντιμετώπιση των ελλείψεων φαρμάκων μέσω ανταλλαγής πληροφοριών για αποθέματα και διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Όπως σημείωσε ο Μαρκ Ντέιαν, επικεφαλής θεμάτων Brexit στο Nuffield Trust, μια στενότερη συνεργασία θα βοηθούσε και τις δύο πλευρές να αποφύγουν «μάχες προμηθειών» για περιορισμένα αποθέματα και «ανταποδοτικές απαγορεύσεις εξαγωγών, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της πανδημίας».
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα της κοινής δήλωσης είναι τα πανεπιστημιακά δίδακτρα. Οι χώρες της ΕΕ επιθυμούν οι Ευρωπαίοι φοιτητές στα βρετανικά πανεπιστήμια να καταβάλλουν τα χαμηλότερα δίδακτρα που ισχύουν για τους Βρετανούς, όπως συνέβαινε πριν από το Brexit. Το Λονδίνο εμφανίζεται ανοιχτό, αλλά ζητά ως αντάλλαγμα διαβεβαιώσεις ότι οι βρετανικές επιχειρήσεις δεν θα πληγούν από τους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες προστατευτισμού «Made in Europe».
Καθώς οι Βρυξέλλες δεν μπορούν ακόμη να δώσουν τέτοιες εγγυήσεις, η δήλωση αναμένεται να περιλαμβάνει συμβιβασμό για αναβολή των σχετικών συνομιλιών έως και έξι μήνες, χωρίς να καθίσταται σαφές στο τελευταίο προσχέδιο αν η εφαρμογή των τριών βασικών συμφωνιών θα εξαρτηθεί από την έκβαση αυτής της διαπραγμάτευσης.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο Άντι Μπέρναμ έχει υιοθετήσει από το συνέδριο των Εργατικών τον Σεπτέμβριο μια σαφώς πιο φιλοευρωπαϊκή ρητορική από τον προκάτοχό του, αν και η δυσαρέσκεια στο εσωτερικό του υπουργικού του συμβουλίου ενδέχεται να τον κρατήσει επιφυλακτικό μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, οπότε και αναμένεται να παρουσιάσει τις επιλογές του για τη νέα σχέση με την ΕΕ. Προς το παρόν, η κυβέρνηση επιδιώκει μια άμεση πολιτική νίκη, με τον υπουργό Ευρωπαϊκών Σχέσεων Χάμις Φάλκονερ να προβάλλει το επιχείρημα ότι η αγροδιατροφική συμφωνία θα συμβάλει στη μείωση του κόστους ζωής συγκρατώντας τον πληθωρισμό των τροφίμων. Ταυτόχρονα, το Λονδίνο αντιστέκεται στην απαίτηση της ΕΕ να «δεσμευτεί» στην επιβολή ευρωπαϊκών δασμών στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, προτιμώντας μια απλή δέσμευση για αποτροπή της παράκαμψης των δασμών.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πέρα από τη μείωση των διδάκτρων, το διακύβευμα είναι πρωτίστως γεωστρατηγικό: με την ατλαντική συμμαχία σε φάση αβεβαιότητας και τον πόλεμο να μαίνεται στα ανατολικά της Ευρώπης, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν νέες αμυντικές, βιομηχανικές και security σχέσεις με τον πιο προφανή εταίρο τους, το Ηνωμένο Βασίλειο.
